I SA/Wr 439/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej na postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2016 r., I SA/Wr 439/16, o odmowie przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi syndyka masy upadłości A Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za okres od 2 lipca do 31 grudnia 2014 r. oraz odsetek za zwłokę z tytułu należnych zaliczek na ten podatek za październik i listopad 2014 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2016 r., I SA/Wr 439/16, i przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że jako syndyk nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Zgromadzone na rachunku bankowym środki pochodzą ze sprzedaży odpadów tworzyw sztucznych i niewielkiej ilości zapasów poprodukcyjnych. Pieniądze te są niezbędne do opłacenie "ochrony fizycznej" całego zakładu, który pozostawiony bez dozoru zostałby rozkradziony i zdewastowany. Syndyk podkreślił, że będąc ustawowo zwolnionym z kosztów sądowych, z pozytywnym rezultatem przeprowadził postępowanie przed sądem o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej polegającej na przeniesieniu udziałów w spółce na inny podmiot tuż przed ogłoszeniem upadłości. Mógł również pozyskać środki z Gwarantowanego Funduszu Świadczeń Pracowniczych na wypłatę części zaległych wynagrodzeń. Innymi środkami, poza wskazanymi we wniosku, strona nie dysponuje. Wskazała również na fakt obciążenia zobowiązaniami z tytułu podatku od nieruchomości i wobec rzeczoznawców majątkowych za sporządzenie opisu i oszacowania, które sięgają kwoty ponad 50.000 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że brak jest danych co do wartości kapitału zakładowego spółki oraz zysku lub straty według bilansu za poprzedni rok. Wartość środków trwałych, według opisu i oszacowania sporządzonego na potrzeby postępowania upadłościowego, wynosi 23.744.950 zł netto. Ponadto syndyk wskazał, że posiada w kasie upadłości kwotę 282,30 zł jako rezerwę na bieżące wydatki. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy. Wskazał, że koszty sądowe są daninami publicznymi, które jako wierzytelności Skarbu Państwa mają pierwszeństwo zaspokojenia przed zobowiązaniami o charakterze prywatnoprawnym. Jak zauważył referendarz, spółka w upadłości likwidacyjnej dysponuje majątkiem o wartości ponad 23.000.000 zł. Oznacza to, że upadły posiada środki na opłacenie kosztów sądowych. Pismem z dnia 8 lipca 2016 r. syndyk wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego. W treści uzasadnienia swojego sprzeciwu syndyk opisał powody ogłoszenia upadłości wobec spółki. Wskazał, że sąd upadłościowy przesądził, że upadły jest niewypłacalny. Spółka nie realizowała bowiem swoich zobowiązań, brak było środków pieniężnych na rachunkach bankowych upadłej spółki, składniki majątku dłużniczki został objęte zastawami rejestrowymi oraz hipotekami. Ogłoszenie upadłości likwidacyjnej było możliwe wskutek wpłacenia przez wierzycieli zaliczek na poczet kosztów postępowania. Syndyk podkreślił, że jednym z celów upadłości było ustalenie majątku celem wypłaty zaległych wynagrodzeń dla pracowników. Z tych powodów syndyk wniósł o zmianę postanowienia referendarza sądowego. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wpis od skargi wyznaczony został w sprawie na kwotę 5.497 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, stwierdził, że wniosek syndyka o przyznanie prawa pomocy zasługiwał w całości na uwzględnienie. Należy zauważyć, że stroną skarżącą jest upadła spółka. W ocenie Sądu, ogłoszenie upadłości likwidacyjnej ma niewątpliwe wpływ na sposób rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Trzeba bowiem zauważyć, że postępowanie upadłościowe jest sądowym postępowaniem cywilnym, które służy zaspokajaniu wierzytelności istniejących w stosunku do upadłego dłużnika. Jak trafnie zauważył syndyk, upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.). Jak stanowi natomiast art. 11 ustawy – Prawo upadłościowe, dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Wymaga jednak zauważenia, że niewypłacalność w rozumieniu ustawy – Prawo upadłościowe nie świadczy o braku środków u dłużnika, ale o niewykonywaniu przez dłużnika ciążących na niego zobowiązaniach. Oznacza to, że ogłoszenie upadłości nie pozwala na automatyczne uznanie, że upadły nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że z chwilą ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego (art. 61 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe). Sposób zaspokojenia wierzycieli upadłego został określony w art. 342 ustawy – Prawo upadłościowe. Przy czym należy zauważyć, że kategorie określone w powołanym przepisie dotyczą jedynie tych należności, które powstały przed ogłoszeniem upadłości. Zobowiązania powstałe po dniu ogłoszenia upadłości obciążają już bowiem masę upadłości, nie zaś upadłego. Takimi zobowiązaniami niewątpliwie są koszty sądowe w postępowaniach wszczynanych przez syndyka masy upadłości. Sposób zaspokajania tych należności ustawodawca uregulował w sposób szczególny w art. 343 ustawy –Prawo upadłościowe, w myśl którego z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają – również inne zobowiązania masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum. Oznacza to, że zanim zostaną zaspokojeni wierzyciele upadłego to w pierwszej kolejności muszą zostać uregulowane zobowiązania obciążające masę upadłości. Artykuł 230 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe stanowi natomiast, że do kosztów postępowania zalicza się wydatki bezpośrednio związane z zabezpieczeniem, zarządem i likwidacją masy upadłości, w szczególności wynagrodzenie syndyka oraz jego zastępcy, wynagrodzenia osób zatrudnionych przez syndyka oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzeń tych osób, wynagrodzenie i wydatki członków rady wierzycieli, wydatki związane ze zgromadzeniem wierzycieli, koszty archiwizacji dokumentów upadłego, korespondencji, ogłoszeń, podatki i inne daniny publiczne związane z likwidacją masy upadłości. W ocenie Sądu, koszty postępowania sądowoadministracyjnego nie są związane z likwidacją masy upadłości. Celem postępowania sądowoadministracyjnego jest bowiem kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 p.p.s.a.), a nie zaspokojenie wierzycieli. Koszty postępowania sądowoadministracyjnego stanowić będą zatem inne zobowiązania masy upadłości powstałe po ogłoszeniu upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2 ustawy – Prawo upadłościowe. Te zobowiązania masy upadłości podlegają dopiero zaspokojeniu, gdy po opłaceniu kosztów postępowania pozostaną stosowne fundusze masy upadłości. Według art. 335 ustawy – Prawo upadłościowe, fundusze masy upadłości obejmują sumy uzyskane z likwidacji masy upadłości oraz dochód uzyskany z prowadzenia lub wydzierżawienia przedsiębiorstwa upadłego, a także odsetki od tych sum zdeponowanych w banku, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W oświadczeniu syndyk wskazał, że posiada w kasie upadłości kwotę 282,30 zł. Oznacza to, że na tę chwilę fundusze z likwidacji masy upadłości wynoszą właśnie 282,30 zł, przy czym kwota ta w pierwszej kolejności powinna zostać przekazana na uiszczenie kosztów postępowania, w tym podatków z działalności gospodarczej prowadzonej przez syndyka w imieniu upadłego. Należało zatem uznać, że strona skarżącą nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w kwocie 5.497 zł. Błędnie zatem przyjął referendarz sądowy, że w obecnej sytuacji syndyk masy upadłości jest w stanie w imieniu upadłego uiścić koszty sądowe w zawisłej sprawie. Należy wskazać także referendarzowi, że okoliczność, iż masa upadłości jest duża nie oznacza, że z tej masy upadłości syndyk może uiścić koszty sądowe. Dla oceny sytuacji finansowej istotna jest wysokość funduszy masy upadłości, które dopiero powstają po spieniężeniu majątku upadłego. Trzeba jednak pamiętać, że sprzedaż przedsiębiorstwa następuje dopiero – po opisie i oszacowaniu – w drodze licytacji lub aukcji (zob. 316-324 ustawy – Prawo upadłościowe). Oznacza to, że wskazana przez referendarza sądowego okoliczność miała charakter jedynie hipotetyczny. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zgodnie jednak się przyjmuje, że niedopuszczalne jest podważanie wiarygodności informacji o stanie majątkowym strony w oparciu o hipotetyczne twierdzenia (Kreuz v. Polska, wyrok z dnia 19 czerwca 2001 roku, skarga nr 28249/95). Powielenie przez Sąd stanowiska referendarza sądowego mogłoby zatem doprowadzić do odebrania upadłemu prawa do sądu, mimo że skarżący rzeczywiście nie posiadałby dostatecznych środków na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Ponadto trzeba zauważyć, że w niniejszej sprawie syndyk masy upadłości nie działał na zasadzie dowolności. Zgodnie z art. 152 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe sędzia-komisarz kieruje tokiem postępowania upadłościowego, w tym sprawuje nadzór nad czynnościami syndyka. Składając skargę do sądu administracyjnego syndyk działał w porozumieniu z sędzią-komisarzem. Trzeba pamiętać, że syndyk jest obowiązany podejmować działania z należytą starannością, w sposób umożliwiający optymalne wykorzystanie majątku upadłego w celu zaspokojenia wierzycieli w jak najwyższym stopniu, w szczególności przez minimalizację kosztów postępowania (art. 179 ustawy – Prawo upadłościowe). Utrzymanie decyzji organów podatkowych określających kwoty zobowiązań podatkowych na ponad 500.000 zł na pewno zmniejszy stopień zaspokojenia wierzycieli upadłego. Ponadto z akt sprawy wynika, że istnieją niezaspokojone roszczenia pracownicze. W takiej sytuacji, według Sądu, wydaje się nieetyczne żądanie uiszczenia kosztów sądowych w pierwszej kolejności z pominięciem uzasadnionych roszczeń pracowniczych. Referendarz sądowy powinien mieć na uwadze, że zgodnie z art. 2 Konstytucji RP Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Wobec powyższego, Sąd postanowił zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016 r. i przyznać stronie prawo pomocy w zakresie częściowym, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.