I SA/Wr 433/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na oznaczoną wyżej decyzję G. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że nie jest w stanie uiścić kwoty 6.800 zł tytułem opłat sądowych od skarg w jego 17 sprawach zawisłych przed sądem. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał wnioskodawca, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza przyniosła w roku 2012 dochód w kwocie 8.961,8 zł, natomiast w związku z prowadzonym długotrwale przez organy celne postępowaniem administracyjnym był zmuszony zaprzestać wykonywania dotychczasowej działalności. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał dokumenty, z których wynika, że w latach 2011 i 2012 uzyskał dochód w kwocie odpowiednio 3.174,38 zł i 8.961,80 zł (przy przychodzie w kwocie odpowiednio 1.736.648,92 zł i 1.430.361,45 zł, w lutym, marcu i kwietniu 2012r. dokonał dostaw towarów i świadczył usługi o łącznej wartości odpowiednio 684.147 zł, 396.418 zł i 305.000 zł oraz nabył towary i usługi za kwotę odpowiednio 383.591 zł, 156.942 zł i 2.326 zł, natomiast pozostałą do spłaty kwotę kredytu gotówkowego, zaciągniętego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą 73.905,63 zł spłaca w miesięcznych ratach w kwocie 2.655,04 zł każda. W treści pisma procesowego z dnia 4 czerwca 2013 r. wnioskodawca oświadczył, że koszty jego miesięcznego utrzymania zamykają się w kwocie około 1.000 zł, dodatkowo wspomaga rodziców kwotą około 500 zł miesięcznie, jego zobowiązanie podatkowe organ celny określił w łącznej kwocie blisko 250.000 zł i od kilku miesięcy, ze względu na egzekucję majątkową prowadzoną przez ten organ nie posiada rachunków bankowych. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częścio-wym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobo-wiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących do-chodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospo-darczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej za-sobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś wynik tej oceny musi być skonfrontowany z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa p-mocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, reguł logicznego myślenia oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji materialnej ziściła się przesłanka do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącego z tego tytułu w latach 2011 i 2012, bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącego) samodzielnie podjętej przez skarżącego decyzji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła źródło jego utrzymania. Po trzecie, zestawienie kwoty wydatkowanej miesięcznie przez skarżącego na swoje utrzymanie, pomoc dla rodziców i spłatę kredytu - łącznie 4.155,04 zł z faktem nieuzyskiwania przez niego aktualnie żadnych dochodów, pozwala przyjąć, że posiada on inne źródła pozyskiwania środków pieniężnych. Świadczy o tym również wynikające z przedłożonych zeznań podatkowych ponoszenie w latach 2011 i 2012 kosztów swojego utrzymania z dochodu w kwocie odpowiednio 3.174,38 zł i 8.961,80 zł, tj. w kwocie około 264,53 zł i 746,81 zł miesięcznie, któremu nie sposób w realiach życia codziennego dać wiary. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji material-nej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.