I SA/Wr 431/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik - Ogińska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 22 grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego H.W. o przyznanie prawa pomocy, albowiem wniosek, pomimo wezwania, nie został złożony przez skarżącego na urzędowym formularzu. W sprzeciwie od powyższego zarządzenia skarżący podniósł, iż nie otrzymał od Sądu przesyłki zawierającej formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wezwania do jego złożenia w wyznaczonym terminie. Na wezwanie Sądu, skarżący przedłożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na urzędowym formularzu. W jego uzasadnieniu wskazał, iż nie pracuje, nie posiada oszczędności i majątku. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z córką (urodz. w 2001 r.), nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro oraz, że nie uzyskuje dochodów. Na wezwanie Sądu z dnia 13 czerwca 2011 r. do przedłożenia do przedmiotowego wniosku dodatkowych dokumentów i oświadczeń, skarżący w piśmie z dnia 8 lipca 2011 r. wyjaśnił, iż nie składał zeznania podatkowego za 2010 rok., ze względu na brak dochodów podlegających opodatkowaniu. Wskazał również, iż nie posiada żadnego środka transportu, jest zarejestrowany jako bezrobotny, nie korzysta z pomocy społecznej i innych form wsparcia państwowego, zaś źródłem utrzymania jego i córki, jest pomoc ze strony rodziny, przede wszystkim braci, którzy przekazują mu środki na konieczne, bieżące wydatki, w tym czynsz najmu lokalu, w którym mieszka. Skarżący określił swoje miesięczne wydatki na kwotę 800-1000 zł (oprócz czynszu najmu). Wraz z pismem skarżący złożył kserokopię umowę najmu mieszkania. Z umowy tej wynika, że miesięczny czynsz najmu został ustalony na kwotę 1.070,29 zł. Pismem z dnia 26 lipca 2011 r. Sąd wezwał skarżącego o przedłożenie: - zaświadczenia potwierdzającego fakt zarejestrowania skarżącego jako bezrobotnego; - oświadczenia, czy skarżący posiada udziały w spółkach akcyjnych bądź w spółkach z o.o.; - wykazu miesięcznych wydatków, z wyszczególnienie kwot i członków rodziny, którzy je ponoszą; - wyjaśnienia okoliczności prowadzenia przez skarżącego wspólnego gospodarstwa z córką, w sytuacji, gdy z orzeczenia sadowego wynika, iż opieka nad dzieckiem został powierzona matce dziecka. Na powyższe wezwanie skarżący nie odpowiedział. Zarządzeniem z dnia 9 marca 2011 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie 29.355 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Pamiętać również trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag i po ocenie przedstawionego przez skarżącego materiału dowodowego, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. Podkreślić bowiem trzeba, że dokonując oceny zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd musi uwzględnić całokształt okoliczności mających wpływ na sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Z reguły ogólnikowe informacje podane we wniosku zawartym na urzędowym formularzu PPF wymagają uzupełnienia poprzez nadesłanie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, o czym stanowi przepis art. 255 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zatem, to w interesie strony pozostaje jak najrzetelniejsze zobrazowanie swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, by sąd mógł dokonać obiektywnej oceny, czy przysługuje jej prawo do przyznania prawa pomocy. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżący rzetelności tej nie dochował. W ocenie Sądu, skarżący nie zobrazował bowiem w pełni swojej sytuacji finansowej i osobistej. Należy zauważyć, że skarżący oświadczył w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 13 czerwca 2011 r., iż ma status osoby bezrobotnej niepobierającej zasiłku. Ponieważ jest to istotna okoliczność dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd wezwał skarżącego do przedłożenia stosownego zaświadczenia, czego jednak nie uczynił. Skarżący nie przedłożył również wykazu jego miesięcznych wydatków, z wyszczególnieniem kwot i członków rodziny, którzy je ponoszą (o fakcie ponoszenia wszystkich wydatków przez członków rodziny skarżący oświadczył w piśmie z dnia 8 lipca 2011 r.). Podobnie, nie wyjaśnił okoliczności prowadzenia z małoletnią córką wspólnego gospodarstwa domowego (wynika to z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy), w sytuacji, gdy z akt sprawy (akt administracyjnych) wynika, że opieka nad dzieckiem została powierzona matce dziecka (wyrok Sądu Okręgowego we W. z dnia 21 maja 2004 r. sygn. akt XIII [...]). Skarżący nie oświadczył także, czy posiada udziały w spółkach akcyjnych bądź w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością. Brak staranności skarżącego w wypełnieniu obowiązku wynikającego z art. 255 p.p.s.a. wywołuje zatem wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jej wpływu na możliwość ponoszenia kosztów związanych z jego udziałem w niniejszym postępowaniu. Oznacza to, że w tej sytuacji strona nie może skutecznie wnosić o przyznanie prawa pomocy i podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Powtórzenia bowiem wymaga, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania ze szczególną starannością okoliczności uzasadniających przyznanie od Skarbu Państwa pomocy w finansowaniu kosztów sądowych. Mając zatem na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.