I SA/Wr 558/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od gier z tytułu użytkowania automatów o niskich wygranych za sierpień 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000,00 zł, "A" sp. z o.o. z siedzibą we W. wniosła, za pośrednictwem pełnomocnika, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że na skutek działania organów państwowych (związanych z "aferą hazardową"), które doprowadziły do "zaniku branży", znalazła się w trudnej sytuacji finansowej ("na skraju bankructwa"), osiągając w 2010 r. stratę w kwocie 3.494.963,42 zł. Ponadto, działania te doprowadziły do spadku liczby posiadanych przez Spółkę i generujących zyski automatów do gry, z 685 na koniec 2009 r. do 68 na koniec roku 2010. Spółka podkreśliła, że zwolnienie od kosztów sądowych jest jedyną szansą na dochodzenie swoich praw przed Sądem. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 1.968.000,00 zł, wartość środków trwałych wynosi 1.113.722,83 zł, natomiast strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła (-) 3.136.987,29 zł. Spółka wskazała, że na rachunku bankowym w A. saldo jest ujemne (-) 1.355,62 zł, a na rachunku w C. stan konta wynosi 0 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, Spółka przesłała do akt sprawy fotokopie dokumentów, z których wynika, że w latach 2008 i 2009 osiągnęła dochód w kwocie odpowiednio 1.631.828,38 zł i 1.473.619,59 zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio 48.540.872,55 zł i 53.405,869,09 zł), w trzecim i czwartym kwartale roku 2010 dokonała dostawy towarów oraz świadczyła usługi o wartości odpowiednio 1.197.580 zł i 1.188.138 zł, w pierwszym kwartale 2011 r. – 1.649.378 zł. Z kolei w 2010 r. uzyskała przychód w łącznej kwocie 7.942.737,59 zł, obciążony kosztami uzyskania w wysokości 11.147.294,18 zł. Spółka przedłożyła również kserokopie wyciągów z rachunków bankowych jej oddziału w K., z których wynika, że w B Spółka posiada saldo ujemne wynoszące na dzień 17 kwietnia 2011 r. (-) 1.390,62 zł, zaś w C saldo wynosi 0 zł. Z załączonych wyciągów wynika, iż na rachunkach nie były przeprowadzane żadne operacje finansowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Postanowieniem z dnia 24 maja 2011 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia Spółka oświadczyła, iż wykazała, że nie posiada wystarczających środków pieniężnych na uiszczenie w sprawie wpisu sądowego w kwocie 2.000,00 zł. Autor sprzeciwu podniósł, iż za odmową zwolnienia strony od kosztów sądowych, nie może przemawiać, jak wskazano w postanowieniu referendarskim, fakt dokonywania przez Spółkę dostaw towarów i świadczenia usług, wynikający z deklaracji VAT. Nie jest to bowiem pełen obraz obrotów Spółki. Podkreślono, że działalność w zakresie gier zwolniona jest od podatku VAT, a w deklaracji VAT wykazuje się sprzedaż zwolnioną, natomiast nie wykazuje się zakupów związanych z tą sprzedażą. Zatem, zdaniem autora sprzeciwu, z samej analizy deklaracji VAT nie można w żaden sposób odczytać wartości zakupów (wydatków) Spółki, które – jak wynika z rachunku wyników za 2010 rok – przewyższają wartość przychodów Spółki. Dalej strona wskazała, że nawet posiadanie przez Spółkę na rachunku bankowym, czy w gotówce, kwoty przewyższającej wysokość wpisu sądowego, nie może automatycznie oznaczać, że strona posiada dostateczne środki na opłacenie tego wpisu. Konieczność regulowania innych zobowiązań, w tym zobowiązań publicznoprawnych, czy wobec pracowników, może bowiem oznaczać, że strona skarżąca nie ma wystarczających środków nie tylko na wpis sądowy, ale również na spłatę tych innych zobowiązań. Odnosząc się do kwestii związanych z poprzednimi latami obrotowymi, w których spółka wykazywała zysk, skarżąca podkreśliła, że wartość majątku spółki wynikała głównie z dużej ilości automatów, przynoszących dochód, których liczba w ostatnich miesiącach drastycznie spadła. Jednocześnie spółka poinformowała, że w latach wcześniejszych podpisała długoterminowe umowy, których część w dalszym ciągu musi realizować, ze względu na wielotysięczne kary umowne (np. według informacji uzyskanych od spółki, w październiku 2009 r. podpisała ona umowę z telefonią komórkową na trzy lata na nabycie ok. 900 sztuk numerów telefonicznych do tzw. "czarnych skrzynek" na monitoring automatów; zerwanie tej umowy oznacza konieczność zapłaty kary umownej w wysokości 1.000,00 od każdego numeru, tj. łącznie kwoty 900.000,00 zł. Zamiast tego spółka utrzymuje niepotrzebne numery, płacąc miesięcznie ok. 10.000,00 zł). Spółka dodała ponadto, że duże koszty generowane są również poprzez zwiększenie wysokości podatku z kwoty 180 euro do 2.000 zł, a w zawieranych umowach z kontrahentami spółka uwzględniała koszt utrzymania jednego automatu na kwotę ok. 2.000 zł (ok. 700 zł podatek, 400 zł serwis, 200 zł logistyka i koszty zarządu plus koszty zakupu takiego sprzętu i jego coroczna denominacja). Automaty średnio zarabiały ok. 4.000 zł miesięcznie, gdy tymczasem po zmianie przepisów, koszt utrzymania automatu wzrósł do kwoty ok. 3.300 zł, co przy drastycznej obniżce ilości automatów stawia pod znakiem zapytania dalszy byt spółki. Końcowo spółka wskazała, iż nie było racjonalnych podstaw do tego, aby mogła ona zakładać, że w związku ze zmianami legislacyjnymi został niemal zlikwidowany jedyny profil działalności spółki, a zatem obecna prośba spółki o zwolnienie od kosztów wpisu sądowego nie jest wyrazem chęci przerzucenia tych kosztów na Skarb Państwa, ani faworyzowania spółki wobec innych podatników, ale wyrazem realizacji prawa do Sądu, zagwarantowanego w Konstytucji RP. Wskazać z urzędu należy, że w sprawach aktualnie zawisłych przed tutejszym Sądem ze skarg "A" sp. z o.o. z siedzibą we W. pod sygn. akt I SA/Wr 38/11, I SA/Wr 92/11, I SA/Wr 93/11, I SA/Wr 226/11, I SA/Wr 290/11, I SA/Wr 327/11, I SA/Wr 558/11 oraz I SA/Wr 1020/11, strona skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skarg w łącznej kwocie 15.939,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu sprzeciw został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a. – na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Z wniosku Spółki wynika, iż wnosi ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba lub jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. przepisu). Podkreślenia wymaga, że powoływana regulacja prawna stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Oceniając wniosek Spółki, Sąd uznał, że brak jest przesłanek dla przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślenia bowiem wymaga, co przyjmuje się w orzecznictwie, że brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Strata w zakresie prowadzonej działalności jest bowiem jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, mającą wpływ na rozliczenia podatkowe, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Zaznaczyć również trzeba, że przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością. Z akt sprawy wynika, iż za 2010 rok, Spółka osiągnęła przychód wynoszący 7.942.737,59 zł. Nie ulega wątpliwości, iż przychód w takiej wysokości znacznie przewyższa wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Ponadto Spółka nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą, dlatego bez znaczenia w tym zakresie jest, w ocenie Sądu, hipotetyczne zakładanie przez Spółkę, iż na skutek zmiany regulacji prawnych, jej byt gospodarczy jest zagrożony. Również wysokość kapitału własnego Spółki (1.968.000,00 zł) oraz wartość środków trwałych (1.113.722,83 zł) przemawia przeciwko uwzględnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie uszedł także uwadze Sądu fakt przedłożenia przez Spółkę na wezwanie referendarza sądowego, wyciągów z rachunków bankowych Spółki (jej oddziału w K.), na których w okresie od stycznia do kwietnia 2011 r. nie były odnotowywane żadne operacje finansowe dotyczące prowadzonej działalności. Funkcjonowanie w obrocie gospodarczym związane jest przecież na przykład z ponoszeniem należności publicznoprawnych, ponoszeniem kosztów wynagrodzeń pracowników i członków zarządu. Zresztą na takowe okoliczności Spółka powołała się w sprzeciwie, wskazując na konieczność regulowania innych zobowiązań, w tym zobowiązań publicznoprawnych, czy wobec pracowników. Co więcej, Spółka przyznała, w sprzeciwie, że posiada środki na rachunku bankowym. Zatem, nie można uznać na tym tle, że Spółka wykazała staranność w zobrazowaniu swojej sytuacji finansowej. Spółka nie poparła także odpowiednimi dokumentami swojego oświadczenia dotyczącego braku możliwości wypowiedzenia umów bez konieczności poniesienia sankcji finansowych, na urządzenia do monitoringu automatów, na które ponosi niepotrzebne miesięczne koszty – ok. 10.000,00 zł. Ponadto oświadczyła, że na koniec 2010 r. posiadała 68 automatów, co przy deklarowanych przez stronę zyskach 4.000,00 zł miesięcznie z jednego automatu, nawet pod odliczeniu deklarowanych kosztów jego utrzymania, daje, w ocenie Sądu, możliwość wygospodarowania przez Spółkę kwoty wpisu od skargi. Reasumując, Sąd stwierdza, że przy przedmiotowym wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedstawione przez Spółkę okoliczności budzą poważne wątpliwości, skutkiem czego, nie jest możliwe dokonanie obiektywnej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jej wpływu na możliwość ponoszenia kosztów związanych z udziałem strony w niniejszym postępowaniu. Wystąpienie takich okoliczności oznacza, że strona nie może skutecznie wnosić o przyznanie prawa pomocy i podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej prawa przed sądem. Powtórzenia bowiem wymaga, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania ze szczególną starannością okoliczności uzasadniających przyznanie od Skarbu Państwa pomocy w finansowaniu kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.