I SA/Wr 528/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Protokolant Agnieszka Wróblewska, po rozpoznaniu w dniu 28 września 2011 r. w Wydziale I na rozprawie sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej we W., po rozpoznaniu zażalenia na orzeczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W., z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], utrzymał je w mocy w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] oraz w części dotyczącej bezprzedmiotowości postępowania wszczętego wnioskiem zobowiązanej, A. B. (zwanej dalej stroną skarżącą), w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], ponadto uchylił powyższe postanowienie w części dotyczącej tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...] i umorzył postępowanie egzekucyjne w tym zakresie oraz umorzył postępowanie zażaleniowe dotyczące postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...]. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wobec A. B. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne zaległych zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób fizycznych, powstałych w związku z prowadzona przez nią działalnością gospodarczą pod firmą A. Pismem z dnia [...] czerwca 2010 r. strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zwrot wyegzekwowanych kwot wskazując, że nie może ponosić odpowiedzialności za czyny, których nie popełniła. Wyjaśniła, że działalność gospodarcza, zarejestrowana na jej nazwisko, prowadzona była w istocie przez pełnomocnika – J. S. (jej [...]), który doprowadził do powstania dochodzonych obecnie zaległości podatkowych. Podkreślała, że Sąd Rejonowy [...] uznał winnym popełnienia czynu związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej firmy A jej pełnomocnika - J. S.. Po otrzymaniu ww. wniosku organ I instancji poinformował zobowiązaną, że w tej samej sprawie tj. umorzenia postępowania egzekucyjnego wydano już rozstrzygnięcie - postanowienie z dnia [...] września 2007 r., utrzymane w mocy przez organ odwoławczy, a skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w tym przedmiocie została odrzucona. Pismo to stało się przedmiotem zażalenia, które rozpoznał Dyrektor Izby Skarbowej we W., uchylając je i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że pismo ma charakter rozstrzygnięcia, zaś jego wadą jest brak konkretyzacji zakresu orzekania, w konsekwencji nakazał sprecyzowanie zakresu wniosku strony. W toku ponownego rozpoznania sprawy skarżąca wyjaśniła, że jej żądanie dotyczy całości zaległości objętych tytułami wykonawczymi, jednocześnie wniosła o dopuszczenie dowodu z akt prawomocnie zakończonego postępowania karno-skarbowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego, stwierdzając, iż nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – zwanej dalej: p.e.a.) warunkujące umorzenie postępowania egzekucyjnego, odmówił żądaniu strony co do tytułów wykonawczych o nr [...], [...], w pozostałym zakresie stwierdził bezprzedmiotowość postępowania, z uwagi na istnienie już orzeczenia w tym zakresie. Po rozpoznaniu zażalenia, organ odwoławczy, uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie zwrócił uwagę, że po dacie wydania przez organ I instancji postanowienia uległy zmianie okoliczności faktyczne. Zaległość objęta tytułem wykonawczym nr [...] została wyegzekwowana, z kolei zaległości objęte tytułami wykonawczymi o nr [...], [...], [...] uległy przedawnieniu. Powyższe skutkowało koniecznością uznania za bezprzedmiotowe postepowania zażaleniowego (dot. tytułu wykonawczego nr [...]), natomiast w odniesieniu do tytułów wykonawczych obejmujących należności przedawnione, koniecznym stało się umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 p.e.a. W pozostałym zakresie, objętym wnioskiem strony z dnia [...] czerwca 2010 r., Dyrektor Izby Skarbowej za uzasadnione uznał rozstrzygnięcie organu I instancji, podnoszące, że w tej samej sprawie wydano już prawomocne postanowienie, co wyklucza ponowne orzekanie. Podkreślił przy tym, że okoliczności podnoszone przez stronę w rozpoznawanym wniosku były tożsame z okolicznościami stanowiącymi podstawę orzekania w poprzednio wydanym orzeczeniu. Odnośnie tytułu wykonawczego o nr [...], organ egzekucyjny wskazał, że obejmuje on zaległość w podatku od osób fizycznych za 2001 r., określoną ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. która istnieje w obrocie prawnym i jest wymagalna. W takich okolicznościach organ egzekucyjny jest zobligowany do podejmowania działań zmierzających do wyegzekwowania dochodzonej należności wynikającej z ww. decyzji. Przy czym Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż zbadał, czy w sprawie zachodziły przesłanki wynikające z art. 59 p.e.a., dające podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W skardze na postanowienie organu II instancji A. B. wniosła o jego zmianę przez uwzględnienie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powtarzając argumentację wniosku. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o jej oddalenie i powtórzył stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez Sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 §1 pkt 1 lit. a i lit. c. p.p.s.a. Spór w niniejszej sprawie faktycznie sprowadza się do oceny zasadności postępowania organów egzekucyjnych w zakresie objętym treścią zaskarżonego postanowienia (tj. bezprzedmiotowości postępowania wszczętego wnioskiem strony, odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, umorzenia postepowania egzekucyjnego oraz umorzenia postępowania zażaleniowego) w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym względem skarżącej. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie działania organów egzekucyjnych nie naruszają prawa, co uzasadnia oddalenie skargi. Odnosząc się w pierwszej kolejności do tej części zaskarżonego orzeczenia, która stwierdza bezprzedmiotowość zgłoszonego przez stronę wniosku wskazać trzeba, że zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej: u.p.e.a.), jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Istotny dla rozpoznawanej sprawy przepis art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.), stanowi on, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Zapis ten ma charakter obligatoryjnego nakazu kierowanego do organu administracji, który winien ww. orzeczenie wydać z urzędu, po uprzednim stwierdzeniu bezprzedmiotowości postępowania. Niewątpliwie przesłanka bezprzedmiotowości, tzn. sytuacji uniemożliwiającej dalsze prowadzenie danego postępowania zaistniej także wówczas, gdy jego przedmiot został już rozstrzygnięty w innym postępowaniu. Ponowne procesowanie w tym samym przedmiocie jest bowiem niedopuszczalne, stanowiąc przesłankę stwierdzenia nieważności, kolejnego wydanego w tym samym zakresie aktu (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a ). Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić trzeba, że nie jest w niej sporne, iż w przedmiocie umorzenia postepowania egzekucyjnego, w oparciu o przesłanki tożsame z podnoszonymi przez skarżącą, wypowiedział się już organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia [...] września 2007 r. Orzeczenie to utrzymał w mocy organ nadzoru postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. Wobec nieuiszczenia wpisu skarga na opisane postanowienie została odrzucona w dniu 18 sierpnia 2008 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (sygn. akt I SA/Wr 1891/07). Wynikało z niego, że organ egzekucyjny, nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, wobec nie zaistnienia okoliczności opisanych w art. 59 p.e.a. Jednocześnie w uzasadnieniu wskazano, że bez znaczenia dla przedmiotu sprawy pozostają podnoszone przez skarżącą okoliczności uznania winnym wystawienia [...] fikcyjnych pełnomocnika firmy A i wydania w tym zakresie wyroku przez właściwy sąd powszechny. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że zgłoszone przez stronę po raz drugi żądanie umorzenia postepowania egzekucyjnego, oparte na argumentacji tożsamej z poprzednio zgłaszaną (braku jej zawinienia w powstaniu zaległości podatkowych) było już przedmiotem badania i oceny ze strony organów egzekucyjnych. Tym samym niemożliwym było merytoryczne rozpoznanie kolejnego wnioski strony w tym samum zakresie, stanowiłoby to bowiem naruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej, co stanowi kwalifikowaną wadę orzeczenia, skutkującą koniecznością stwierdzenia jego nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). Dopóki bowiem w obrocie prawnym funkcjonuje postanowienie rozstrzygające sprawę w sposób ostateczny, ponowne rozpoznanie tej samej sprawy jest niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości takiego postanowienia. Na dzień wydawania zaskarżonego orzeczenia (tj. [...] stycznia 2011 r. ) w obrocie prawnym funkcjonowało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2007 r. orzekające w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, co uzasadniało wydanie postanowienia o zaskarżonej treści. W konsekwencji stwierdzić należało, że wniosek strony w zakresie obejmującym te tytuły wykonawcze nie podlegał rozpoznaniu, a tym samym wszczęte postępowanie okazało się w tej części bezprzedmiotowe. Nie budzi zastrzeżeń także postępowanie organów egzekucyjnych w zakresie orzeczenia odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...]. Wyjaśnić tu wypada, że postępowanie egzekucyjne prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego W., a więc ten sam organ, który na etapie powstania zobowiązań podatkowych występował jako organ podatkowy. Przy czym obecnie, egzekwując należne zaległości podatkowe, występuje już nie jako organ podatkowy, ale jako organ egzekucyjny, na podstawie art. 19 § 1 p.e.a. i jako taki zobligowany jest podejmować działania na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Potwierdza to treść art. 26 § p.e.a., zgodnie z którą organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Stosownie z kolei do treści art. 29 § 1 p.e.a., organ prowadzący postępowanie egzekucyjne nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wynika z tego przepisu, że w sytuacji wystawienia przez wierzyciela tytułu wykonawczego, zadaniem organu egzekucyjnego jest podjęcie czynności zmierzających do wyegzekwowania zobowiązania, które wynika z tego tytułu. Poza jego kompetencją pozostaje badanie, w jakich okolicznościach egzekwowane należności powstały. W tym stanie rzeczy, organy egzekucyjne nie były uprawnione do uwzględnienia w postępowaniu egzekucyjnym faktu, na który powoływała się strona we wniosku z dnia [...] czerwca 2010 r., to jest uznania przez sąd karny J. S. winnym popełnienia czynu związanego z działalnością firmy A. Działaniem, jakie były kompetentne podjąć w wyniku złożenia przez stronę wniosku o umorzenie postępowania, było zbadanie przesłanek w tym zakresie, które swoje unormowanie znajdują w art. 59 p.e.a. W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, zaskarżone postanowienie odzwierciedla wnikliwe zbadanie przesłanek umorzenia postępowania co do tytułów wykonawczych wystawionych w związku z zobowiązaniami ciążącymi na skarżącej. W rezultacie Sąd w pełni podziela stanowisko zajęte przez Dyrektora Izby Skarbowej we W.. Zgodnie art. 59 § 1 p.e.a., organ egzekucyjny obowiązany jest do umorzenia postępowania w następujących sytuacjach: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela (w niniejszej sprawie jest nim Naczelnik Urzędu Skarbowego W.); 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 p.e.a.). Rozważając zasadność wniosku skarżącej na podstawie przytoczonej wyżej regulacji, prawidłowo Dyrektor Izby Skarbowej ustalił, że przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego zachodzą tylko w części prowadzonej w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach [...], [...], [...]. Egzekwowane na tej podstawie zobowiązania uległy bowiem przedawnieniu, co wypełniało przesłankę wygaśnięcia obowiązku, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 p.e.a. Brak było natomiast podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego w pozostałym zakresie wniosku tj. tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r., określone decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., która pozostaje w mocy. Trafnie wyjaśniono w treści zaskarżonego aktu, że dopiero wyeliminowanie takiej decyzji z obrotu prawnego (przez jej uchylenie, czy też stwierdzenie nieważności w trybie nadzwyczajnym), skutkowałoby wycofaniem tytułu wykonawczego i umorzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 p.e.a. Niemniej w niniejszej sprawie taka okoliczności nie miała miejsca, w związku z tym uzasadnione okazało się orzeczenie w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wymienionego wyżej tytułu wykonawczego. Co do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], organ odwoławczy ustalił, iż po wniesieniu zażalenia na postanowienie organu I instancji, należność wynikająca z tego tytułu została już całkowicie od strony wyegzekwowana. Egzekucja zobowiązania powoduje z kolei zakończenie postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji organ prowadzący to postępowanie nie wydaje w tym względzie żadnego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania egzekucyjnego, które następuje w drodze postanowienia, stanowi wyjątek od zasadniczego sposobu jego zakończenia przez egzekucję zobowiązania i stosowane jest tylko w ściśle określonych sytuacjach, określonych w art. 59 p.e.a. (zob. wyrok WSA we Wrocławiu, z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 687/10, publ. LEX 758060). W tym stanie rzeczy, w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zostało zakończone jeszcze przed ponownym rozpoznaniem przez organ II instancji wniosku o jego umorzenie, nie było podstaw do rozpoznania zażalenia w tej części, gdyż stało się ono bezprzedmiotowe. W związku z tym, jedynym właściwym rozstrzygnięciem było tutaj umorzenie postępowania zażaleniowego. Mając wobec tego na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, iż zaskarżone postanowienie nie narusza w jakimkolwiek stopniu przepisów postępowania. W związku z tym skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).