I SA/Wr 57/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka jawna z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 21 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za maj 2007 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie A spółka jawna z siedzibą w S. wraz ze skargą na wyżej oznaczoną decyzję wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała strona skarżąca, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, gdyż jej rachunki bankowe są zajęte przez organ podatkowy, w rezultacie czego należności od jej kontrahentów zostały zajęte, natomiast spółka straciła płynność finansową, zdolność regulowania należności wobec jej dostawców, ostatecznie dochodzonych od niej w drodze egzekucji, z dniem 31 marca 2012 r. zwolniła swoich pracowników, natomiast z dniem 1 czerwca 2012 r. zawiesiła działalność. Podała skarżąca, że posiada zadłużenie z tytułu umów cywilnoprawnych w łącznej kwocie 829.485,47 zł oraz zobowiązanie z tytułu podatku akcyzowego za rok 2007 w łącznej kwocie 1.622.244 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała wnioskująca spółka wysokość jej kapitału zakładowego lub środków finansowych – 553.322,24 zł, wartość jej środków trwałych według bilansu za ostatni rok w kwocie 5.086,70 zł, wysokość jej zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – 275.300,90 zł oraz stan jej rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – 0 zł. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad informacje zawarte we wniosku, że na koniec 2012 r. skarżąca spółka posiadała należności i zobowiązania krótkoterminowe w kwocie odpowiednio 828.045,85 zł i 1.446.017,38 zł, jej przychody netto ze sprzedaży wyniosły na koniec 2012 r. 1.653.339,09 zł (w porównaniu z przychodami za cały rok 2011 w kwocie 17.623.062,92zł), jej koszty natomiast – 1.699.062,18 zł (i odpowiednio 17.428.055,30zł). We wszystkich sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem ze skargi A spółka jawna z siedzibą w S. , prowadzonych pod sygnaturą akt od I SA/Wr 53/13 do I SA/Wr 64/13, wyznaczony został wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 22.072 zł. We wszystkich wyżej wskazanych postępowaniach skarżąca spółka korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika – doradcy podatkowego. Nadto w sprawach ze skarg wnioskującej spółki prowadzonych pod sygnaturą akt od I SA/Wr 148/12 do I SA/Wr 152/12, skarżąca uiściła koszty sądowe postepowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w łącznej kwocie 15.667 zł, a także wpisy sądowe od wywiedzionych w tych prawach skarg kasacyjnych. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa i, w konsekwencji, na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na opłacenie kosztów sądowych należnych we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem z jej skargi kasacyjnej. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada. Po pierwsze, wskazania wymaga, że sprawa zawisła przed Sądem jest związana z prowadzoną przez skarżącą spółkę działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy mającego umożliwić skarżącej obronę jej interesu prawnego związanego z tą działalnością, istotne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonej kwotą przychodów za rok 2011 - 17.623.062,92 zł oraz za rok 2012 - 1.653.339,09 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Po drugie, winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącej) samodzielnie podjętej decyzji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła źródło dochodu skarżącej spółki. Po trzecie, wykazany przez spółkę dochód osiągnięty w roku 2011 stanowi znaczącą kwotę, której posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne powody przeznaczenia zgromadzonych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca takich okoliczności nie przedstawiła. Nie stanowi zaś takiej okoliczności wskazane w toku postępowania ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem przez stronę skarżącą działalności gospodarczej, w tym wykonywaniem jej zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Stanowi ono naturalną i przewidywalną cechę tej aktywności podmiotu gospodarczego, jakim jest spółka jawna. Dodatkowo, w ocenie referendarza sądowego koszty sądowe należą do kategorii wydatków bieżących, na które spółka – wedle jej oświadczenia – przeznaczyła zysk wypracowany w roku 2011 r. w kwocie wielokrotnie przekraczającej koszty sądowe wynikające ze wszystkich wyżej wskazanych postępowań sądowych. Na marginesie powyższych stwierdzeń wskazać trzeba, iż aktualna sytuacja finansowa spółki nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć bowiem decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnim okresie rozliczeniowym, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Nadto wyniki finansowe skarżącej spółki w latach poprzednich pozwalały na poczynienie oszczędności z przeznaczeniem na koszty bieżącej działalności spółki w latach następnych, do których zaliczyć koszty prowadzonych przez nią sporów prawnych (sądowych). W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przy-znania A spółka jawna z siedzibą w S. prawa pomocy.