I SA/Wr 528/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie: Przewodniczący: Asesor WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 08 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. Ośrodka Zamiejscowego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2005 r. wskutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 07 lipca 2008 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi; II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek. W sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku podniosła, że jest osobą rozwiedzioną, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jej źródłem utrzymania są dochody z działalności gospodarczej oraz pomoc finansowa rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 55 m-, obciążonego hipoteką z tytułu kredytu zaciągniętego na jego zakup, miesięcznie uzyskuje dochód w kwocie ok. [...] zł, oraz że spłaca raty kredytowe w kwocie [...] zł oraz "raty do Urzędu Skarbowego w K." w kwocie [...] zł. Uzupełniając informacje zawarte we wniosku skarżąca w piśmie z dnia [...] podała, że jej miesięczne wydatki wynoszą [...] zł, dodatkowo spłaca kredyty i pożyczki w ratach w łącznej kwocie [...] zł oraz spłaca zaległości podatkowe w ratach wynoszących [...] zł. Oświadczyła, że obecnie nie posiada żadnych środków transportu, nie korzysta z pomocy społecznej, oraz że obecnie nie pracuje i otrzymuje zasiłek. Z przedłożonych zeznań o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za lata 2006 i 2007 wynika przychód wnioskodawcy podlegający opodatkowaniu w kwocie odpowiednio [...] zł i [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 07 lipca 2008 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Stwierdziła, że odmawiając przyznania jej prawa pomocy referendarz nie wziął pod uwagę jej trudnej sytuacji materialnej oraz tego, że od dnia [...] r. został skarżącej przyznany zasiłek dla bezrobotnych. Strona nie zgodziła się z tym, że mogła poczynić oszczędności we własnych wydatkach, biorąc pod uwagę fakt, że jej przychody w 2007 r. wynosiły [...] zł miesięcznie, a była zmuszona także do spłacania rat z tytułu zaciągniętego kredytu mieszkaniowego ([...] zł) oraz z tytułu zaległości podatkowej ([...] zł). Podkreśliła, że zwolnienie od wpisu sądowego powinno być interpretowane w świetle konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i stan faktyczny sprawy, Sąd stwierdza, że w przypadku strony skarżącej zaistniały ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z wniosku oraz dołączonych dokumentów wynika, że skarżąca osiąga niski miesięczny dochód, a jednocześnie ciążą na niej zobowiązania publicznoprawne oraz cywilnoprawne, w kwocie przewyższającej ten dochód. Charakter tych obciążeń - spłaty zobowiązań publicznoprawnych do Urzędu Skarbowego oraz spłaty rat kredytu zaciągniętego na zakup lokalu w którym skarżąca zamieszkuje świadczy o tym, że strona nie może zaprzestać ich realizowania bez konsekwencji w postaci uszczerbku koniecznego utrzymania. Dla strony osiągającej w 2007 r. dochód w wysokości [...] zł , a obecnie zasiłek w kwocie [...] zł, ponoszącej wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, , ewentualna przymusowa egzekucja zobowiązań publicznoprawnych z pewnością wiązałaby się z dotkliwym uszczerbkiem koniecznego utrzymania. Konieczność spłaty zobowiązań celem zabezpieczenia własnych potrzeb mieszkaniowych należy również oceniać w kategorii koniecznych kosztów utrzymania jako niezbędną. O trudnej sytuacji materialnej skarżącej świadczy także fakt przyznania jej zasiłku dla bezrobotnych oraz okoliczność, że jest zmuszona korzystać z pomocy rodziny. Sąd wziął także pod uwagę , że w sprawach o sygn. akta od I SA/Wr 523/08 do I SA/Wr I SA/Wr 533/08 zarządzeniami z dnia [...] Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skarg wniesionych przez A. O. w łącznej kwocie 1.100 zł. Sąd jednocześnie uznał, że brak jest podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych, bowiem jej obecna sytuacja finansowa jest spowodowana aktualnie ciążącymi na niej zobowiązaniami oraz faktem, że obecnie jest bezrobotna. Okoliczności te nie uzasadniają stwierdzenia, że skarżąca nie będzie w stanie ponieść także ewentualnych kosztów, do jakich może być zobowiązana w przyszłości. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 260 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.