I SA/Wr 4082/01

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa H.-U. "B.-K." spółka cywilna we W. - wspólnicy Michał U. i Andrzej T. na decyzję Izby Skarbowej we W. z dnia 16 listopada 2001 r., (...) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług, zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę za miesiąc marzec 1998 r. na skutek wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych postanawia - oddalić wniosek. Wspólnicy skarżącej spółki - złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując: - Michał U. na trudną sytuację rodzinną związaną z chorobą żony, wysokimi kosztami zakupu lekarstw, konieczność przeznaczania całości uzyskiwanych dochodów z działalności gospodarczej na spłatę zobowiązań podatkowych za lata ubiegłe /w 2001 r. wpłacił z tego tytułu 393125,21 zł/ oraz związany z tym brak jakichkolwiek środków na utrzymanie rodziny, w tym małoletniej córki. Żona jest rencistką. - Andrzej T. na trudną sytuację rodzinną związaną z ciężką, obłożną chorobą żony, wysokimi kosztami zakupu lekarstw oraz kosztami rehabilitacji żony, konieczność przeznaczania całości uzyskiwanych dochodów z działalności gospodarczej na spłatę zobowiązań podatkowych za lata ubiegłe /w 2001 r. uzyskał z tytułu tej działalności 8.022,96 zł/, podał też, że zarabia 1.580 zł miesięcznie i po zapłaceniu świadczeń nie posiada jakichkolwiek środków na utrzymanie rodziny. Zdaniem obu skarżących poniesienie opłaty sądowej narazi na uszczerbek koszty utrzymania ich rodzin. Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w sprawach skarg stosuje się odpowiednio przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Z kolei przepis art. 113 par. 1 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych może być przyznane osobie fizycznej, która złoży oświadczenie, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (...). Od sądu zależy uznanie tego oświadczenia za dostateczne do zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja procesowa zwolnienia od kosztów sądowych jest zatem rozwiązaniem szczególnym, odnoszącym się do osób które z przyczyn obiektywnych znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej im poniesienie tych kosztów. W grę wchodzić tu będą nie tylko okoliczności dotyczące bieżących dochodów strony ale i jej sytuacja majątkowa. W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie ma fakt, że skarżący prowadzą działalność gospodarczą, a sprawa ma ścisły związek z prowadzeniem tej działalności, ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno z reguły obciążać dochodów budżetowych państwa, związanych z działalnością sądów. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego, polegające na dochodzeniu przed sądem określonych roszczeń, czy też - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę zwolnienia od opłat sądowych w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. przez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Nie ma też racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie tego rodzaju stronę, jako, że równie dobrze sama strona o taki kredyt może się wystarać w odpowiednich ku temu instytucjach. Uwzględnieniu wniosku sprzeciwia się także to, że wspólnicy skarżącej spółki posiadają źródła dochodów, z których mogą ponosić wydatki na utrzymanie rodziny. Powyższe okoliczności nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o zwolnienie od opłaty sądowej. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem /przykładowo do takich osób zaliczyć można bezrobotnych bez prawa do zasiłku/. Z tych względów zgodnie z art. 113 par. 1 Kpc, przy zastosowaniu art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym należało orzec jak na wstępie.