I SA/Wr 449/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 21 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie uzdrowiskowej postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego wskazując, że nie uzyskuje dochodów, nie pracuje i jest [...] ruchowo w stopniu [...] od 2008 r. Jest w trakcie ubiegania się o rentę [...]. Ma zasądzone alimenty od byłego [...] w wysokości 800 zł miesięcznie, ale są wypłacane nieterminowo i w niepełnej wysokości. W związku z zadłużeniem na około 100.000 zł, alimenty są egzekwowane od stycznia 2018 r. przez komornika. Strona jest osobą [...]. Korzysta z pomocy [...] i osób trzecich w formie pożyczek, które jednak będzie musiała zwrócić. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, posiada dom o powierzchni 90 m2, oraz dwa mieszkania (57 m2 i 82 m2), które są przedmiotem sporu o podział majątku. Strona nie ma oszczędności, uzyskuje dochody tylko z [...]. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymieniła: czynsz 1.400 zł, prąd 183 zł, gaz 31 zł, TV i internet 85 zł, leki i akcesoria rehabilitacyjne 300-500 zł, środki czystości 200 zł, środki higieny 100 zł, kosmetyki 250 zł, wyżywienie około 1.000 zł, fryzjer 80 zł, komunikacja i eksploatacja 300 zł, bielizna 100 zł, obuwie 150 zł, wydatki okolicznościowe 200 zł. Poza tym strona zaznaczyła, iż potrzebne jej są nowe okulary z powodu [...], łóżko ergonomiczne z uwagi na chorobę [...], około 3.500 zł na operację [...], około 17.000-25.000 zł na operację [...], na odnowę mieszkania. Wskazała, że od [...] czerwca 2018 r. ponownie ([...] raz) przebywała w szpitalu od [...] czerwca 2018 r. i dostała skierowanie na operacje [...]. Skarżąca dodała, że trwają postępowania sądowe z powodu powstałych zadłużeń. Do wniosku załączone zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz zaświadczenie z pobytu w szpitalu. Z akt sprawy (oświadczenie majątkowe skarżącej złożone w związku z ubieganiem się o prawo pomocy) wynika, że wobec skarżącej prowadzone są postępowania komornicze. Oba mieszkania są zadłużone i objęte zajęciem komorniczym. Strona zaciągnęła prywatne pożyczki na spłatę zadłużeń, co obniżyło poziom życia jej rodziny. Nie mogła też poddać się operacji kręgosłupa w niepublicznej lecznicy. Mając na uwadze powyższe, w pierwszej kolejności należy powołać podstawę prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku. Stosownie do treści art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a więc w zakresie całkowitym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi najwyższym kosztem sądowym jest zwykle wpis od skargi. Tym samym przy ocenie możliwości strony skarżącej w partycypowaniu w ponoszeniu kosztów sądowych to kwota tego wpisu winna stanowić punkt odniesienia. W niniejszej sprawie wpis od skargi wyznaczony został na kwotę 100 zł. Pozostałe koszty sądowe ograniczają się zazwyczaj do opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku (jeżeli skarga zostanie oddalona, gdyż w przypadku jej uwzględnienia Sąd sporządza uzasadnienie wyroku z urzędu) oraz wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego połowę wartości wpisu od skargi (jeżeli strona zdecyduje wnieść ten środek zaskarżenia). Zatem opłata kancelaryjna i wpis od skargi kasacyjnej na obecnym etapie postępowania są kosztami przyszłymi i niepewnymi. Kierując się zatem wytycznymi wynikającymi z przytoczonych na wstępie przepisów, zdaniem referendarza, skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w swojej sprawie. Jakkolwiek referendarz ma na uwadze fakt zajęć komorniczych, niskich dochodów strony, jej stan zdrowia, to jednak wziął pod uwagę przede wszystkim strukturę bieżących wydatków, jakie strona wymieniła i fakt, że jest w stanie zgromadzić środki na ich poniesienie. W comiesięcznych wydatkach strona przewiduje kwotę 80 zł na fryzjera, 350 zł na bieliznę i obuwie, 250 zł na kosmetyki (odrębnie zostały ujęte wydatki na środki higieny) czy 200 zł wydatków okolicznościowych. Pozycje te z całą pewnością nie są konieczne w każdym miesiącu, zaś wydatki okolicznościowe lub na fryzjera bynajmniej nie mieszczą się w sferze podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie referendarza, kosztem wskazanych wydatków strona może otrzymać wsparcie ze strony rodziny na potrzeby poniesienia kosztów udziału w swojej sprawie przed tutejszym Sądem. Potrzeba zakupu przedmiotów [...] czy konieczność poddania się operacjom, z uwagi na wartość wydatków z tym związanych, nie mogą mieć wpływu na ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie – kwoty te są bowiem nieporównywalne. Wydatki na wskazane wyżej potrzeby sięgają około 30.000 zł, gdy sam wpis od skargi zaledwie 100 zł. Co do pozostałego zakresu wniosku – ustanowienia radcy prawnego z urzędu – zdaniem referendarza konieczność pokrycia wynagrodzenia dla tego pełnomocnika we własnym zakresie stanowiłoby już nadmierne obciążenie dla skarżącej w okolicznościach które przedstawiła. Tak zajęte stanowisko podyktowane jest tym, iż przyznanie prawa pomocy jest równoznaczne z przerzuceniem ponoszenia kosztów postępowania w sprawie skarżącej na Skarb Państwa, co jest równoznaczne z obciążeniem tymi kosztami innych podatników. Koszty sądowe stanowią formę daniny publicznej, daniny takie z kolei – zgodnie z konstytucyjnie wyrażoną zasadą – każdy jest obowiązany ponosić (art. 84 Konstytucji). W istocie, każdy też ma konstytucyjnie zapewnione prawo do obrony swoich praw przed sądem, dlatego też w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwoma regułami. Mając zatem na uwadze powyższe, postanowiono jak w sentencji na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 powołanej ustawy procesowej.