I SA/Wr 506/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2005r. oraz umorzenia postępowania z tytułu podatku za miesiące od maja do listopada 2005 r. postanawia: przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadnienie: Skarżący, po wezwaniu go do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł, wniósł na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2007 r. organ kontroli skarbowej wszczął postępowanie kontrolne, które nie zostało jeszcze zakończone. Jak podał dalej dnia 27 marca 2008 r. organy podatkowe dokonały zabezpieczenia na wszystkich rachunkach bankowych na poczet przyszłego zobowiązania podatkowego. Spowodowało to, że "A" wypowiedział umowę franczyzy i zażądał zapłaty 432.277,30 zł za niezapłacone faktury za dostarczone paliwo i łącznie 600.000 zł z tytułu kary umownej. Bank wypowiedział umowę kredytu i wystawił weksel do wykupu na kwotę 500.000 zł. Obroty firmy wnioskodawcy spadły w 2008 r., co spowodowało, że zmuszony został zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Nie jest w stanie regulować należności podatkowych z uwagi na zajęcie w postępowaniu egzekucyjnym rachunków bankowych. Z powodu prowadzonych postępowań kontrolnych i egzekucyjnych żona złożyła pozew o rozwód, który został orzeczony wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r. Postanowieniem z 24 lipca 2012 r., na skutek licytacji, Sąd Rejonowy orzekł o wydaniu zlicytowanego mieszkania, dotychczas zamieszkałego przez rodzinę skarżącego, nowym nabywcom, co zostało potwierdzone kopią tego orzeczenia. Rubryki formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, dotyczące stanu rodzinnego, majątku i dochodów wnioskodawcy, zostały zakreślone. Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych na wezwanie, skierowane podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wynika, że skarżący mieszka z byłą żoną i dwiema córkami, które jeszcze się uczą i pozostają na utrzymaniu rodziców. Żona pracuje, co potwierdza zaświadczenie o zarobkach, z kolei skarżący utrzymuje się z datków rodziny. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków wskazał, że wynoszą one 800 zł – 300 zł na opłaty za media, 500 zł na żywność i środki higieny. Zwrócił uwagę, iż od 5 lat jego rachunki bankowe – firmowe i osobiste (a także byłej żony) – są zajęte przez komorników. Ponadto z nadesłanych dokumentów wynika, iż wnioskodawca w 2012 r. osiągnął przychody z działalności gospodarczej w wysokości 5.500 zł i poniósł stratę w kwocie 16.841,93 zł. Jak wynika z przedłożonej decyzji z dnia 13 grudnia 2012 r. skarżący uzyskał status bezrobotnego od dnia 5 grudnia 2012 r. bez prawa do zasiłku. Była żona obecnie zatrudniona jest na ¼ etatu, a miesięczne wynagrodzenie w miesiącach luty, marzec i kwiecień 2013 r. wyniosło 345,16 zł netto. Ponadto nadesłano kopie postanowień tutejszego Sądu i referendarza sądowego, którymi uwzględniono żądanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pełnomocnik skarżącego złożył w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu m.in. wskazał poza okolicznościami dotychczas podnoszonymi, że przewlekłe i biurokratyczne prowadzenie czynności kontrolnych w stosunku do firmy skarżącego, powoduje, że kontrola dwóch lat prowadzenia działalności, zajmuje organom skarbowym już ponad pięć lat. Takie działania organów skarbowych i dokonanie zabezpieczenia na poczet przyszłych należności( a faktycznie dokonanie egzekucji ze wszystkich rachunków bankowych które posiadał skarżący) doprowadziło do faktycznego zaprzestania działalności i utraty źródła przychodów strony. Strona skarżąca nie dysponuje zatem, żadnymi środkami, które nie tylko nie pokrywają zabezpieczonych należności podatkowych, które w związku z naliczaniem odsetek dalej rosną, ale nie dysponuje także, zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym żadnymi środkami pieniężnymi w tym na zapłatę kosztów sądowych. Wszystkie środki, które posiadał skarżący przeznaczone zostały na spłatę zaległości i utrzymanie rodziny. Ponadto podniesiono, że postanowieniem tut. Sądu z dnia 11 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 453/12 przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przewyższającej kwotę 500 zł. Wskazano również, że w dniu 3 czerwca 2013r. wszczęte zostało postępowanie z wniosku Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. o wpisanie skarżącego do rejestru dłużników niewypłacalnych. Skarżący złożył oświadczenie,( opatrzone datą 17 czerwca 2013r.), z którego wynika, że nie posiada żadnych środków finansowych, a z byłą żoną nie utrzymuje żadnych kontaktów. Obecnie mieszka u najstarszej córki która go utrzymuje. Wnioskodawca wskazał również, że w sprawie o sygn. I SA/Wr 1518/12 zapłacił wpis za pieniądze, które pożyczył i winien spłacać je w ratach, ale na dzień dzisiejszy go na to nie stać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 tej samej ustawy). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że ich ponoszenie przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, sąd stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, określona w art. 246 § 1 pkt 2 skarżący wykazał bowiem, że w jego sytuacji życiowej i materialnej nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych należnych w postępowaniu przed sądem administracyjnym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Świadczy o tym, z jednej strony, brak środków pieniężnych na bieżące utrzymanie, skarżący jest bowiem od grudnia 2012 r. osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, trudna sytuacja majątkowa – nieruchomości, które do tej pory posiadał, stały się przedmiotem licytacji w postępowaniu egzekucyjnym, zakończona została działalność gospodarcza, rachunki bankowe zajęte, strona jest na utrzymaniu córki u której mieszka oraz, z drugiej strony, koszty sądowe, na które składają się na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wpis sądowy od skargi wynoszący w tej sprawie 2000 zł. W ocenie Sądu, z przedstawionych przez skarżącego okoliczności wynika że skarżący nie jest w stanie opłacić kosztów postępowania sądowego, co uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wobec czego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. Na marginesie powyższych stwierdzeń powołać trzeba uregulowanie art. 249 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wedle którego przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.