I SA/Wr 427/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu podatku od spadków i darowizn postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie Z. N. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, w którym stwierdził, że z uwagi na bieżące wydatki nie jest w stanie jednorazowo ponieść tak wysokiej opłaty. Argumentował, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 104 m². Podał także, że uzyskuje dochód w kwocie 1.400 zł (brutto) z tytułu umowy o pracę, natomiast jego żona emeryturę w kwocie 1.000 zł (brutto). Z akt sprawy wynika, że skarżącemu przysługuje prawo własności ½ części nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym wraz z działką o powierzchni 836m ² we W. przy ul. B. Wezwany przez Sąd skarżący złożył do akt sprawy fotokopię zaświadczenia o zarobkach, dowodów uiszczania podatku od nieruchomości oraz podatku od spadków i darowizn oraz opłat za media, wyciągów z rachunków bankowych swojego oraz swojej żony, umowy kredytowej oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-F. z dnia 17 czerwca 2008 r. Nie przesłał natomiast Z. N. odpisów zeznania podatkowego lub rocznego obliczenia podatku przez organ emerytalny za rok 2007 z załącznikami (skarżącego oraz jego żony), mimo że w doręczonym wnioskodawcy w dniu 10 lipca 2008 r. wezwaniu dokument ten został wskazany (pkt 1.). Z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na okres próbny w wymiarze ½ etatu i uzyskuje wynagrodzenie miesięczne w kwocie 1.169,55 zł, jego żona otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 843,11 zł. Miesięczne wydatki zadeklarowane przez skarżącego, a związane z utrzymaniem mieszkania skarżącego, wynoszą 1.177,29 zł i obejmują m. in. opłatę za telewizję kablową w kwocie 165 zł oraz ratę spłaty kredytu w kwocie 58,85 zł. Na wnioskodawcy ciąży nadal obowiązek uregulowania zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn w kwocie 3.155,03 zł oraz odsetki. Zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2008 r. Przewodniczący Wydziału I WSA we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi, którą Z. N. wszczął postępowanie zarejestrowane pod sygnaturą I SA/Wr 427/08, w kwocie 200 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy procesowej) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób nader lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania wszystkich informacji oraz dokumentów wskazanych przez referendarza sądowego w zarządzeniu doręczonym jej w dniu 10 lipca 2008 r. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów oraz opłacenia adwokata ustanowionego z urzędu, zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania oparta będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy przy tym zaznaczyć, iż ocenie tej podlega nie tylko wykazanie przez wnioskodawcę zasadności jego żądania, ale również sposób wykazywania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). W świetle materiału aktowego niniejszej sprawy wskazać należy, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Nie sposób bowiem uznać wykazanych przez podatnika wydatków z tytułu utrzymania rodziny za konieczne. Dotyczy to przede wszystkim wydatków na abonament telewizji kablowej, którego jednorazowa kwota - 165 zł jest zbliżona do kwoty wpisu sądowego od skargi. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie dostarczył wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu doręczonym w dniu 10 lipca 2008 r. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie jego wniosku. Znany jest bowiem stan obciążeń finansowych strony, natomiast, na skutek uchylenia się przez wnioskodawcę od obowiązku przedstawienia odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2007, nie jest w pełni znany stan jego zasobów materialnych. Wątpliwość tą potwierdza fakt, że mimo trudnej sytuacji finansowej, wynikającej z zadeklarowanych przez stronę kwot dochodów osób prowadzących z nią gospodarstwo domowe, jest ona w stanie ponosić znaczące wydatki związane z korzystaniem z usług telewizji kablowej. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.