I SA/Wr 52/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległość podatkową w podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca M. N. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu skarżąca podała, że jest osobą bezrobotną, środki na pokrycie części bieżących potrzeb pochodzą od jej rodziców oraz z oszczędności. Argumentowała, że samotnie wychowuje dwoje małoletnich dzieci, których utrzymanie generuje miesięcznie wydatki w kwocie około 5.000 zł, dotyczące również opłat za szkołę i przedszkole, zajęcia dodatkowe, rozrywki i wyjazdy wakacyjne. Dodatkowo wskazała, że miesięcznie ponosi wydatek w kwocie około 1.600 zł tytułem opłat za mieszkanie, około 250 zł – tytułem kosztów ogrzewania, około 1.000 zł tytułem kosztu paliwa, 200 zł – tytułem opłaty za telefon i 1.300 zł – tytułem raty spłaty kredytu. Nadmieniła wnioskująca strona, że alimenty ustalone w wyroku rozwodowym nie są regulowane przez ojca jej dzieci, oraz że prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne dotyczące kwoty głównej zadłużenia – 14.000 zł. Z akt sprawy wynika, że dwukrotnie, w dniu 25 lipca i 4 sierpnia 2014 r. podjęto próbę doręczenia stronie skarżącej pod adresem wskazanym na formularzu wniosku przesyłki listowej zawierającej wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji materialnej i rodzinnej. Informację o złożeniu przesyłki sądowej w urzędzie pocztowym pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej skarżącej. Niepodjętą sądową przesyłkę pocztową, zawierającą wyżej wskazane wezwanie w dniu 12 sierpnia 2014 r. zwrócono do Sądu. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środ-ków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś oce-na ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zgodnie z art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, poprzez jego umieszczenie w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie siedmiu dni wyznaczonym pierwszą próbą doręczenia pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3 art. 73 ustawy procesowej). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu czternastu dni, otwartego pierwszą próbą doręczenia pisma (§ 4 art. 73 ustawy procesowej). Z akt sprawy wynika, iż informację o odbiorze przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia wniosku pozostawiono dwukrotnie, w odstępie ponad siedmiu dni w oddawczej skrzynce pocztowej strony skarżącej. Dlatego doręczenie wezwania, jakie nastąpiło stosownie do unormowania art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w dniu 8 sierpnia 2014 r., należy uznać za skuteczne. Stosownie do art. 83 § 1 i 2 ustawy procesowej terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego, to jest regulacji zawartej w art. 110 -115 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jednolity w Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.), przy czym jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Po myśli przepisu art. 111 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia, natomiast jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło. Zastosowanie powyższych reguł oznacza w sprawie, że termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpoczynał bieg w dniu 9 sierpnia 2014 r. i kończył się z upływem dnia 15 sierpnia 2014 r., który jest dniem ustawowo wolnym od pracy, 16 sierpnia 2014 r. – sobotą, natomiast 17 sierpnia 2014 r. – dniem ustawowo wolnym od pracy (niedziela), dlatego ostatnim dniem terminu był dzień 18 sierpnia 2014 r. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca w sposób lako-niczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła informacji wskazanych w wezwaniu przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść wskazywałaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącą oświadczeń. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających dochodów na jednoczesne ponoszenie kosztów koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny oraz kosztów sądowych. Uchyliła się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Szczególne znaczenie miało przedstawienie strony dochodowej budżetu gospodarstwa domowego skarżącej oraz udokumentowanie pozostawania przez skarżącą bez pracy. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania M. N. prawa pomocy.