I SA/Wr 505/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 17 września 2018 r. sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2018 r. (sygn. akt I SA/Wr 505/18) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia za miesiące od lipca do września 2013 r. kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz kwoty podatku do zapłaty postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący M. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie posiada środków na ich poniesienie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym brak jest innych osób, skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku, zaś dochody uzyskuje z pracy w wysokości 2.300 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienił: Sąd Okręgowy w L. 530 zł do grudnia 2018 r., 1.000 zł i 500 zł. Z dokumentów i oświadczeń, które skarżący złożył na wezwanie wynikało, że w 2016 r. z prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 205.050,74 zł i dochód w kwocie 1.161,29 zł. Uzyskał też przychód w wysokości 5.393,98 zł ze stosunku pracy. W 2017 r. przychód z działalności wyniósł 331.932,11 zł i poniesiona została strata na kwotę 114.348,25 zł. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca zatrudniony na umowę o pracę na czas nieokreślony, w wymiarze ½ etatu, jako doradca handlowy w firmie A Sp. z o.o., od 1 sierpnia 2017 r. przebywa na urlopie bezpłatnym. Rachunki bankowe wnioskodawcy zajęto w postępowaniu zabezpieczającym w 2014 r., które przekształciło się w postępowanie egzekucyjne w kwietniu 2018 r. Wartość egzekwowanych zobowiązań wynosi 1.413.954 zł. Wnioskodawca załączył również dowody spłat zobowiązań w łącznej kwocie 2.030 zł, datowane na czerwiec 2018 r. oraz polisę ubezpieczeniową B Podatnik ze składką roczną 650 zł., która to – zgodnie z wyjaśnieniami wnioskodawcy - jest źródłem finansowania profesjonalnego pełnomocnika zastępującego go w niniejszej sprawie. M. M. podał także, że nie ponosi żadnych miesięcznych wydatków na opłaty, żywność, itp., gdyż jest na utrzymaniu braci i syna, a źródłem finansowania są prace dorywcze. Nieruchomość pod adresem zamieszkania należy do rodziny, zaś z uwagi na zajęcie wszystkich kont nie może prowadzić działalności gospodarczej i spłacać kredytów. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2018 r. (sygn. akt I SA/Wr 505/18) starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W w/w postanowieniu podkreślono, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To wnioskodawca jest zobligowany do wykazania okoliczności, które uzasadniałyby jego żądanie. Powyższe przesłanki wykazać należy logicznie i wiarygodne, oraz poprzeć dokładnym wyjaśnieniem całokształtu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, bez ograniczania się tylko i wyłącznie do tych okoliczności, które miałyby uzasadnić żądanie wnioskodawcy i tylko takich, które są udokumentowane. Referendarz ustalił, że działalność gospodarcza wnioskodawcy pod nazwą C M. M., jest nadal aktywna. Wspólnikami spółki, w której jest zatrudniony, są L. M. i A. M. będący również prezesem zarządu spółki. Wnioskodawca jest nadto wspólnikiem spółki z o.o. "D", z połową udziałów. Zdaniem referendarza sądowego oświadczeniom, które złożył wnioskodawca, nie można przypisać wiarygodności. Wnioskodawca wskazał bowiem, że brak jest innych osób we wspólnym gospodarstwie domowym twierdząc jednocześnie, że nieruchomość, w której jest zameldowany należy do rodziny, sam zaś pozostaje na utrzymaniu braci i syna, którzy ponoszą wszelkie opłaty. Oświadczył również, iż nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym praw majątkowych, podczas gdy posiada ½ udziałów w spółce z o.o. z kapitałem zakładowym w wysokości 100.000 zł. Podał także, iż jego źródłem dochodu jest praca z wynagrodzeniem 2.300 zł netto, zaś z przedłożonej dokumentacji wynika, że od ponad roku pozostaje na urlopie bezpłatnym. Zatrudnienie zapewnia mu zaś spółka z o.o., która w całości należy do jego rodziny. Dodatkowo referendarz sądowy podkreślił, że wnioskodawca nie wspomniał, iż źródłem jego dochodów pozostaje również działalność gospodarcza, która – jak wynika z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – jest nadal aktywna i w 2017 r. przyniosła przychody w wysokości ponad 330.000 zł. Pomimo odnotowania straty zauważyć należy, że strata czy niski dochód są wynikiem ponoszenia znacznych kosztów uzyskania przychodów, na których wartość w dużej mierze ma wpływ sam przedsiębiorca. Powyższe wartości (dochód, strata i koszty podatkowe) nie zawsze odzwierciedlają rzeczywistą sytuację finansową przedsiębiorcy. To właśnie przychód jest w tym względzie najbardziej wymierny. W ocenie referendarza jako niewiarygodne należało ocenić oświadczenie wnioskodawcy o braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej z powodu zajęcia kont przez organ egzekucyjny od 2014 r. Dane z zeznań podatkowych za lata 2016 i 2017 r. wskazują bowiem, że działalność jest kontynuowana, a przynajmniej była do zeszłego roku, tyle że z pominięciem zajętych rachunków bankowych. Wnioskodawca wprawdzie nie wskazał wyraźnie działalności gospodarczej jako źródła dochodów, zaś referendarz nie skierował wezwania o przedłożenie dokumentów finansowych z wykazanym bieżącym przychodem i dochodem/stratą, które stałyby się podstawą oceny jego aktualnej sytuacji finansowej, jednakże to wnioskodawca zobligowany jest do dokładnego podania danych o stanie majątkowym i dochodach. W sytuacji gdy wniosek składa osoba fizyczna, jest zobowiązana do podania dokładnych danych o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Referendarz dodał, że wątpliwości budzi również pozostawanie wnioskodawcy na urlopie bezpłatnym od ponad roku w firmie rodzinnej przy jednoczesnym twierdzeniu wnioskodawcy, że pozostaje na utrzymaniu rodziny oraz brak podania kwot, które rodzina ponosi na jego utrzymanie. Z załączonej dokumentacji wynikało, że wnioskodawca był w stanie opłacić polisę ubezpieczeniową na kwotę 650 zł i zgromadzić środki w wysokości ponad 2.000 zł w czerwcu br. celem pokrycia zobowiązań. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego, sprzeciw wniósł pełnomocnik skarżącego. Podniósł, że wbrew argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu, z przedstawionych przez skarżącego informacji wynikają wszelkie źródła jego dochodów. Pełnomocnik odkreślił, że działalność wnioskodawcy w ostatnim czasie nie generowała dochodów, zaś zajęcie wszystkich rachunków bankowych utrudniło jej funkcjonowanie. Jak dalej wywodził pełnomocnik, działalność wnioskodawcy została sparaliżowana przez jego kontrahentów, którzy okazali się znikającymi podmiotami. Wskazał, że działalność została zawieszona z dniem 1 sierpnia 2018 r. D nie funkcjonuje i nie generuje zaś dochodów od wielu lat. Jej wykreślenie z KRS jest niemożliwe z uwagi na to, że jej były wspólnik jest od wielu lat nieuchwytny. Spółka nie posiada żadnego majątku. Odnosząc się do okoliczności przebywania na urlopie bezpłatnym wnioskodawca podniósł, że sytuacja taka jest dopuszczalna w świetle przepisów prawa a ponadto że jest spowodowana jego złym stanem zdrowia. Odnośnie kosztów utrzymania jakie ponosi jego rodzina wnioskodawca wskazał, że nie jest w stanie ich określić. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przeprowadzając na tej podstawie kontrolę zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego Sąd nie stwierdził podstaw do jego zmiany poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. W ocenie Sądu, mając na uwadze treść wniosku, złożoną dokumentację, a także treść sprzeciwu, uznać należy, że dokonana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowo-majątkowej Skarżącego, jest prawidłowa. Z uwagi na zakres żądania wniosku (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym), jego zasadność należało poddać ocenie z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wspomniany przepis przewiduje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Konstrukcja powołanego przepisu prawa nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy jako zainteresowanym ciąży obowiązek udokumentowania swojej sytuacji finansowej w stopniu, który przekonałby Sąd (referendarza sądowego) o zasadności dochodzonego prawa. Tak rozumiana sumienność, a zarazem obowiązek ubiegającego się o prawo pomocy odnosi się nie tylko do powinności wyczerpującego udokumentowania okoliczności podnoszonych w samym wniosku, ale w równym stopniu – także do staranności wnioskodawcy w przedstawieniu dodatkowych informacji i oświadczeń o jakie może wystąpić m.in. referendarz sądowy. Szczególnego podkreślenia wymaga, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie, zwłaszcza bezdomnych, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Zasadą bowiem jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Ma ono na celu ułatwienie stronie dochodzenia słusznych praw w sprawach dotyczących jej żywotnych interesów. Korzystanie z takiej instytucji powinno mieć zatem miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy zgromadzenie przez stronę funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu jest obiektywnie niemożliwe. Przedstawione dotąd okoliczności bezspornie wskazują na to, że udostępnione przez wnioskodawcę dane są wybiórcze i nie pozwalają ocenić pełnego obrazu jego sytuacji. W tych okolicznościach, Sąd nie stwierdził podstaw do przyznania M. M. wnioskowanego prawa. Na całościową ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadniczy wpływ miał niepełny sposób udokumentowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przede wszystkim podkreślić należy, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy w treści zaskarżonego postanowienia, że pomiędzy oświadczeniem złożonym przez M. M. a pozostałą dokumentacją, istnieje szereg nieścisłości powodujących konieczność uznania twierdzeń wnioskodawcy, dotyczących jego sytuacji majątkowej, za niewiarygodne. M. M. w sprzeciwie powołał się na niemożność prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na zajęcie rachunków bankowych i nierzetelność kontrahentów. Powyższe twierdzenie nie znajduje jednak potwierdzenia w załączonych przez wnioskodawcę dokumentach. Z danych zawartych w zeznaniach podatkowych za rok 2016 i 2017 wynika bowiem, że działalność pomimo zajęcia rachunków bankowych była kontynuowana. Wobec powyższego podkreślenia wymaga również, że ewentualne obciążenia finansowe, czy też liczne zobowiązania bądź obowiązek spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą wnioskodawcy i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Odnosząc się do argumentacji dotyczącej spółki D wskazać należy, że wnioskodawca w uzasadnieniu sprzeciwu powołał się jedynie na okoliczność, że spółka niniejsza nie funkcjonuje i nie generuje dochodu. Powyższe jednak nie zmienia faktu posiadania przez wnioskodawcę połowy udziałów w tej spółce o wartości 50 000,00 zł, co stoi w oczywistej sprzeczności ze złożonym oświadczeniem wnioskodawcy o nieposiadaniu żadnych udziałów w spółach. Dodatkowego podkreślenia wymaga, że ewentualne trudności z uporządkowaniem spraw spółki oraz jej porządkiem korporacyjnym pozostają irrelewantne dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Ponadto wnioskodawca ponownie przytoczył argumentację dotyczącą pozostawania na urlopie bezpłatnym wskazując, że sytuacja taka w świetle prawa jest dopuszczalna oraz kwestię pozostawania na utrzymaniu rodziny podkreślając, że nie jest w stanie określić wysokości ponoszonych przez nią kosztów. Odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, że to do wnioskodawcy należy podanie dokładnych danych o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym. Wobec okoliczności zaprezentowanych przez M. M. słuszną wątpliwość wzbudza jednoczesne twierdzenie o pozostawaniu na utrzymaniu rodziny i przebywanie na urlopie bezpłatnym w rodzinnej firmie. W kontekście jednak przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie znacznie istotniejszy jest fakt, że wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek informacji odnośnie kosztów ponoszonych przez rodzinę na jego utrzymanie, poprzestając na lakonicznym stwierdzeniu że nie jest w stanie ich określić. Dopiero w sytuacji gdy wnioskodawca ani samodzielnie ani przy pomocy rodziny nie byłby w stanie ponieść kosztów postępowania, możliwe byłoby rozstrzygnięcie o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że nie doszło do zmiany okoliczności sprawy umożliwiającej uznanie, że obecnie skarżący wykazał spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd podzielając stanowisko i argumentację referendarza sądowego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.