I SA/Wr 532/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. i M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że dochód wynikający z zeznań podatkowych za 2009 r. musi wystarczyć na utrzymanie obojga małżonków. Z tego względu, że działalność gospodarcza, którą prowadzi M. D. w 2009 r. została zakończona stratą. Przy takim dochodzie i konieczności ponoszenia opłat za czynsz i media skarżący nie są w stanie uiścić wpisu od skargi, który został wyznaczony na kwotę 4.458 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i posiadają mieszkanie o powierzchni około 30 m2. Poza tym nie dysponują żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Uzyskują dochody z tytułu działalności gospodarczej, renty i ze stosunku pracy, w kwotach miesięcznych brutto kolejno 0,00 zł, 1.600 zł i 1522 zł. Do wniosków załączono informację PIT-11, zeznania podatkowe małżonków rozliczających się oddzielnie za 2009 r. oraz informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej, decyzję o waloryzacji emerytury wojskowej, fakturę na zakup lekarstw, umowę pożyczki i karty informacyjne leczenia szpitalnego. Ponadto, na wezwanie referendarza sądowego przedłożony został pasek płacowy skarżącej za kwiecień 2009 r., podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia do kwietnia 2010 r., raport wspomagający wyliczenie zaliczki na podatek dochodowy za kwiecień 2010 r., dowody ponoszonych miesięcznie opłat oraz historie rachunków bankowych skarżącej, skarżącego i rachunku związanego z działalnością gospodarczą. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w 2009 r. M. D. uzyskała ze stosunku pracy przychód w wysokości 22.550,93 zł, a M. D. z działalności gospodarczej, z tytułu pobieranej emerytury oraz z innych niewymienionych źródeł 1.059.051,33 zł, osiągając jednocześnie łączny dochód w kwocie 38.656 zł i stratę z działalności 5.736,57 zł. Wynagrodzenie skarżącej w kwietniu 2010 r. wyniosło netto 1.296,21 zł, natomiast emerytura wojskowa skarżącego 1.411,81 zł netto. Przychód z działalności gospodarczej wyniósł do kwietnia 2010 r. 338.821,07 zł., a strata 16.740,42 zł. Miesięczne wydatki prowadzonego przez małżonków gospodarstwa domowego obejmują – zgodnie z przedłożonymi dowodami opłat – na czynsz za mieszkanie 334,06 zł, raty kredytowe 407 zł i 107,40 zł, telewizję kablową 99,98 zł, prąd 79,63 zł, gaz, dwie polisy na życie, żywność. Opłata za gaz została wykazana fakturą za okres 2 miesięcy, taki sam okres obejmują dowody opłat polis na życie. Wydatek na żywność został udokumentowany paragonem z zakupów z 7 maja 2010 r. na kwotę 106 zł. Z wyciągów z rachunków bankowych wynikają jedynie wpłaty z tytułu renty i wynagrodzenia (w tym za czerwiec 2010 r. kwoty 1.514 zł) oraz brak jakichkolwiek operacji na rachunku związanym z działalnością gospodarczą. Z kart leczenia szpitalnego wynika, że skarżący, M. D. przebywał w szpitalu od 1 do 8 listopada 2008 r. oraz od 19 do 22 grudnia 2008 r. w związku z nadciśnieniem tętniczym. Przedłożona faktura na zakup lekarstw opiewała na kwotę 335,77 zł. Wnioskodawcy oświadczyli, że nie posiadają żadnych środków transportu i nie korzystają z Pomocy Społecznej ani innej formy wsparcia państwowego. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2010 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wnieśli sprzeciw, w którym podnieśli, że miesięczny dochód z wynagrodzenia za pracę i z emerytury wynosi 2.700 zł, z czego opłaty pochłaniają 1.000 zł. Zwrócili uwagę, że dodatkowo z powyższego dochodu wydatkują na wyżywienie, na które – jak sam referendarz sądowy stwierdził – nierealnym jest ponoszenie wydatków w wysokości 106 zł w 2-osobowym gospodarstwie domowy. Dalej wskazali, ze choroby M. D. mają charakter przewlekły, wymagający stałej kontroli i leczenia. Skarżący podkreślili, że nie mogli przewidzieć w 2009 r., iż zaistnieje konieczność uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 4.458 zł, w związku z czym, uzyskując przychody w poprzednim roku, nie można było uwzględnić tego wydatku. Zauważyli, że ponosząc znaczne koszty uzyskania przychodów, na których wysokość – jak wskazano w skarżonym postanowieniu – podatnik ma wpływ, trudno jest różnicować ich wysokość, mając na uwadze sytuacje, które mają charakter nieprzewidziany, jak np. wszczęcie postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy. Stosownie do art. 245 § 3 i art. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższego skarżący jednak nie wykazali. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów postępowania (w tym kosztów sądowych) jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Pamiętać trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, okoliczności przedstawione przez wnioskodawców nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, bowiem niewątpliwie mają zdolność ponoszenia kosztów w niniejszej sprawie. Skarżący uzyskują nie tylko stałe dochody ze stosunku pracy i z tytułu emerytury wojskowej, ale również z działalności gospodarczej, przynoszącej znaczne przychody. W istocie na koniec 2009 r. odnotowana została też strata. Niemniej, mimo tej straty – jak wynika z przedłożonej kopii z księgi przychodów i rozchodów za 2010 r. – w miesiącu styczniu skarżący dysponował środkami w wysokości ponad 55.000 zł na zakup towarów handlowych i materiałów. Przy czym z informacji wynikających ze złożonych przez wnioskodawców oświadczeń i dokumentów nie można wywieść źródła środków, z których te zakupy zostały poczynione. Łączna wartość zakupów wynosiła w ciągu pierwszych czterech miesięcy 2010 r. 232.053,19 zł. Powyższe ustalenie prowadzi z kolei do wniosku, że skarżący dysponowali środkami, z których mogli poczynić rezerwy na pokrycie kosztów sądowych. Wprawdzie faktycznie nie mogli ich ponoszenia uwzględnić w wydatkach za 2009 r., na co wskazali w treści sprzeciwu, jednakże powinni się spodziewać takiego obowiązku najpóźniej od dnia wniesienia skargi, to jest od 13 kwietnia 2010 r., a w tym czasie, co zostało wyżej wykazane, możliwość poczynienia rezerw na przedmiotowy cel mieli. Odnosząc się do okoliczności stałej kontroli i leczenia skarżącego z uwagi na przewlekłe choroby, to należy zwrócić uwagę na treść art. 255 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wynika z niego zatem, że rozpoznający prawo pomocy zobligowany jest uwzględnić trzy kryteria: sytuację finansową, majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Niewątpliwie stan zdrowia ma także tutaj znaczenie, ale pod warunkiem, że ma wpływ na zdolności płatnicze wnioskodawcy, a konieczność poniesienia kosztów sądowych prowadziłaby do ograniczenia wydatków na leczenie. W przypadku skarżących taka sytuacja nie występuje. Uzyskiwane przychody ze wszystkich wykazanych źródeł pozwalają na ponoszenie jednocześnie powyższych wydatków bez konieczności ich ograniczenia. Poza tym, stan zdrowia M. D. nie stanowi przeszkody w prowadzeniu działalności gospodarczej i uzyskiwaniu z niej wysokich obrotów. Końcowo zwrócić należy uwagę, że co do miesięcznie ponoszonych wydatków przez oboje skarżących, prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe, to nie można uznać, że paragon zakupu artykułów spożywczych na kwotę 106 zł jest dokumentem potwierdzającym miesięczne wydatki na żywność, gdyż jest to mało prawdopodobne. Wniosek taki można wywieść nie tylko z zasad logiki, faktów znanych powszechnie takich, jak ceny żywności, ale choćby z zestawienia tego wydatku z kwotą opłaty miesięcznej, którą skarżący ponoszą za telewizję kablową, a wynosi ona 99,98 zł. Powyższe uwagi prowadzą do konstatacji, że wnioskodawcy – to jest M. D. i M. D. – dysponują środkami na pokrycie kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 4.458 zł, a zatem nie wykazali, że nie są w stanie bez uszczerbku dla ich koniecznego utrzymania. Z tych też względów, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.