I SA/Wr 471/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad uiszczoną kwotę 500 zł w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący M. S., reprezentowany przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, uiścił kwotę 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, a następnie, po wezwaniu do uzupełnienia tej opłaty sądowej o kwotę 960 zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad uiszczoną już kwotę. W uzasadnieniu tego żądania skarżący podał, że jedynym źródłem utrzymania jego czteroosobowego gospodarstwa domowego, prowadzonego wraz z żoną i dwójką małoletnich dzieci, jest jego miesięczny dochód z działalności gospodarczej w kwocie ok. 3.500 zł (brutto), z której ponosi między innymi koszty leczenia młodszego dziecka chorego na cukrzycę typu II oraz koszt przedszkola starszego dziecka. Nadto oświadczył wnioskodawca, że korzysta z ograniczonej pomocy materialnej rodziny (rodziców i teściów), natomiast ratę kredytu oraz opłaty leasingowej "na działalność gospodarczą" w kwocie 3.000 zł pokrywa ze swojego majątku osobistego. Z przedstawionych na wezwanie do akt sprawy dokumentów wynika, ponad wcześniej podane fakty, że w roku 2011 uzyskał skarżący dochód w łącznej kwocie 63.766,80 zł (przy przychodzie w łącznej kwocie 200.979,10 zł), natomiast w styczniu, lutym i marcu 2013 r. dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o łącznej wartości odpowiednio 46.831 zł, 45.342 zł i 69.112 zł oraz nabył towary i usługi za kwotę odpowiednio 24.216 zł, 30.451 zł i 28.220 zł. Koszty miesięcznego utrzymania swojego gospodarstwa domowego skarżący określił w kwocie 6.760 zł, do których zaliczył między innymi koszty leków chorego dziecka w kwocie 600 zł, lekarstw, witamin i szczepień dzieci w kwocie 700 zł oraz koszty wyjazdów wakacyjnych oraz na ferie w łącznej kwocie 9.000 zł w skali roku. W treści pisma procesowego z dnia 7 maja 2013 r pełnomocnik procesowy skarżącego oświadczył, że prowadzi sprawę bez wynagrodzenia, w trybie "pro bono", natomiast zeznania dotyczącego swojego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2012, gdyż biuro rachunkowe dokonujące tego rozliczenia podatku jest aktualnie nieczynne z powodu urlopu. W dniu 20 maja 2013 r. pełnomocnikowi procesowemu strony skarżącej doręczono wezwanie do przedłożenia kserokopii zeznania podatkowego skarżącego i jego żony dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2012 wraz z załącznikami, z zastrzeżeniem, że w przypadku niezłożenia tego dokumentu wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany w oparciu o dane wynikające z akt sprawy. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie odpowiedział na to wezwanie. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, reguł logicznego myślenia oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącego z tego tytułu w roku 2011 oraz obrotowi gospodarczemu wykazanemu w deklaracjach VAT za pierwsze trzy miesiące 2013 r., bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazaną opłatę sądową. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, zestawienie kwoty wydatkowanej przez skarżącego na miesięczne utrzymanie jego rodziny - 6.760 zł z kwotą jego miesięcznych dochodów – 3.500 zł, nawet z uwzględnieniem pomocy materialnej uzyskiwanej w ograniczonym zakresie od rodziny, pozwala przyjąć, że posiada on inne źródła pozyskiwania środków pieniężnych. Świadczy o tym choćby przyznane we wniosku ponoszenie ciężaru spłaty zobowiązań zaciągniętych przez skarżącego w ramach jego działalności gospodarczej z jego majątku osobistego. Niewyjaśniona zostaje również, na skutek uchylenia się przez skarżącego od przedłożenia jego zeznania dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2012, kwota jego dochodu i przychodu za ten rok. Po trzecie, do wydatków na utrzymanie swojego gospodarstwa domowego M. S. zaliczył kwotę 9.000 zł wydatkowaną rocznie na wyjazdy wypoczynkowe jego rodziny. Referendarz sądowy, bazując na zasadach doświadczenia życiowego i logicznego myślenia, nie uznał tych wydatków w całości za konieczne w utrzymaniu gospodarstwa skarżącego, w szczególności w trudnej sytuacji ekonomicznej tego gospodarstwa domowego, wywiedzionej we wniosku przez skarżącego, w sposób oczywisty wynikającej z sytuacji rodzinnej wnioskodawcy oraz stanu zdrowia jego młodszego dziecka. Wydatków tych tego nie sposób zaliczyć do kosztów koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny, gdyż nie warunkują one ich egzystencji, natomiast jego ponoszenie jest dobrowolne, tzn. zatem uzależnione od autonomicznej decyzji skarżącego. Ocena ta jest tym bardziej uzasadniona, że rezultatem ponoszenia tego wydatku, tj. brakiem środków pieniężnych, skarżący obciążyć chce budżet Państwa, a w rezultacie pozostałych podatników. W tym kontekście aktualne pozostaje stwierdzenie, iż ocena realizacji przesłanek zwolnienia z kosztów sądowych wymaga uwzględnienia poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy – przeniesiony zostanie ciężar zwolnienia. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.