I SA/Wr 475/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. O/Z w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za wrzesień 2007 na poczet zaległego zobowiązania podatkowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w całości. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata uzasadniając, że jego sytuacja znacznie się pogorszyła, gdyż od czerwca 2008 r. leczy się psychiatrycznie na depresję. Na urzędowym formularzu wniosku wskazał nadto, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie uzyskuje żadnych dochodów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami (ur. w 1933 i 1936 r.), nie posiada żadnych nieruchomości, żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący wskazał, że również jego rodzice nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych, a ich jedynym dochodem są emerytury w kwotach brutto 1.600 zł i 1.000 zł. Do wniosku załączono zaświadczenie z dnia 5 sierpnia 2008 r. o zarejestrowaniu wnioskodawcy jako bezrobotnego od 27 kwietnia 2007 r., zaświadczenie lekarskie o wizycie u lekarza psychiatry w celu porady specjalistycznej oraz recepta wystawiona przez tego lekarza. Na wezwanie Referendarza sądowego skarżący ponownie przedłożył wymienione wyżej zaświadczenie z dnia 5 sierpnia 2008 r. oraz kserokopie recept na lek antydepresyjny. Oświadczył, że nie ponosi żadnych wydatków, takich jak wyżywienie, opłaty środki higieny, gdyż jest całkowicie na utrzymaniu rodziców-emerytów. Nie posiada też żadnych rachunków bankowych i nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2009 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazał ,że jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku nie jest w stanie ponosić kosztów sądowych. Wywiódł także, że postanowienie referendarza sądowego rażąco narusza prawo skarżącego do Sądu i rzetelnego procesu wynikające z art. 45 Konstytucji RP oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Na wezwanie Sądu skarżący nie przedłożył żadnych dodatkowych dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu zostało on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego Sąd mając na uwadze zebrany materiał ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy ustawy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ( art. 246 § 1 pkt 1 ) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 powołanego wyżej przepisu). Wskazać należy, że zgodnie z przytoczonymi przepisami regulacja w nich zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów. W ocenie Sądu skarżący nie uczynił zadość temu obowiązkowi. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na sprzeczność dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę. Z dokumentów tych wynika, że skarżący w okresie od kwietnia 2007 r. był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku ( zaświadczenie z dnia 5 sierpnia 2008 r.). Jednocześnie z załączonego zeznania podatkowego za rok 2008 r. wynika, że uzyskiwał on dochód w tym okresie z innych źródeł, w wysokości 10.210 zł oraz poniósł stratę w wysokości 9336 zł ( źródła te nie zostały jednak przez wnioskodawcę określone) W świetle tej okoliczności, należy wskazać, że sprzeczność ta czyni niewiarygodnymi przedłożone dokumenty. Ponadto Skarżący na wezwanie Sądu o przedłożenie szczegółowego zestawienia ponoszonych wydatków nie złożył żadnego oświadczenia w tej kwestii. Wprawdzie stwierdził on w piśmie z dnia 17 grudnia 2008 r., że jest na utrzymaniu rodziców i nie ponosi jakichkolwiek wydatków, to nie wskazał jakie wydatki związane z jego utrzymaniem są ponoszone. Okoliczność, ta nie zmienia jednak faktu , że wydatki związane z jego utrzymaniem są ponoszone w gospodarstwie domowym prowadzonym wspólnie z rodzicami. Brak przedstawienia pełnych okoliczności faktycznych związanych z sytuacją majątkową skarżącego nie pozwala na pełną ocenę tej sytuacji i nie przemawia na zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce jedynie w sytuacjach, w których zdobycie środków na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Podkreślić także należy, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie zasady prawa do Sądu, poprzez umożliwienie swoich praw na drodze sądowej tym osobom, które nie posiadają środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu skarżący nie spełnia przesłanek zawartych 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a dlatego też odmowa przyznania prawa pomocy, w przypadku braku uzasadnionych podstaw, nie stanowi naruszenia powołanej zasady. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.