I SA/Wr 488/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 3 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2018 r., I SA/Wr 488/18, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszeni postępowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu oraz ustanowienie radcy prawnego podnosząc, że nie może uiścić ww. kwoty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny i nie ma perspektyw na jej zaoszczędzenie. Wyjaśnił, że otrzymywane świadczenie emerytalne w kwocie [...] przeznacza na konieczne utrzymanie oraz leczenie. W rubryce formularza dotyczącej majątku podał, że jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni ewidencyjnej około 19 ha obciążonych hipoteką na kwotę 45.000 DM, nieużytków i drogi oraz nieruchomości zabudowanej ([...]) oddanej w nieodpłatne użytkowania stowarzyszeniu. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia: oświadczenia o wszystkich osobach mieszkających ze skarżącym oraz o źródłach i wysokości ich dochodów (które należało udokumentować); kopii zeznań podatkowych skarżącego 2017 r.; kopii dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanej emerytury; szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez skarżącego (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów, inne), z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania; wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez skarżącego za okres od kwietnia do czerwca 2018 r.; oświadczenia o posiadanych środkach transportu (ze wskazaniem marki, rocznika i wartości); innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi skarżący w piśmie z dnia 16 lipca 2018 r. podał kolejne informacje dotyczące jego sytuacji osobistej i majątkowej. Nie przedłożył jednak żądanych od niego dokumentów. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, że wnioskodawca został wezwany do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów. W rzeczywistości wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Uchylając się od nałożonego na niego obowiązku, uniemożliwił poczynienie ustaleń dotyczących jego zdolności finansowych. W sprzeciwie skarżący zarzucił naruszenie szeregu przepisów Konstytucji RP, p.p.s.a. i Kodeksu cywilnego, powołał orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odnoszące się do prawa pomocy oraz podał, iż nie czerpie żadnych środków z tytułu posiadania [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepisy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazuje, że zawarte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie: "gdy wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie są na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Wezwanie referendarza sądowego zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, zgodnie z którym: "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego". Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. W rozpoznawanej sprawie skarżący zignorował wezwanie referendarza i nie przedstawił dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, na podstawie których możliwa byłaby weryfikacja jego oświadczeń. Prawidłowo zatem w postanowieniu referendarza został stwierdzony brak możliwości weryfikacji możliwości finansowych skarżącego z jego winy - a tym samym prawidłowo odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd wskazuje, że zaczerpnięte z orzecznictwa i przytoczone w sprzeciwie tezy, iż "sądy krajowe mają obowiązek uzasadniania postanowień odmawiających zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy w sprawie" oraz "nie mogą teoretycznie przyjmować, iż informacja o stanie majątkowym strony jest niewiarygodna, jeżeli teza ta nie znajduje oparcia w materiale dowodowym" są co do zasady trafne. Skarżący nie może jednak żądać korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia i obciążenia innych podatników kosztami zainicjowanego przez siebie procesu w sytuacji, w której pomimo ustawowego obowiązku owego materiału dowodowego nie przedkłada. Zauważyć nadto należy, że skarżący był w przeszłości i jest obecnie stroną w innych postępowaniach toczących się w tut. Sądzie, w których także odmawiano skarżącemu przyznania prawa pomocy - z tożsamą argumentacją. Skarżącemu niewątpliwie znane są więc kryteria przyznania prawa pomocy, a w szczególności obowiązek i sposób udokumentowania sytuacji finansowej. Z tych też przyczyn na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.