I SA/Wr 443/06

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu D. Ł. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uiszczając jednocześnie kwotę 100 zł tytułem opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Wskazał, że z uwagi na sytuacje majątkową i rodzinną nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi bez uszczerbku dla swojego utrzymania oraz utrzymania swojej rodziny, gdyż jedynym źródłem utrzymania jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, która w 2007 r. przyniosła zysk w kwocie około 6.000 zł. Podał także, iż jego sytuacja wskazana we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ustały, natomiast w dniu 13 grudnia 2007 r. urodziła się jego druga córka, pozostająca z nim w gospodarstwie domowym. Z urzędu wskazać należy, iż w sprawie we wniosku z dnia 5 maja 2006 r. skarżący wywodził, że jest zobowiązany do uiszczania na rzecz swojej córki alimentów w kwocie 850 zł oraz partycypuje w istotnych kosztach jej utrzymania, w związku z prowadzoną działalnością jest obciążony licznymi zadłużeniami m. in. na rzecz ZUS, nie posiada majątku do swobodnego rozporządzania, natomiast w związku z długotrwałą chorobą wzrosły jego wydatki i utracił dochód. Poinformował wnioskodawca również, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 87 arów, obciążoną hipoteką przymusową na rzecz Urzędu Skarbowego, oraz samochodu osobowego marki Volvo (rocznik 2000), który wykorzystuje w ramach działalności gospodarczej. Z przedstawionych dokumentów wynika, że D. Ł. ponosi miesięczne wydatki na usługi telekomunikacyjne w kwocie powyżej 1.400 zł, natomiast na utrzymanie lokalu wynajmowanego do prowadzenia działalności gospodarczej – około 2.300 zł. Jednocześnie oświadczył, że miesięcznie wydaje 4.550 zł, w tym 1.400 zł na wynajem mieszkania o powierzchni 62 m², 1.000 zł na żywność i 500 zł na paliwo. Postanowieniem z dnia 4 września 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązków uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 1.000 zł. W dniu 21 marca 2007 r. doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej wezwanie do przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, zeznań podatkowych za 2006 r., kopii z księgi przychodów i rozchodów z działalności prowadzonej przez skarżącego z wykazanym przychodem i dochodem za grudzień 2007 r. oraz styczeń i luty 2008 r., szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania (i załączeniem dowodów opłat), wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, za ostatnie trzy miesiące, informacji, czy skarżąca korzysta z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Termin wyznaczony doręczeniem wyżej wskazanego wezwania był dwukrotnie przedłużany z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym, czteromiesięcznym dzieckiem. W dniu 11 kwietnia 2008 r. wnioskodawca złożył do akt sprawy kserokopię informacji o dochodach oraz pobieranych zaliczkach na podatek dochodowy (PIT-11) R. K. oraz własne zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2006 (PIT-36), z którego wynika, że osiągnął przychód w kwocie 1.154.410,32 zł, poniósł koszty w kwocie 1.116.733,03 zł oraz uzyskał dochód w kwocie 37.677,29 zł. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób nader lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku strona skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów - utrzymywanie trzyosobowej rodziny. Uchyliła się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Zasadne jest stwierdzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła dokumentów dotyczących swoich wydatków, dzięki któremu możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości zaoszczędzenia przez niego kwot koniecznych do uiszczenia opłat sądowych bez spowodowania uszczerbku w utrzymaniu strony i jego rodziny. Odnośnie przyznania D. Ł. prawa pomocy w zakresie w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązków uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 1.000 zł stwierdzić należy, że wystąpienie przesłanek przyznania prawa pomocy w stanie faktycznym przyjętym na dzień wydania w tej samej sprawie postanowienia Sądu (4 września 2006 r.) nie przesądza istnienia tych przesłanek również w stanie faktycznym podlegającym badaniu na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Postępowanie prowadzone przez referendarza sądowego w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego skarżącego miało doprowadzić do potwierdzenia albo wykluczenia dalszego trwania tych przesłanek. Brak odpowiedzi na wezwanie uniemożliwiło dokonanie takiego ustalenia. Jednocześnie podkreślić trzeba, że deklarowane oraz dokumentowane w toku postępowania wydatki są nieracjonalne w stosunku do osiąganego dochodu oraz licznych zadłużeń. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.