I SA/Wr 42/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2009 r. odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie . Skarżąca J. P. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podała, że jest jedyną osobą w gospodarstwie domowym, "pracującą na córkę, która jest niepełnosprawna." W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskująca strona wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i córką oraz, że jest właścicielką dwóch samochodów marki "A" i "B" o wartości odpowiednio 6.000 zł i 8.000 zł, zajętych przez komornika. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że w roku 2013 skarżąca w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej poniosła stratę w kwocie 271.315,50 zł przy przychodzie w kwocie 2.168.918,36 zł, natomiast w listopadzie i grudniu 2014 r. oraz w styczniu 2015 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 198.258 zł, 343.661 zł i 317.598 zł. W treści pisma procesowego z dnia 10 marca 2015 r. wnioskodawca stwierdził, że nie prognozuje uzyskania dochodu za rok 2014, z uwagi na utratę płynności finansowej spowodowanej między innymi decyzjami urzędu skarbowego nie może obsługiwać żadnego z zaciągniętych kredytów, z mężem "posiadają rozdzielność majątkową" i nie zna źródła jego dochodu. Wbrew wskazaniu w treści wyżej wskazanego pisma procesowego strona nie przesłała wyciągów z jej rachunków bankowych. Zarządzeniem z dnia 3 lutego 2015 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 746 zł. Postanowieniem dnia 23 marca 2015 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie strona podniosła, że wbrew twierdzeniom referendarza strona przedłożyła wszelkie wymagane dokumenty na potwierdzenie trudnej sytuacji finansowej. Podkreśliła, że z mężem posiada rozdzielność majątkową i nie są jej znane dochody męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., wniesiony terminowo sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego spowodował ten skutek procesowy, że kwestia oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega na obecnym etapie ponownemu rozpoznaniu, tym razem przez Sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W szczególności odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby fizycznej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać jej oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, o stanie rodzinnym. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jest zatem oczywiste, że w celu wykazania zaistnienia przesłanek prawa pomocy, wnioskodawca powinien dążyć do należytego ustosunkowania się do wezwania do uzupełnienia przedstawionych danych. Skoro zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, nieuczynienie tego uniemożliwia, co do zasady, uwzględnienie zgłoszonego żądania. . W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że strona osiągnęła znaczne przychody z działalności gospodarczej w 2013 r. – 2.168.918,36 zł. Należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że fakt odnotowania jednocześnie straty pozostaje bez znaczenia dla oceny jej możliwości płatniczych. Zwrócić należy bowiem uwagę, że wartości takie jak dochód, strata czy koszty uzyskania przychodów, których kwota warunkuje wysokość dwóch pierwszych pozycji, są wykazywane w działalności gospodarczej na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym. Zwykle jednak nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Dlatego też dla jej oceny punktem odniesienia jest przede wszystkim wysokość przychodu. Z deklaracji VAT-7 za listopad i grudzień 2014 r. oraz styczeń 2015 r. wynika, że w pierwszym kwartale skarżąca dokonywała dostaw towarów i usług, ale też jednocześnie poczyniła zakupy towarów i usług do wykonywania czynności opodatkowanych VAT. Dane z deklaracji świadczą zatem o tym, że strona mogła posiadać środki na te zakupy, a co za tym idzie, mogła też mieć możliwość poczynienia rezerw na opłacenie kosztów swego udziału w sprawie. Podkreślić należy, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Małżonkowie zobowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Powoływana przez stronę okoliczność zniesienia wspólności ustawowej między małżonkami nie może zwalniać ich z powyższych obowiązków. W trakcie trwania małżeństwa małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i z tej powinności nie może zwalniać ich pozostawianie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek pomocy wobec współmałżonka odnosi się również do prowadzonych przez niego spraw sądowych. Ustanowienie rozdzielności w drodze umowy kształtuje stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami w ten sposób, że każde z nich zarządza samodzielnie swoim majątkiem, jednak nie ma wpływu na obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych. Strona została wezwana do przedstawienia zestawienia szczegółowego, określonego kwotowo wydatków skarżącej i jej gospodarstwa domowego. Skarżąca nie przedstawiła tych wydatków oświadczając, że za każdy miesiąc są inne, stały jest jedynie czynsz. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Wypada wskazać, że już na etapie składania wniosku przedstawione w nim dane winny cechować się rzetelnością i transparentnością, które w razie pewnych ubytków, winny zostać niezwłocznie uzupełnione, szczególnie w odpowiedzi na wezwanie Sądu. W toku rozpatrywania wniosku pojawiło się wiele sprzeczności, które jako niewyjaśnione, spowodowały znaczne utrudnienie dokonania oceny przez Sąd spełnienia przesłanek, których zaistnienie przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawiona sytuacja, jest tylko wycinkiem informacji, które nie pozwalają na obiektywną ocenę sytuacji materialnej strony. Te zaś okoliczności, które zostały wyżej przedstawione, nie wskazują, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe wątpliwości uzasadniają tym samym twierdzenie, iż strona nie wykazała istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.