I SA/Wr 548/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Betta po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 26 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za lipiec 2004 r. wskutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 czerwca 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł S.C. (dalej: skarżący, wnioskodawca) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego żądania skarżący wywiódł, że jest ponad osiemdziesięcioletnim emerytem, a żona jest rencistką. Utrzymują 17-letniego syna uczęszczającego do liceum. Dodał, że po uregulowaniu wszystkich obowiązkowych opłat, kwota, która pozostaje jemu i żonie nie jest wystarczająca na wykup leków, żywności i pomocy szkolnych dla syna. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, dochodach i majątku wynika, że małżonkowie wraz z synem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, posiadają mieszkanie w starym budownictwie (85 m2) oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu użytkowego we Wrocławiu (55 m2), który wynajmują. Poza tym nie dysponują żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Dochody uzyskują z tytułu emerytury 1235 zł brutto, renty 614 zł brutto i z tytułu najmu 2.000 zł. Z kwoty za wynajem opłacany jest podatek dochodowy w wysokości 170 zł oraz czynsz w wysokości 600 zł. Wnioskodawca oświadczył, że po spłaceniu rat zaciągniętych na dwie operacje chirurgiczne żony oraz rachunków za czynsz, media i podatek dochodowy, na utrzymanie jednej osoby pozostaje ponad 500 zł. Nie pozwala to na zakup wszystkich przepisanych wnioskodawcy i jego żonie leków, a których koszt wynosi około 450 zł. Skarżący nie przedstawiając szczegółowych danych o wysokości pozostałych miesięcznych wydatków oświadczył, że jest to zależne od stanu zdrowia i zasobności rodziny, która niekiedy pomaga. Do wniosku załączone zostały odcinki z renty i emerytury za maj 2010 r., dowody bieżących opłat za media, dowody spłat rat kredytowych, wydruk z konta opłat czynszu za lokal użytkowy oraz wyciąg z rachunku bankowego skarżącego. Z powyższych dokumentów wynika, że wartość netto emerytury i renty wynosi kolejno 1.225 zł i 541,36 zł. Na rachunek bankowy wpłacana jest kwota czynszu za wynajem i dokonywane są wpłaty na rachunek Urzędu Skarbowego (170 zł), za telefon komórkowy (około 300 zł), za telewizję cyfrową (9,90 zł) oraz za czynsz mieszkania (około 200 zł). Ponadto dokonywane są wypłaty z bankomatu. Skarżący spłaca raty kredytu i pożyczek w kwotach 286,76 zł, 81,22 zł i 99,94 zł. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem wniesionego sprzeciwu, do którego skarżący załączył zestawienie miesięcznych wydatków żywnościowych (1.382 zł) i higienicznych osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Wyjaśnił ponadto, że opłaty za telefony komórkowe rodziny (kwota około 300 zł miesięcznie) ponosi jego 89-letni brat rencista. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: ppsa), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał zatem wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał powyższego. Na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobligowany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Analiza przestawionych przez niego danych pozwala na stwierdzenie, że może on poczynić oszczędności na pokrycie tego wydatku, jak również na opłacenie ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący wraz z żoną uzyskują stałe dochody nie tylko ze świadczeń emerytalno-rentowych, ale także z tytułu najmu lokalu użytkowego. Dochody te wydatkują na stałe opłaty związane z utrzymaniem mieszkania i lokalu użytkowego. Skarżący regularnie spłaca swoje zobowiązania kredytowe oraz dokonuje opłat za mieszkanie i energię. Istotne dla rozpoznania wniosku są jednak kwoty ponoszone na opłacanie rachunków za telefony komórkowe – 300 zł, który to wydatek podważa prawdziwość twierdzenia skarżącego o jego trudnej sytuacji materialnej. Przy tym Sąd nie dał wiary twierdzeniu, iż wydatek ten ponoszony jest przez brata skarżącego (89-letniego rencistę), gdyż z przedstawionych dokumentów wynika fakt regularnego ponoszenia tego ciężaru bezpośrednio przez skarżącego, brak przy tym – w dokumentowanym okresie trzech miesięcy - wpłat na rachunek skarżącego dokonanych przez brata. Przy tym zauważyć należy, iż zgodnie z oświadczeniem skarżącego, jego brat zamieszkuje w K., co wyklucza również gotówkową formę rozliczeń. Przedstawioną przez skarżącego sytuację gospodarstwa domowego skarżącego w kontekście wysokości uzyskiwanych dochodów Sąd uznał za przeciętną, a podstawę do takiego stwierdzenia stanowią wyniki badań Głównego Urzędu Statystycznego obejmujące badanie budżetów gospodarstw domowych za rok 2009 (http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_wz_sytuacja_gosp_dom_2009.pdf). Zgodnie bowiem z wynikami tego badania przeciętny nominalny dochód rozporządzalny na 1 osobę wyniósł 1114 zł. Z kolei sporządzone przez skarżącego zestawienie wydatków wskazuje na ponoszenie znacznie wyższych wydatków na żywność i napoje aniżeli kwota wydatkowana na jedną osobę w przeciętnym gospodarstwie domowym (około 280 zł na osobę, wobec wskazanej przez skarżącego kwoty 460 zł). Podkreślić należy, że koszty sądowe stanowią formę daniny publicznej, natomiast jedną z konstytucyjnych zasad, wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP, jest powszechny obowiązek ponoszenia danin publicznych – zgodnie tym przepisem, każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W świetle powyższych okoliczności, z których wyraźnie wynika, że wysokość dochodów skarżącego oscyluje na poziomie przeciętnego gospodarstwa domowego, a pewne wydatki mogą zostać ograniczone bez uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny, Sąd doszedł do przekonania, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Mając z kolei na uwadze zasadę, iż orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14), Sąd uznał, że poprzez zwolnienie skarżącego od obowiązku poniesienia kosztów sądowych uzasadniony interes obywateli zostałby niesłusznie naruszony. Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § pkt 2 i art. 260 ppsa, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.