I SA/Wr 418/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: , Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Horobiowski (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Tadeusz Haberka, Sędzia WSA Piotr Kieres, , po rozpoznaniu w Wydziale I, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2025 r., sprawy ze skargi P. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2025 r. nr 0201-IEE2.7192.13.2025.2 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia o zabezpieczeniu: oddala skargę w całości. 1. Postępowanie podatkowe przed organami podatkowymi. 1.1. Przedmiotem skargi P. J. (dalej: Strona, Podatnik, Skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ odwoławczy) z dnia 9 kwietnia 2025 r., 0201-IEE2.7192.13.2025.2, utrzymujące w mocy jego własne postanowienie z dnia 28 lutego 2025 r., nr 0201-IEE1.7191.1.2025 w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Legnicy (dalej NUS, organ podatkowy) z dnia 8 grudnia 1998 r., nr US IV-922/22/98 o zabezpieczeniu. 1.2. Z akt sprawy wynika, że Strona we wniosku z dnia 27 stycznia 2025 r. podała, że: NUS decyzją z dnia 7 grudnia 1998 r. określił jej przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w VAT za okresy rozliczeniowe od września 1997 r. do grudnia1997 r. w kwocie 2.600.000,00 zł. Na podstawie tej decyzji wydano postanowienie z dnia 8 grudnia 1998 r., nr US IV 922/22/98, o zabezpieczeniu zawartości sejfu nr [...] w W. w L. w kwocie 2.600.000,00 zł. Dalej w dniu 10 grudnia 1998 r. postanowieniem dokonano zabezpieczenia w postaci form jubilerskich, których do chwili obecnej Stronie nie zwrócono. Podatnik w ww. piśmie z dnia 27 stycznia 2025 r. wniósł "o stwierdzenie nieważności ww. decyzji i postanowień". W uzasadnieniu podniósł, że (cyt.): "Działanie Urzędu Skarbowego, który wydał powyższą decyzję i postanowienie były bezprawne, decyzja nie została uchylona przez Urząd Skarbowy pomimo tego, że urząd Skarbowy przegrał swoje postępowanie, bowiem wyrokiem Sądu Rejonowego w L. II Wydział Karny z dnia 21 grudnia 2006 r. został uniewinniony od zarzutu opisanego w pkt II części wstępnej wyroku. Oznacza to, że wobec tego wyroku wydana przez Urząd Skarbowy ww. decyzja i postanowienia powinny zostać unieważnione lub natychmiast uchylone". 1.3. Skarżonymi w niniejszej sprawie postanowieniami organ rozpoznał wniosek we fragmencie dotyczącym stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia 8 grudnia 1998 r. nr US IV 922/22/98 o zabezpieczeniu. W uzasadnieniach obu rozstrzygnięć wskazał, że przepis art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej k.p.a.), który reguluje tryb nadzwyczajny, jakim jest stwierdzenie nieważności (a zastosowania tego trybu skarżący się domaga), nie ma zastosowania do postanowień, na które nie przysługuje zażalenie, a właśnie taki charakter ma postanowienie o zabezpieczeniu wydane przez NUS z dnia 8 grudnia 1998 r., nr US IV 922/22/98. W badanej sprawie nie ma tym samym przepisu, który pozwalałby ocenić merytorycznie zasadność żądania Strony. Podstawą prawną postanowienia o zabezpieczeniu nr US IV 922/22/98 wydanego przez NUS w dniu 8 grudnia 1998 r. – którego nieważności Podatnik żąda – jest art. 157 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1966 r., Nr 24, poz. 151 ze zm.; dalej u.p.e.a.) w brzmieniu z 1998 r. Rozstrzygnięcie to zostało Stronie doręczone w dniu 10 grudnia 1998 roku. Na postanowienie to nie przysługiwało zażalenie, a do jego wzruszenia przepis art. 158 u.p.e.a. przewidywał inny środek zaskarżenia, a mianowicie zarzuty. W tym stanie rzeczy DIAS uznał, że był zobowiązany do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. postanowienia z 1998 r. na podstawie art. 61a k.p.a. Organ odwoławczy nadmienił, że jeżeli Strona chce uzyskać potwierdzenie, że nie jest wobec niej prowadzone postępowanie zabezpieczające czy też egzekucyjne, to może złożyć do organu podatkowego wniosek o wydanie zaświadczenia w tej sprawie o żądanej treści. 2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji. 2.1. W skardze do tutejszego Sądu Strona, wnosząc o uchylenie orzeczeń organów obu instancji i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego, zarzuciła naruszenie: 1) art. 138 § 1 ust. 1 w związku z art. 144 k.p.a. – poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia; 2) art. 105 § 1 k.p.a. – poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego; 3) art. 7 w związku z art. 77 § 1 i w związku z art. 80 k.p.a. – poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, polegające na pominięciu dotychczasowych wyników postępowania karnego, przekazywania mienia Skarżącego między organem Urzędu Skarbowego w L. a Prokuraturą Rejonową w L., Prokuraturą Okręgową w W., a Sądem Rejonowym w L. i Sądem Okręgowym w W. 2.2. W odpowiedzi DIAS podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. 3.1. Skarga jest bezzasadna. 3.2. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Wskutek takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone, jeśli sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to zastrzeżenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Dodać należy, że Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służyło zażalenie. 3.3. Sąd stwierdza, że organ prawidłowo zauważył, że przepisy nie przewidują możliwości wszczęcia postępowania nadzwyczajnego w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia wydanego w postępowaniu zabezpieczającym/ egzekucyjnym, na które nie przysługiwało zażalenie. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej: 1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy, 2) w postępowaniu egzekucyjnym - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Takimi odpowiednio stosowanymi przepisami k.p.a. w postępowaniu zabezpieczającym / egzekucyjnym są – między innymi – przepisy dotyczące stwierdzenia nieważności, a więc art. 156 i następne k.p.a. W przepisach tych jest wprawdzie mowa o decyzji, lecz ustawodawca przewidział jednak w art. 126 k.p.a. ich odpowiednie stosowanie do postanowień. Zgodnie z przepisami art. 156 § 1 i § 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania oraz stwierdzenia nieważności decyzji, to jest art. 145–152 oraz art. 156–159 k.p.a., stosuje się jedynie do tych zaskarżalnych postanowień, które funkcjonalnie zbliżone są do decyzji kończących postępowanie, przez co rozumieć należy zarówno postanowienia kończące postępowanie, jak i postanowienia, które wprawdzie postępowania w danej sprawie administracyjnej nie kończą, ale przesądzają w całości bądź w części o sposobie zakończenia sprawy decyzją kończącą postępowanie (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2017 r. o sygn. akt II OSK 800/17, publ. CBOSA; Przybysz Piotr Marek, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany Opublikowano: LEX/el. 2025). Odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 145–152 i 156–159 k.p.a. oznacza dopuszczalność uruchomienia w odniesieniu do postanowień wyłącznie dwóch trybów nadzwyczajnych – trybu wznowienia postępowania oraz trybu stwierdzenia nieważności i to tylko wobec postanowień zaskarżalnych zażaleniem oraz wymienionych w art. 134 k.p.a. (postanowienie o niedopuszczalności odwołania oraz o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania). W nauce przyjmuje się w związku z tym, że nie jest możliwe uchylenie lub zmiana takich postanowień na podstawie art. 154, 155 i 161 k.p.a. Nie ma także proceduralnej podstawy stwierdzenia utraty mocy obowiązującej postanowienia ze względu na zmianę stanu faktycznego czy zmiany podmiotowe lub przedmiotowe stosunku prawnego (art. 162 k.p.a.) . Warunkiem uruchomienia każdego z tych trybów jest istnienie w sferze prawnej ostatecznego postanowienia zaskarżalnego zażaleniem lub wydanego na podstawie art. 134 k.p.a. (tak Chróścielewski Wojciech (red.), Krawczyk Agnieszka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Opublikowano: WKP 2025). 3.4. W sprawie, nie ulega wątpliwości, że na postanowienie wydane w postępowaniu zabezpieczającym w 1998 r. na podstawie art. 157 u.p.e.a. w ówczesnym brzmieniu, nie przysługiwało Skarżącemu zażalenie, lecz zarzuty na podstawie ówczesnego art. 158 u.p.e.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu w 1998 r. postanowienie w sprawie zabezpieczenia doręcza się wierzycielowi (§ 1). Postanowienie o zabezpieczeniu doręcza się zobowiązanemu równocześnie z wykonaniem czynności zabezpieczających (§ 2). Na postanowienie o zabezpieczeniu służy w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia prawo zgłoszenia zarzutów do organu egzekucyjnego, a na postanowienie tego organu, uznające zarzuty za nieuzasadnione, prawo wniesienia zażalenia. Przepisy art. 33 i 34 stosuje się odpowiednio (§ 3). Z akt sprawy nie wynika, że Skarżący w 1998 r. wniósł zarzuty. Nie może on zatem obecnie domagać się stwierdzenia nieważności tego postanowienia. Przepisy nie przyznają mu prawa do wniesienia środka nadzwyczajnego, jakim jest żądanie stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego. W tym stanie rzeczy, organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku Skarżącego, powołując przepis art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. 3.5. Z tych względów, nie dopatrując się przy tym jakichkolwiek innych naruszeń prawa, które miały lub mogłyby mieć wpływ, w tym istotny, na wynik niniejszej sprawy, podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę w całości jako w pełni nieuzasadnioną.