I SA/Wr 492/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka jawna z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec, kwiecień, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2004 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych skarżąca spółka, reprezentowana przez doradcę podatkowego, wskazała iż z uwagi na kwoty jej zobowiązań podatkowych określonych przez organy podatkowe oraz ich przymusową egzekucję w drodze zajęcia składników majątku oraz rachunków bankowych nie posiada żadnych środków finansowych. Dodała, że nie jest w stanie wpłacić na rachunek bankowy należnych kosztów sądowych, ponieważ każda taka wpłata spowoduje ich zabezpieczenie na poczet należności budżetowych. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących stanu majątkowego i finansowego, spółka przedstawiła odpisy zeznania podatkowego wspólników – J. S. i W. S. – za 2009 r. Wynika z nich, że przychód spółki w roku 2009 wyniósł 4.472.839,04 zł, zaś koszty jego uzyskania stanowiły kwotę 4.951.864,58 zł. Ponadto skarżąca przedstawiła deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec, kwiecień i maj 2010 r., z których wynika, że spółka realizowała dostawę towarów lub świadczyła usługi tylko w lutym i maju na łączną kwotę 2.705 zł., zaś z raportu wspomagającego wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy wynika, że w maju 2010 r. obaj wspólnicy wykazali stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 279, 94 zł. Według dziennika księgowań za okres od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 15 czerwca 2010 r. operacje finansowe wnioskującej spółki zamknęły się kwotą 878.343,88 zł i obejmowały m. in. wypłatę dla wspólnika kwoty 12.847,90 zł, zapłatę kwot do 66.493,47 zł, spłatę zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi w kwotach 110 zł i 586,56 zł. Wnioskodawca wskazał ponadto, że zarówno spółka, jak i jej wspólnicy od 2009 r. nie posiadają rachunków bankowych, a usługi profesjonalnego pełnomocnika opłacane są z dochodów uzyskanych w 2009 r. Wyjaśniono, że tytuły wykonawcze są w posiadaniu pełnomocnika spółki, zaś nieruchomość, pod adresem której znajduje się siedziba spółki została sprzedana na podstawie umowy z dnia 6 marca 2009 r., z tytułu której wspólnicy uzyskali kwotę 415.400 zł. Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 lipca 2010 r. odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego orzeczenia strona skarżąca wniosła sprzeciw w uzasadnieniu którego podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż pozostałe jej środki finansowe zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym, co spowodowało konieczność zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej i złożenia wniosku o wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego. Spółka wskazała, że działanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez pełnomocnika nie może stanowić jedynej przesłanki odmowy przyznania spółce prawa pomocy, ponieważ w momencie rozpoczęcia korzystania z usług doradcy podatkowego, posiadała środki finansowe na pokrycie jego wynagrodzenia. Do sprzeciwu dołączono uchwałę wspólników z dnia 22 marca 2010 r. o rozwiązaniu spółki jawnej oraz wniosek o wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Z wniosku spółki jednoznacznie wynika, iż wnosi ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p. p. s. a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika. Należy również podkreślić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i skarżącej. Celem bowiem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji tym podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, okoliczności przedstawione przez skarżącą nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na skarżącej ciężar dowodowy w tym zakresie. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na istniejące wątpliwości co do wysokości środków finansowych pozostających w dyspozycji spółki. Z odpisów zeznań podatkowych przedłożonych przez skarżącą wynika, że w 2009 r. uzyskała ona przychód w wysokości 4.472.839,04 zł, co oznacza, że prowadzona przez stronę działalność generowała stratę nie z uwagi na brak popytu na oferowane przez spółkę towary, lecz wynikała z ponoszonych w jej ramach kosztów uzyskania przychodów, które zamykały się w kwocie 4.951.864,58 zł. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżąca opłaca usługi doradcy podatkowego, czego wyrazem jest treść pisma z dnia 15 czerwca 2010 r. Spółka wyjaśnia w nim, że środki finansowe przeznaczone na opłacenie pełnomocnika pochodzą z ubiegłorocznych dochodów spółki. Tymczasem z wskazanych powyżej zeznań podatkowych wynika, iż spółka w 2009 r. poniosła stratę z wykonywanej działalności. Dodatkowo w dzienniku księgowań widnieją liczne operacje finansowe przeprowadzone przez skarżącą w 2010 r., w tym zwłaszcza wypłata na rzecz wspólnika kwoty 12.847,90 zł, zapłata kwot do 66.493,47 zł, oraz spłata zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi w kwotach 110 zł i 586,56 zł. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji finansowej skarżącej pozostaje również fakt, iż na mocy umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 6 marca 2009 r. spółka uzyskała korzyść majątkową w kwocie 415.400 zł. W związku z powyższym wątpliwości Sądu budzi fakt, że wnioskodawca nie wyjaśnił dlaczego przy tak znacznym przychodzie uzyskiwanym z prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca nie osiąga dochodu oraz oświadczając, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi zysku nie poinformował skąd pochodzą środki finansowe na wynagrodzenie pełnomocnika procesowego oraz na widniejące w dzienniku księgowań płatności, w tym na wypłatę dla wspólnika kwoty 12.847,90 zł. Ponadto spółka nie wskazała, w jaki sposób wydatkowała środki pieniężne uzyskane z tytułu sprzedaży nieruchomości. Zatem w ocenie Sądu, pomimo ujemnego wyniku działalności gospodarczej spółki w ostatnim okresie rozliczeniowym można przypuszczać, że spółka posiada środki pieniężne, nie wykazane w oświadczeniu o stanie majątkowym, pozwalające na ponoszenie kosztów sądowych. Wątpliwości budzą ponadto inne okoliczności rozpatrywanej sprawy, a mianowicie nieprzedłożenie przez stronę dokumentów potwierdzających prowadzenie w stosunku do spółki postępowań egzekucyjnych oraz wskazujących wysokość egzekwowanych kwot. W tym zakresie skarżąca ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, że tytuły wykonawcze znajdują się u jej pełnomocnika. Wiarygodności należy również odmówić oświadczeniom spółki w zakresie nieposiadania przez skarżącą rachunków bankowych, albowiem na wydruku z dziennika księgowań pod wskazaniem nazwy spółki oraz jej siedziby i numeru NIP widnieje numer rachunku bankowego. Odnosząc się do przedłożonej ze sprzeciwem uchwały wspólników z dnia 22 marca 2010 r. o rozwiązaniu spółki, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na fakt pominięcia tej kwestii we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie zagłębiając się jednak w powody, dla których spółka na wcześniejszym etapie postępowania pominęła okoliczność, iż znajduje się w fazie likwidacji trzeba zauważyć, że podjęcie przez wspólników uchwały o rozwiązaniu spółki zmierza do zakończenia prowadzenia działalności, nie przesądza zaś o jej niewypłacalności. W przeciwnym bowiem razie należałoby oczekiwać od spółki wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, co w sprawie nie nastąpiło. Sąd podziela w tym zakresie tezę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2093/07 w świetle której "jeżeli spółka posiada odpowiedni majątek, to dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy nie ma znaczenia okoliczność, iż spółka znajduje się w fazie likwidacji, której zasadniczym celem jest zakończenie jej działalności" (postanowienie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podsumowując powtórzenia wymaga, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania ze szczególną starannością, okoliczności uzasadniających przyznanie od Skarbu Państwa pomocy w finansowaniu kosztów sądowych. W niniejszej sprawie tej staranności skarżącej zabrakło. Mając zatem na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.