I SA/Wr 538/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak, Sędziowie WSA Ireneusz Dukiel, NSA Andrzej Szczerbiński (sprawozdawca), Protokolant Aleksandra Madej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi H. F. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]r. nr [...] i [...] w przedmiocie wymiaru opłaty skarbowej od umowy sprzedaży udziału w nieruchomości I. stwierdza nieważność zaskarżonych decyzji oraz decyzji Urzędu Skarbowego W.-F. z dnia [...]r. nr [...] i nr [...]; II. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie mogą być wykonane; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz skarżącego H. F. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Umową z dnia [...]. zawartą w formie aktu notarialnego nr [...]B. Z. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik ojca J. Z. sprzedała za kwotę [...]zł małżonkom A. i H. Fi. prawo użytkowania wieczystego działek nr [...]i [...]o łącznej powierzchni [...] m2 i prawo własności domu mieszkalnego jednorodzinnego w zabudowie bliźniaczej, usytuowanego na tych działkach i stanowiącego odrębną nieruchomość we W. przy ul. Ś. [...]. Notariusz jako płatnik pobrał od tej transakcji opłatę skarbową w wysokości [...]zł, to jest 5% ustalonej ceny sprzedaży. Analizując ten akt notarialny Urząd Skarbowy W.-F. stwierdził, że podana przez strony wartość odbiega znacznie od wartości rynkowej nieruchomości, w związku z czym postanowieniami z dnia [...] oraz [...] wszczął odrębne postępowania podatkowe w stosunku do stron czynności cywilnoprawnej, a następnie na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1989r. o opłacie skarbowej (Dz. U. nr 4, poz. 23 ze zm.) wezwał je do podwyższenia wartości przedmiotu umowy, proponując jednocześnie wartość [...]zł. Ponieważ strony nie wyraziły na to zgody, powołano biegłą D. M., która określiła wartość nieruchomości w kwocie [...]zł. Na tej podstawie Urząd Skarbowy W.-F. po rozdzieleniu jednej transakcji na dwie części decyzją z dnia [...]r. nr [...]określił B. Z.j oraz A. i H. F., przyjmując za podstawę opodatkowania udział w ¼ części nieruchomości, należności w opłacie skarbowej w kwocie [...]zł, zaległość w tej opłacie w kwocie [...]zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie [...]zł, zaś decyzją z tego samego dnia nr [...]określił J.Z. oraz A. i H. F., przyjmując za podstawę opodatkowania udział w ¾ części nieruchomości, należność w opłacie skarbowej w kwocie [...]zł, zaległość w kwocie [...]zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie [...]zł. Decyzje te zostały utrzymane w mocy decyzjami Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...]oraz nr [...]. Nie uznano podniesionych w odwołaniu przez H.F. zarzutów, iż przyjęto zbyt wysoką wartość nieruchomości, a opinia biegłej będąca podstawą tych ustaleń oparta była na subiektywnych kryteriach i zawyżyła rzeczywistą wartość rynkową wycenianego mienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu H.F. wniósł o uchylenie obu decyzji zarzucając naruszenie art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 47 § 4, 51, 53, 54 § 1 pkt 7, art. 121-122, 125 § 1 i art. 187 Ordynacji podatkowej. Błędnie oceniono materiał dowodowy, przyjmując za podstawę naliczenia opłaty skarbowej szacunkową wartość ustaloną przez rzeczoznawcę majątkowego D. M., która dopuściła się błędów w pomiarze nieruchomości. Nadto nie wzięto pod uwagę, że ceny nieruchomości mieszkalnych w latach 1999-2001 uległy obniżeniu na skutek zubożenia społeczeństwa. Nie ustalił prawidłowo wartości nieruchomości również operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę S. K. Już w odwołaniu skarżący zarzucił też, że bez podstawy prawnej wydano dwie odrębne decyzje w sprawie jednej transakcji sprzedaży nieruchomości, czym naruszono art. 4 ust. 2 pkt 2 pkt 2 ustawy o opłacie skarbowej, zgodnie z którym obowiązek uiszczenia tej opłaty ciąży solidarnie na stronach czynności cywilnoprawnych. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Biegły S.K. został powołany przez skarżącego i określił wartość nieruchomości w kwocie [...]zł. Za podstawę decyzji przyjęto wartość [...]zł, wynikającą z opinii biegłej D. M., która miała wszelkie uprawnienia do szacowania nieruchomości i odznaczała się specjalistyczną wiedzą w tym zakresie. Jej opinia była korzystniejsza dla skarżącego. Nie naruszono też art. 4 ust. 2 ustawy o opłacie skarbowej, wydając w jednej sprawie dwie decyzje, gdyż w sprawie mamy do czynienia z dwoma odrębnymi stosunkami zobowiązaniowymi. Stronami umowy sprzedaży byli: B. Z., właścicielka ¼ części nieruchomości i jej ojciec J. Z., właściciel ¾ części oraz kupujący małżonkowie A. i H. F. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989r. o opłacie skarbowej, powołanej na wstępie, obowiązek uiszczenia opłaty ciąży solidarnie na stronach czynności cywilnoprawnych. Z aktu notarialnego z dnia [...]. wynika, że B. Z. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J. Z. sprzedała małżonkom A. i H.F. za [...]zł całość posiadanych przez nich udziałów w nieruchomości we W. przy ul. Ś. [...]. Była to zatem jedna czynność cywilnoprawna w postaci umowy sprzedaży rzeczy i praw majątkowych, o której mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 stycznia 1989r. Wprawdzie w § 1 umowy odnotowano, że rodzice B. Z. J. i U. Z. byli na prawach wspólności ustawowej użytkownikami wieczystymi do dnia [...]działek nr [...]i [...]o łącznej powierzchni [...] m2 i właścicielami domu mieszkalnego jednorodzinnego we W. przy ul. Ś. [...], a w § 2, że spadek po zmarłej w dniu [...]r. U. Z. nabyli po ½ części J. i B. Z. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla W.-F. z dnia [...]. sygn. [...], ale dzielenie tej transakcji, prowadzenie dwóch odrębnych postępowań i wydawanie dwóch odrębnych decyzji po sztucznym rozdzieleniu strony sprzedającej nie znajduje w ocenie sądu podstaw ani faktycznych, ani prawnych. Notariusz jako płatnik pobrała na podstawie § 58 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie opłaty skarbowej (Dz. U. nr 136 poz. 705 ze zm.) opłatę skarbową w jednej wysokości, równej 5% wartości sprzedanej nieruchomości, nie określając wysokości udziałów każdego z dwojga sprzedających właścicieli. Do takiego określania nie miały kompetencji organy podatkowe, które zresztą nie potrafiły prawidłowo tego zrobić, o czym świadczy przebieg postępowania i wydawane wcześniejsze decyzje, w których określono udział J. i B. Z. we współwłasności nieruchomości początkowo po ½. Skoro zgodnie z przytoczonym wyżej art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989r. o opłacie skarbowej obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej ciąży solidarnie na stronach czynności cywilnoprawnej, a w okolicznościach faktycznych badanej sprawy stroną sprzedającą byli J. i B. Z., współwłaściciele wszystkich udziałów w sprzedawanej nieruchomości, a stroną kupującą małżonkowie H. i A. F., nabywający ją z majątku wspólnego, to istniały podstawy faktyczne i prawne do prowadzenia jednego tylko postępowania i wydania jednej tylko decyzji, a nie dwóch, jak to uczyniono. Zobowiązanie solidarne polega bowiem w szczególności na tym, że kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (solidarność dłużników zgodnie z art. 366 § 1 k.c.). Zauważyć też można, że wartość sprzedawanego osobno udziału we współwłasności nie musi być identyczna, jak przyjęły to organy podatkowe, ze stosowną częścią wartości całej nieruchomości. Odnośnie przewijającej się w toku postępowania kwestii przedawnienia opłaty skarbowej w myśl przepisów Ordynacji podatkowej lub art. 6 ust. 1 ustawy o opłacie skarbowej zauważyć należy, że zaległość podatkowa wynikająca z zaskarżonych decyzji uiszczona została wraz z odsetkami za zwłokę przez małżonków A. i H.F.w dniu [...]. Rozważanie zarzutów dotyczących niewystarczającej dogłębności w wyjaśnieniu sprawy i rzetelności opinii biegłego, będącej podstawą ustalenia wartości nieruchomości i opłaty skarbowej, byłoby przedwczesne, gdyż sąd miał obowiązek stwierdzić nieważność zaskarżonych decyzji i utrzymanych nimi w mocy decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), skoro rażąco naruszono w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989r. o opłacie skarbowej, nakładający solidarny obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej na strony czynności cywilnoprawnych. Jednocześnie na podstawie art. 152 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. orzeczono w przedmiocie wykonalności zaskarżonych decyzji, zaś na podstawie jej art. 200 i art. 209 zasądzono na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.