I SA/Wr 559/11

Wrocław, dnia 06 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w dniu 06 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od stycznia do grudnia 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w kwocie 10.902 zł, D. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jako uzasadnienie wniosku podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania, ponieważ na skutek dokonanych przez organy podatkowe zajęć poszczególnych składników majątku i rachunków bankowych, nie posiada ona żadnych środków finansowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwojgiem małoletnich dzieci. Rodzina uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę jej męża, w wysokości 1.500 zł miesięcznie, natomiast prowadzona przez nią działalność gospodarcza została zakończona z dniem 05 stycznia 2011 r. Wskazała także, że poza działką rolną o powierzchni [...] ha, rodzina nie ma żadnych innych nieruchomości, ani ruchomości o wartości powyżej 3.000 euro. Małżonkowie nie posiadają także żadnych oszczędności. Zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia: a) zeznań w podatku dochodowym jej oraz jej męża za 2009 i 2010 r.; b) deklaracji VAT za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe; c) szczegółowego zestawienia wydatków rodziny; d) wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; e) informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej oraz pochodzeniu środków na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, a także wszelkich innych dokumentów, mogących mieć wpływ na ocenę wniosku. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła oświadczenie o tym, że miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą około 1.300 zł, oraz, że małżonkowie nie posiadają rachunków bankowych. Poinformowała także, że rodzina zamieszkuje obecnie w domu należącym do teściów oraz korzysta z ich pomocy finansowej. Do oświadczenia wnioskodawczyni załączyła odpisy zeznań podatkowych obojga małżonków za 2009 i 2010 r.. Zgodnie z nadesłanymi dokumentami D. S. oraz jej mąż uzyskali w 2009 r. przychód z działalności gospodarczej w wysokości odpowiednio 3.780.745,18 zł i 2.439.776,87 zł, obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie odpowiednio 3.787.742,71 zł i 2.612.852,10 zł. Natomiast w 2010 r. mąż wnioskodawczyni osiągnął przychód ze stosunku pracy w wysokości 17.728,48 zł, przy koszcie uzyskania tego przychodu w kwocie 1.668,72 zł., a sama wnioskodawczyni przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 102.421,43 zł, przy kosztach uzyskania tego przychodu w kwocie 150.509,04 zł. Postanowieniem z dnia 09 maja 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie na powyższe postanowienie D. S. podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż środki finansowe jakie posiadała do tej pory wydała na pokrycie kosztów sądowych w prowadzonych sprawach oraz opłacenie pełnomocnika procesowego. Pozostałe środki zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym, co spowodowało, że skarżąca nie ma już możliwości ponoszenia kolejnych kosztów sądowych. Wskazała ponadto na znaczną wysokość wpisu w niniejszej sprawie oraz fakt, że prowadzi przed tutejszym Sądem szereg innych postępowań. Na dzień orzekania, przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu toczą się trzy inne sprawy wnioskodawczyni, o sygn. akt I SA/Wr 1394/10, I SA/Wr 189/11 oraz I SA/Wr 750/11. W sprawach tych została ona wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości odpowiednio 3.660 zł, 13.345 zł, oraz 10.790 zł. Wojewódzki Sad Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza, od którego został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca jego przedmiotem podlega rozpoznaniu przez sąd. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem, bądź też ich zgromadzenie byłoby związane z uszczerbkiem dla utrzymania własnej rodziny. Stanowi zatem wyjątek od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Mając na uwadze, że koszty te stanowią daninę publiczną, której obowiązek uiszczenia jest powszechny, przyznanie prawa pomocy stronie jest równoznaczne z obciążeniem kosztami postępowania pozostałych podatników. Dlatego też korzystanie z tej instytucji powinno mieć charakter wyjątkowy i być skutkiem wyważenia interesu publicznego oraz indywidualnego. Prawo pomocy nie może bowiem stanowić wygodnej formy kredytowania, zwłaszcza w sytuacjach, gdy strony spłacają inne zobowiązania, z pominięciem kosztów sądowych. Działanie takie naruszałoby równość podmiotów wobec prawa. Stąd też przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, strona powinna dopełnić wszelkich starań w celu zgromadzenia we własnym zakresie odpowiednich środków, wliczając w to wyzbycie się niektórych składników swojego majątku, czy ograniczenie wydatków, w zakresie, w jakim nie są one niezbędne do zapewnienia utrzymania sobie i swojej rodzinie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak stanowi § 3 art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści art. 246 p.p.s.a. wynika zatem jednoznacznie, że ciężar udowodnienia istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Rozwiązanie takie jest podyktowane tym, że tylko strona może znać w pełni swoją sytuację majątkową i faktyczną. Zapewnia ponadto, że prawo pomocy zostanie przyznane osobom faktycznie potrzebującym. Przechodząc do oceny wniosku D. S., stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie przedstawiła Sądowi całości swojej sytuacji finansowej. Pomimo bowiem oświadczenia skarżącej, że nie dysponuje ona żadnymi oszczędnościami (k. 24 akt sądowo-administracyjnych), poinformowała ona jednocześnie Sąd (pismo sądowe z dnia 27 kwietnia 2011 r.), iż wynagrodzenie jej pełnomocnika zostało opłacone ze środków pochodzących z prowadzonej w latach poprzednich działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni wskazała również, że cześć posiadanych przez nią środków zostało zabezpieczonych przez organy egzekucyjne, nie podając jednak podstawy i zakresu tego zabezpieczenia. Wreszcie wnioskodawczyni nie przedstawiła wysokości miesięcznej pomocy, otrzymywanej na utrzymanie rodziny od jej teściów, co w ocenie Sądu ma istotne znaczenie przy ocenie jej zdolności finansowych. Mając na uwadze wskazaną sprzeczność oraz braki, stwierdzić należy, że w sprawie brak jest dostatecznych przesłanek, aby przyznać D. S. prawo pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Należy podkreślić, że Sąd nie kwestionuje złej sytuacji finansowej wnioskodawczyni, ani faktu, że jest ona zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego o znacznej wysokości. Nie zmienia to jednak faktu, że wobec braku informacji o pełnej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, nie w sposób określić nawet jak dużym obciążeniem dla budżetu jej rodziny jest wskazana kwota. Wobec czego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.