I SA/Wr 547/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Kieres po rozpoznaniu w dniu 8 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 sierpnia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2012 r. wraz z odsetkami postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. Skarżąca spółka wraz ze skargą wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że od 2014 r. zawiesiła działalność gospodarczą i od tego czasu nie prowadzi żadnej aktywności. Nie posiada żadnych środków finansowych ani wierzytelności. Na jedynym rachunku bankowym Urząd Skarbowy dokonał zabezpieczenia na poczet zobowiązań podatkowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że wartość jej kapitału zakładowego wynosi 101.000 zł, brak jest środków trwałych oraz danych co do wartości zysku lub straty według bilansu za ostatni rok. Saldo rachunku na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło (-)669.965,90 zł. Strona dodała, że w kasie spółki również brak jest środków. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych strona wyjaśniła, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości ani rzeczy ruchomych, które by można zbyć. W związku z zawieszoną działalnością gospodarczą i utratą części dokumentacji księgowej, nie ma możliwości przedłożenia sprawozdań finansowych. Księgi rachunkowe są zamknięte od 2014 r. Oświadczenie dotyczące zawieszenia działalności gospodarczej oraz zobowiązań wobec ZUS wynikają z zapisów w KRS. Do pisma załączono kopię postanowienia o zwolnieniu od kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1219/17 oraz kopię umowy spółki. Z umowy tej wynika, że wspólnicy spółki są zobowiązani do dopłat w granicach pięciokrotnej wartości nominalnej udziałów posiadanych przez każdego z nich. W niniejszej sprawie wpis od skargi wyznaczony został na kwotę 500 zł. Referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że jakkolwiek w dwóch innych sprawach (sygn. akt I SA/Wr 1219/17 oraz I SA/Wr 285/18) w ocenie referendarza strona wykazała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, w niniejszej sprawie pojawiła się dodatkowa okoliczność, która daje podstawę do przyjęcia, iż spółka, pomimo braku jakiegokolwiek majątku i środków finansowych, nie wyczerpała wszystkich możliwości pozyskania pieniędzy na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a zwłaszcza wpisu od skargi. Jak wynika bowiem z § 17 umowy spółki, wspólnicy spółki zobowiązani są do dopłat w granicach pięciokrotnej wartości nominalnej udziałów posiadanych przez każdego z nich. Dopłaty mogą być nałożone na wspólników jednorazowo lub wielokrotnie, z tym że łączna wysokość dopłat nie może przekroczyć ustalonych granic. Zgodnie z danymi aktualnego odpisu KRS na dzień 25 czerwca 2018 r., obaj wspólnicy spółki posiadają udziały o wartości po 50.000 zł każdy. Wspólnicy spółki mają też możliwość wesprzeć spółkę niewielką pożyczką. Zwłaszcza, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 500 zł i zwykle w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest najwyższym kosztem sądowym. W sprzeciwie podniesiono, że spółka w 2014 r. oficjalnie zawiesiła działalność. Wprowadzenie pożyczki wiązało by się z koniecznością wznowienia działalności. Spółka obecnie nie zleca prowadzenia obsługi księgowej. Jedyny rachunek bankowy spółki jest zajęty przez Urząd Skarbowy. Z tych względów nie jest możliwym dokonanie pożyczki na rzecz spółki i tym samym strona nie ma możliwości uiszczenia opłaty sądowej Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje przyznanie prawa pomocy m.in. osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd wskazuje, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Sąd wskazuje, że ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na rachunku bankowym czy w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zdobycia i czy dokładając należytej staranności podjęła wszelkie działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W sprawie, referendarz prawidłowo ocenił, że spółka pomimo zawieszenia działalności gospodarczej, ma możliwość uzyskania kwoty wpisu, do którego przeważnie sprowadzają się koszty postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Jako źródło finansowania procesu referendarz wskazał pomoc finansową udziałowców. W odpowiedzi spółka w sprzeciwie powołała się wyłącznie na kwestie formalne, twierdząc, że przekazanie jakichkolwiek środków przez udziałowców związane musi być ze wznowieniem działalności spółki. W sprzeciwie nie stwierdzono, iż udziałowcy pomimo przewidzianego w umowie obowiązku dopłat nie są w stanie lub odmawiają przekazania 500 zł na sfinansowanie procesu. Sąd stwierdza, że argumentacja przedstawiona w sprzeciwie jest chybiona. Zawieszenie działalności gospodarczej przez spółkę prawa handlowego nie oznacza bowiem zakazu jakiejkolwiek aktywności spółki w tym okresie. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2018 r., poz. 646 ze zm.), który stanowi powtórzenie poprzedniej regulacji (art. 14a ust. 3 i ust. 4 Ustawy o swobodzie działalności gospodarczej), w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Przepis nie wyklucza zatem otrzymania w okresie zawieszenia bieżących przychodów finansowych niepochodzących z działalności gospodarczej. Art. 25 ust. 2 pkt 6 ww. ustawy wprost zaś przewiduje, że takie inne przychody finansowe (także z działalności prowadzonej przed datą zawieszenia), w okresie zawieszenia spółka handlowa może uzyskiwać. Takim przychodem finansowym, który spółka w okresie zawieszenia (bez konieczności wznowienia działalności) może otrzymywać są więc oczywiście dopłaty udziałowców, pożyczki lub zwykłe darowizny przekazane spółce w celu sfinansowania zainicjowanych przez nią procesów sądowych. Stanowią bowiem przychody finansowe niepochodzące z działalności gospodarczej. Bez znaczenia pozostaje także w sprawie podniesiony przez stronę fakt zajęcia jej rachunków bankowych. Wpis sądowy można bowiem uiścić gotówką w kasie lub przelewem, bezpośrednio z rachunku bankowego osoby trzeciej. Reasumując, prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe. Referendarz prawidłowo uznał zaś, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest wstanie pokryć kosztów zainicjowanego przez siebie procesu, które w sprawie sądowoadministracyjnej zwykle sprowadzają się do wpisu od skargi. W sprawie, wpis od skargi stanowi relatywnie niewielka kwota, a prezes skarżącej jest jednocześnie jej udziałowcem. Z tego względu uzyskanie kwoty wpisu w drodze pomocy udziałowców nie jawi się w realiach sprawy jako trudne. Brak jest więc podstaw, aby kosztami toczącej się sprawy obarczać innych podatników. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.