I SA/Wr 43/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 rok postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie strona skarżąca A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. złożyła wniosek z dnia 14 lutego 2012 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu argumentowała, że od roku 2010 jest w trudnej sytuacji gospodarczej spowodowanej kryzysem gospodarczym oraz spadkiem obrotów, nie posiada środków pieniężnych na opłacenie kosztów opłaty sądowej, jak również zatrudnienia profesjonalnego pełnomocnika. Nadmieniła, że od czerwca 2011 r. nie prowadzi działalności gospodarczej i jest w trakcie restrukturyzacji. Podsumowała strona, że nie posiada środków płatniczych i nie może ponosić kosztów postępowania sądowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca spółka podała kwotę 803.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 2.114.367,49zł - wartość środków trwałych, zajętych przez banki udzielające stronie kredytów, kwotę 10.982,28 straty za rok 2010 oraz stan dwóch jej rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – 0 zł. Jak wynika z akt sprawy w dniu 12 marca 2012 r. skarżącej spółce doręczono wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, w tym bilansu oraz rachunku zysków i strat za rok 2010 oraz wydruków historii rachunków bankowych za grudzień 2011 r. i styczeń 2012 r. W odpowiedzi na to wezwanie strona skarżąca przesłała do akt sprawy dokumenty, z których wynika, że w roku 2010 poniosła stratę w kwocie 9.982,28 zł, przy przychodach w kwocie 128.307,45 zł, natomiast z nieruchomości spółki prowadzona jest egzekucja kwoty ponad 1.696.025,37 zł. W piśmie procesowym z dnia 17 marca 2012 r. skarżąca oświadczyła, że w związku z zaprzestaniem działalności gospodarczej zrezygnowała z prowadzenia bieżącego rachunku bankowego i nie uzyskała od tego czasu przychodów. Postanowieniem z dnia 27 marca 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego orzeczenia referendarskiego strona skarżąca wywiodła, że treść przedstawionych przez nią do akt sprawy dokumentów świadczy, że jej zła sytuacja finansowa nie jest przejściowa i obecnie uniemożliwia jej uiszczenie należnych opłat sądowych. Argumentowała, że nie jest w stanie przedstawić swojego bilansu i rachunku zysków i strat za rok 2010 z przyczyn obiektywnych – zaginięcia w dniu 23 lutego 2010 r. zatrudnionej w spółce głównej księgowej, wobec której ustalono, że cierpi na [...] i nie jest w stanie prowadzić księgowości firmy. Oświadczyła nadto, że z uwagi na brak obrotów zlikwidowała rachunki bankowe i nie może przedstawić ich historii. W związku ze zleceniem osobie trzeciej uporządkowania i weryfikacji dokumentacji księgowej spółki, skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do złożenia bilansu oraz rachunku zysków i strat za lata 2009 – 2010 do dnia 1 czerwca 2012 r. W dniu 29 maja 2012 r. doręczono skarżącej spółce informację o przedłużeniu terminu stosownie do jej wniosku. W treści pisma procesowego z dnia 4 czerwca 2012 r. wnioskująca spółka w odpowiedzi na wezwanie oświadczyła, że jest w trakcie restrukturyzacji, nieruchomość, w której ma swoją siedzibę, jest jej własnością i jest obciążona hipoteką kredytową, od czerwca 2011 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej poprzez likwidację punktu sprzedaży oraz wstrzymanie na skutek sporu sądowego produkcji opakowań szklanych, natomiast po rozwiązaniu umowy o pracę z pracownikami w czerwcu 2011 r. prace w spółce wykonywane są nieodpłatnie przez jej udziałowców, którzy ponoszą jedyne koszty działalności spółki – opłaty korespondencyjne. Koszty związane z oświetleniem ponoszą osoby zamieszkałe na ternie nieruchomości. Spółka nie przedłożyła do akt sprawy ani rachunku zysków i strat ani bilansu za lata 2009 i 2010. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem ze skarg spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. pod sygn. akt od I SA/Wr 41/12 do I SA/Wr 43/12 wyznaczono wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 792 zł, w tym w niniejszej sprawie w kwocie 208 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestie przyznania prawa pomocy. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z kolei według art. 246 § 2 pkt 1) powołanej ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika) stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw i sposobu uczestniczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Zdaniem Sądu koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania względem pracowników, kontrahentów i budżetu państwa. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Nadto, w stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej. Prawo pomocy, finansowane ze środków budżetu państwa, ma bowiem umożliwić ochronę swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Kolejno wskazać należy, iż użyte w przytoczonym art. 246 § 2 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, na brak których powołała się strona skarżąca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem "środków" w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym także posiadane rezerwy i realizowane inwestycje. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania sądowego, Sąd stwierdził, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Według Sądu usprawiedliwione jest stwierdzenie, iż w postępowaniu wszczętym wnioskiem skarżącej uczyniono w sprawie zadość dyspozycji normy prawnej wynikającej z art. 255 ustawy procesowej w zakresie uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca nie przedstawiła wymaganego bilansu oraz rachunku zysków i strat, i to nawet w terminie przedłużonym na jej wniosek sformułowany w sprzeciwie. W odniesieniu do przyczyny tego braku w wykazaniu przez spółkę jej sytuacji materialnej zasadne jest wskazać, że to od wyboru spółki zależy prowadzenie jej rachunkowości i w rezultacie to ona ponosi odpowiedzialność za skutki powierzenia tej czynności określonej osobie oraz sposobu jej wykonywania. W sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika). Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku ograniczyła się strona skarżąca jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów (brak dochodu i brak majątku podlegającego spieniężeniu). Nadto nie uzupełniła strona informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, spójny i, w konsekwencji, nie budzący wątpliwości co do posiadania środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Uchyliła się natomiast od wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonych wezwaniach informacji na temat swojego stanu majątkowego. Szczególne znaczenie w tym zakresie miały bilans oraz rachunek zysków i strat spółki, które pozwoliłyby prześledzić m. in. procesy inwestycyjne i wierzytelności spółki. W ocenie Sądu powyższy brak w zakresie wykazywania sytuacji materialnej skarżącej nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie nie budzącego wątpliwości wykazania ziszczenia się w stanie faktycznym przesłanki przyznania prawa pomocy. Zasadne jest powtórzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania i to on ponosi konsekwencje nie wywiązania się z tego obowiązku. W zakresie argumentów podniesionych przez skarżącą spółkę w sprzeciwie oraz w piśmie procesowym z dnia 4 czerwca 2012 r. winno się wskazać, że sytuacja ekonomiczna oraz prawna spółki, będąca wynikiem zdarzeń z lat poprzednich, aczkolwiek niełatwa, nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w roku 2010 oraz prowadzone przez nią spory sądowe. Uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym roku oraz powodować może uruchomienie sądowego trybu rozstrzygania sporów z innymi uczestnikami obrotu gospodarczego. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest warunkiem przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie, określonym w powołanym przepisie prawa. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.