I SA/Wr 480/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Betta po rozpoznaniu w dniu 5 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. z dnia 29 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie rozliczenia w podatku od towarów i usług za marzec 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpatrywanej sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 144 zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie posiada środków aby opłacić koszty sądowe. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskujący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwoma córkami (urodzone w 1992 r. i 2001 r.), nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Podał, że uzyskuje dochód z pracy w kwocie 693 zł brutto. Pismem z dnia 13 czerwca 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia do przedmiotowego wniosku następujących dokumentów i oświadczeń: - odpisu zeznania podatkowego skarżącego lub jego córek za rok 2010 wraz z załącznikami, ewentualnie informacji o źródłach utrzymania córek; - aktualnego, szczegółowego – określonego kwotowo – zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącego i jego rodziny (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania; - szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego córki rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące; - informacji o tytule prawnym do nieruchomości pod adresem zamieszkania skarżącego; - informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego; - innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. Na powyższe wezwanie skarżący nie odpowiedział. Postanowieniem z dnia 15 lipca 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podniósł, iż niewłaściwie oceniono jego sytuację finansową i majątkową. Zdaniem autora sprzeciwu, w sposób wystarczający wykazał on w formularzu wniosku, że nie posiada ani dochodu ani majątku, z których mógłby pokryć koszty sądowe. Ponadto, w jego ocenie, trudno jest dowodzić tego, czego się nie posiada. Skarżący wyjaśnił, że mieszka w domu brata, przy czym brat nie pobiera od niego żadnych opłat. Jednocześnie wskazał, że mieszka sam, a wobec dwójki dzieci mieszkających ze swoimi matkami, ma obowiązek alimentacyjny. Podkreślił, że Konstytucja RP przyznaje każdemu obywatelowi prawo do sądu niezależnie od pochodzenia i statusu majątkowego, wobec czego ma prawo oczekiwać, iż będzie mógł dochodzić swoich praw przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Pamiętać również trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag i po ocenie przedstawionego przez skarżącego materiału dowodowego, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. Podkreślić bowiem trzeba, że dokonując oceny zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd musi uwzględnić całokształt okoliczności mających wpływ na sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Z reguły ogólnikowe informacje podane we wniosku zawartym na urzędowym formularzu PPF wymagają uzupełnienia poprzez nadesłanie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, o czym stanowi przepis art. 255 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zatem, to w interesie strony pozostaje jak najrzetelniejsze zobrazowanie swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, by sąd mógł dokonać obiektywnej oceny, czy przysługuje jej prawo do przyznania prawa pomocy. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżący rzetelności tej nie dochował. Nie przedłożył bowiem ani dokumentów, ani informacji, które precyzyjnie określono w wezwaniu z dnia 13 czerwca 2011 r., a które pozwoliłyby Sądowi na dokonanie całościowej oceny zarówno sytuacji finansowej, jak i osobistej skarżącego. W sprzeciwie wnioskujący oświadczył jedynie, że mieszka w domu brata, który nie pobiera od niego z tego tytułu żadnych opłat oraz, że wobec córek ma orzeczony obowiązek alimentacyjny. Wskazać należy, że pomimo obowiązku uprawdopodobnienia okoliczności, które uzasadniałyby wyjątkowe traktowanie skarżącego, nie potwierdził on swoich oświadczeń stosownymi dokumentami (np. wypisem z Księgi Wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, w której skarżący zamieszkuje, czy orzeczeniem sądu zasądzającym alimenty). Powyższe rodzi zatem wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jej wpływu na możliwość ponoszenia kosztów związanych z udziałem strony w niniejszym postępowaniu. Wystąpienie takich wątpliwości oznacza, że strona nie może skutecznie wnosić o przyznanie prawa pomocy i podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej prawa przed sądem. Powyższe nienależyte udokumentowanie sytuacji finansowej przez wnioskującego - pomimo ciążącego na nim obowiązku wykazania ze szczególną starannością okoliczności uzasadniających przyznanie od Skarbu Państwa pomocy w finansowaniu kosztów sądowych - spowodowały, że strona nie uwiarygodniła, iż nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Mając zatem na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.