I SA/Wr 488/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi G. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszeni postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego wskazując, że na dzień złożenia wniosku (13 czerwca 2018 r.) nie dysponował kwotą umożliwiającą poniesienie wydatku na wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Nie ma też perspektyw na zaoszczędzenie takiej kwoty. Pomimo posiadanych nieruchomości, nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu. Świadczenie emerytalne przeznaczane jest na konieczne utrzymanie – wnioskodawca nie jest w stanie zrezygnować czy zmniejszyć stałych opłat. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca zakreślił rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego. Podał, że posiada łąki i nieużytki o powierzchni około 19 ha, nieużytki i drogę (nieruchomość obciążona hipoteką w wysokości 45.000 DM) oraz nieruchomość zabudowaną (ruina pałacu w odbudowie wraz z zabudowaniami folwarcznymi) – użyczoną nieodpłatnie stowarzyszeniu, którego celem statutowym jest działalność w zakresie kultury oraz ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego. Rubryki dotyczące posiadanych zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł zostały zakreślone. Wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 291,72 euro netto. Wskazał, że świadczenie pieniężne jest w całości przeznaczane na pokrycie kosztów wynajmowanego mieszkania socjalnego, zakup żywności i innych artykułów codziennego użytku oraz niezbędnych lekarstw. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i finansowego, wnioskodawca wskazał, że ma 70 lat i jako emeryt z uzyskiwanych świadczeń nie rozlicza się samodzielnie. Dopłaty do gruntów natomiast nie są przychodem z działalności. Nieruchomość rolna o powierzchni 19 ha stanowi nieużytki i użytki rolne, a obszar ten w części stanowi teren zalewowy. Wnioskodawca powtórzył, że świadczenie emerytalne przeznaczone jest na czynsz i żywność oraz niezbędne środki codziennego użytku. Nie posiada lokat oszczędnościowych. Zwrócił uwagę, że ewentualnie uzyskiwane wsparcie dla rolników (posiadaczy, użytkowników) gruntów rolnych jest przeznaczane w całości na konieczność wykonywania przez nich odpowiednich zabiegów rekultywacyjnych i melioracyjnych w celu przywracania tym gruntom wartości użytkowej, co wyklucza swobodne dysponowanie uzyskanymi w ten sposób środkami pieniężnymi. Wnioskodawca, argumentując konieczność przyznania mu prawa pomocy, powołał art. 6 Konwencji o Ochronie Praw człowieka i Podstawowych Wolności i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazał również na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2006 r., sygn. akt SK 54/04 oraz przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej: p.p.s.a.) regulujące instytucję prawa pomocy. Wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów wymienionych w skierowanym do niego wezwaniu. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowego wniosku nie można było uwzględnić. Podstawą prawną rozpoznania wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a więc w zakresie całkowitym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaakcentować należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Dodać trzeba, że wykazanie nie oznacza tylko uprawdopodobnienia zasadności wniosku, lecz konieczność udowodnienia informacji, na które strona się powołuje. W jej interesie jest też jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych i jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Jak wynika bowiem z przytoczonej regulacji, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniałyby jego żądanie. Rola Sądu/ referendarza sądowego ogranicza się do wezwania ubiegającego się o przyznanie praw pomocy do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, jeżeli oświadczenie złożone na urzędowym formularzu wniosku okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.). W takich też okolicznościach w niniejszej sprawie wnioskodawca został wezwany do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów. W rzeczywistości wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Wnioskodawca bowiem został wezwany do przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2017 r. kopii dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury, wyciągów posiadanych rachunków bankowych za okres od kwietnia do czerwca 2018 r., szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania, oświadczenia o posiadanych środkach transportu W odpowiedzi wskazał, iż nie rozlicza się samodzielnie, nie posiada lokat oszczędnościowych i powtórzył, że emerytura jest przeznaczona na niezbędne utrzymanie. Zwrócić należy uwagę, że każdy podatnik otrzymuje od płatnika zaliczek na podatek dochodowy (w przypadku wnioskodawcy od organu emerytalno-rentowego) roczną informację o wysokości uzyskanych przychodów za poprzedni rok. I taki dokument należało przedłożyć lub zeznanie podatkowe, jeśli było sporządzane za wskazane wyżej lata. Wnioskodawca obowiązany był też przedłożyć dokument potwierdzający oświadczoną wysokość emerytury oraz potwierdzić – przedkładając wyciągi historii rachunków bankowych – iż nie posiada jakichkolwiek oszczędności. Nadto nie zostało przedstawione zestawienie miesięcznych wydatków na potwierdzenie, że cała emerytura jest przeznaczona i wystarczająca na pokrycie podstawowych potrzeb socjalnych, a wnioskodawca nie wspiera się dodatkowymi dochodami (np. z dopłat bezpośrednich z ARiMR). Zgodzić należy się z wnioskodawcą, iż prawo do obrony praw przed sądami jest zagwarantowane regulacjami krajowymi i międzynarodowymi. Prawo to jednak nie może być utożsamiane z bezwzględnym obowiązkiem zwolnienia strony od ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Jak to już zostało na wstępie zaznaczone, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, gdyż co do zasady każdy ma obowiązek ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, zgodnie z art. 199 p.p.s.a. Ograniczenie prawa do sądu miałoby miejsce, gdyby stronie odmówiono przyznania prawa pomocy w sytuacji ustalenia ponad wszelką wątpliwość, że nie ma ona środków finansowych na opłacenie kosztów niezbędnych do merytorycznego rozpoznania jej sprawy przez sąd. Wnioskodawca jednak, uchylając się od nałożonego na niego obowiązku przedłożenia wyraźnie wskazanych oświadczeń i dokumentów, uniemożliwił poczynienie takich ustaleń. W tym stanie rzeczy przedmiotowy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony i w związku z tym postanowiono jak w sentencji na podstawie powołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a..