I SA/Wr 404/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w dniu 10 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodka Zamiejscowego w L. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące I-XII.2006r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący M. D., po wyroku oddalającym skargę, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że jego dochód jest niewystarczający na pokrycie kosztów opłaty sądowej, bowiem musi wystarczać na utrzymanie żony, uregulowanie opłat za mieszkanie oraz spłatę kredytu bankowego. Na urzędowym formularzu podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, posiada mieszkanie własnościowe (30 m2). Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący otrzymuje rentę w kwocie 1.600 zł brutto, z prowadzonej działalności gospodarczej nie osiąga żadnego dochodu, żona skarżącego zarabia miesięcznie 1.522 zł brutto. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący przesłał do akt sprawy zeznania podatkowe małżonków za 2010 r., wydruk z księgi podatkowej z przychodem wykazanym narastająco do lipca 2011 r., decyzja o waloryzacji emerytury wojskowej z dnia 28 lutego 2011r. oraz dowody bieżących opłat. Z dokumentów tych wynika, że przychód z działalności gospodarczej skarżącego w 2010 r. wyniósł 753.271,63 zł, a strata 13.936,88 zł. Do lipca 2011 r. przychód ten wyniósł 226.834,43 zł i dochód – 6.613,90 zł. Skarżący otrzymuje emeryturę wojskową w kwocie 1.018,65 zł netto miesięcznie. Natomiast pomimo wezwania referendarza skarżący nie przedłożył szczegółowego określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącego (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów – ze wskazaniem źródeł ich finansowania). Pomimo wezwania nie przedłożył również, wbrew wymienieniu tego dokumentu w piśmie przewodnim z dnia 22 sierpnia 2011r. (k. 101) jako załącznika, historii rachunku bankowego skarżącego oraz, pomimo przedłużenia skarżącemu terminu do złożenia tego dokumentu, nie przedłożył historii rachunku bankowego swojej żony. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy, działając w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2, oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie: "ppsa", odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. orzeczenia skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, podniósł, że "w jego ocenie Sąd dokonał niewłaściwej analizy majątku i przychodów wnioskodawców". Zarzucił również, iż osiąga łącznie z żoną niewielki dochód, który pochłaniają wydatki na opłaty i wyżywienie, a nadto nie mógł przewidzieć w 2009r., że w przyszłości zaistnieje konieczność poniesienia kosztów skargi oraz skargi kasacyjnej w postępowaniu przed Sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) bądź w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślenia wymaga, że regulacja prawna art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 1229 zł (połowa wpisu od skargi). Skarżący swoje prawo do przyznania ze strony Skarbu Państwa prawa pomocy uzasadnił osiąganiem niewielkiego dochodu. Jednak, jak wynika z akt sprawy (z przedłożonego przez skarżącego zeznania podatkowego za 2010r.) skarżący pod nazwą PH "A" Auto Handel prowadzi działalność gospodarczą, z której to działalności w 2010r. zadeklarował przychód w wysokości 753.271,63 zł i stratę w wysokości nieco ponad 13 tys. zł. Przedmiotem działalności gospodarczej jest handel samochodami Z tytułu emerytury wojskowej w 2010r. osiągnął dochód w kwocie nieco ponad 20 tys. zł netto. Skarżący nie wykazał, z jakich źródeł pokrył stratę, którą według jego twierdzeń przynosi jego działalność handlowa. Zadeklarowane źródła dochodu, przy uwzględnieniu wydatków na codzienne utrzymanie, nie pokrywają tej straty, a skarżący nie zaprzestał działalności gospodarczej. Z przedłożonego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za pierwsze 7 miesięcy 2011r. wynika, iż skarżący z każdym miesiącem zwiększał wartość sprzedanych towarów i usług. W świetle ustalonego stanu faktycznego brak jest podstaw do przyjęcia, że działalność gospodarcza nie przynosi rzeczywistych korzyści, a skarżącemu grozi utrata płynności finansowej i zaprzestanie działalności na rynku. Z uwagi na powyższe twierdzenia skarżącego o pozostawaniu w trudnej sytuacji majątkowej charakteryzującej osoby ubogie należy uznać za wątpliwe, a co najmniej nieuprawdopodobnione. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż (jak już wyżej zaznaczono) to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Nie przedkładając na wezwanie dokumentów w postaci historii rachunków bankowych oraz szczegółowego zestawienia kosztów jego miesięcznego utrzymania, z uwzględnieniem wysokości raty deklarowanego w treści wniosku kredytu, skarżący uniemożliwił ocenę jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Należy pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Skoro skarżący chce z tego prawa skorzystać, powinien zaoferować Sądowi materiał dowodowy pozwalający na ocenę jego sytuacji finansowej. Z twierdzeń skarżącego wynika, iż wraz z żoną utrzymuje się z kwoty nieco ponad 3 tys. zł miesięcznie brutto, tj. w przybliżeniu 2 tys. zł netto. Po odliczeniu opłat za mieszkanie, które jak twierdzi skarżący w sprzeciwie od postanowienia referendarza pochłaniają około 1 tys. zł miesięcznie, małżonkom na utrzymanie, tj. na jedzenie, środki higieny, ubranie, rozrywkę, lekarstwa, a także spłatę raty deklarowanego kredytu, pozostawałaby kwota po 500 zł miesięcznie. W świetle wielkości obrotów działalności gospodarczej skarżącego rzędu kilkuset tysięcy złotych rocznie, twierdzenie, że skarżący utrzymuje się za kwotę bliską ustawowej granicy ubóstwa uprawniającej do otrzymywania pomocy społecznej, uznać należy za oczywiście niewiarygodne. Jak wyżej wskazano, nie jest rzeczą Sądu przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wyjaśnianie tych wątpliwości. To wnioskodawca ma przedłożyć taki materiał dowodowy i przedstawić okoliczności, które umożliwią ocenę jego sytuacji finansowej. Reasumując, prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe (tak też post. WSA we Wrocławiu z dnia 09.03.2009r., sygn. akt II SAB/Wr 32/08, LEX nr 603148). Skarżący nie wykazał zaś, iż nie jest w stanie zdobyć środków na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 1229 zł. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, nie znajdując przesłanek dla przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na mocy art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.