I SA/Wr 488/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 488/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. U. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku od towarów i usług za lipiec i sierpień 2016 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 488/17. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że jest w trudnej sytuacji finansowej. Prowadzona jest wobec niego egzekucja administracyjna, a z kolei okresie zimowym nie miał zleceń od kontrahentów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym sam i wynajmuje mieszkanie z czynszem w kwocie 500 zł. We własności posiada jedynie udział w garażu, który został objęty zajęciem egzekucyjnym. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, w tym oszczędności, papierów wartościowych ani wierzytelności. Jego źródłem dochodów jest działalność gospodarcza z dochodem miesięcznym około 1.700 zł netto oraz renta wynosząca po potrąceniach komorniczych 969,97 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wymienił czynsz 500 zł, prąd i gaz po 100 zł, wyżywienie i odzież 1.000 zł, kredyty 2.000 zł. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca powtórzył, że mieszka sam i nie ma żadnych osób na utrzymaniu. W załączeniu przedłożył wydruki z księgi podatkowej za miesiące od stycznia do marca 2016 r. z wykazanym przychodem za ten okres w kwocie 6.799,03 zł. Wniósł jednocześnie o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów finansowych za bieżący okres powołując się na urlop księgowej. Termin został przedłużony do 31 sierpnia 2017 r. Nie udzielono odpowiedzi na wezwanie. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 500 zł. Postanowieniem z dnia 2 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że nie podziela stanowiska referendarza sądowego. Jednocześnie wskazał, iż nie miał możliwości przedstawienia Sądowi dokumentów, gdyż zostały one przedłożone w ZUS o/W. w związku z wnioskiem strony o rozłożenie na raty zaległości płatniczych. Z uwagi na zakończenie powyższego postępowania, skarżący ma obecnie możliwość przesłania kopii dokumentów do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, i nie rozpoznaje wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż skarżący, pomimo wezwania, uchylił się od obowiązku przedłożenia żądanych dokumentów, a zwłaszcza tych, które odzwierciedlałyby jego aktualne możliwości płatnicze. Nie jest wiadome w rezultacie jakie przychody uzyskuje wnioskodawca obecnie – pierwszy kwartał 2016 r. jest zbyt odległy, aby można było na podstawie danych z tego okresu ocenić aktualne możliwości płatnicze. Wiadome jest jedynie, że jego miesięczne wydatki wynoszą około 3.700 zł. Informacja ta jednak jest niewystarczająca dla oceny, czy wnioskodawca jest w stanie wygospodarować 500 zł na opłacenie wpisu od skargi i ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, które nie będą wyższe od wskazanej kwoty. Zatem, jak słusznie przyjął referendarz, w przypadku wnioskodawcy nie było wystarczających danych do oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Na marginesie wskazać należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie kondycji finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Za niezrozumiałe należy uznać ponadto, iż wskazując w sprzeciwie na możliwość przedstawienia Sądowi dokumentów obrazujących sytuację finansową wnioskodawcy, skarżący dokumentów tych do wnoszonego pisma procesowego nie dołączył. Informacje udzielone przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.