I SA/Wr 573/11

Wrocław, dnia 20 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W. C. (dalej wnioskodawca) został wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...], nr [...]. Wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2011 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że jego sytuacja finansowa i materialna jest trudna, ponieważ prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest obecnie zwieszona i grozi jej likwidacja, jeżeli nie znajdzie odpowiedniego zlecenia. Ma ponadto na utrzymaniu chorą, małoletnią córkę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z córką. Rodzina nie osiąga żadnych dochodów, nie ma oszczędności, czy przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej 3.000 euro. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 40 m2. Zarządzeniem z dnia 22 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym wezwał wnioskodawcę do przedłożenia: a) zeznania podatkowego za 2009 r.; b) dokumentu potwierdzającego zawieszenie działalności gospodarczej; c) szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania; d) kopii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych za okres od lutego do kwietnia 2011 r. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca przedłożył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2009 oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] nr [...], o wykreśleniu z ewidencji wnioskodawcy jako przedsiębiorcy. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że miesięczne wydatki rodziny wynoszą 400 zł i są finansowane z pomocy otrzymywanej od jego rodziców. Poinformował także, że w terminie siedmiu dni nie udało mu się zgromadzić wymaganej dokumentacji bankowej. Zgodnie z zeznaniem podatkowym wnioskodawca osiągnął w 2009 r. łączny przychód w wysokości 10.545 zł (w tym z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej - 7875 zł), przy kosztach osiągnięcia tego przychodu w wysokości 6477,49 zł. Postanowieniem z dnia 09 maja 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia 06 czerwca 2011 r. wnioskodawca podniósł, że w jego ocenie, przedkładając zeznanie podatkowe za 2009 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta W., wykazał w stopniu wystarczającym swoje możliwości płatnicze. Podniósł ponadto, że część dokumentów o których przedstawienie został wezwany, nie stanowi dokumentów źródłowych, o których mowa w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 277, poz. 2245, dalej jako rozporządzenie). Zarzucił także skarżący, że aby zażądać od wnioskodawcy dodatkowych dokumentów, konieczne jest uprzednie zakwestionowanie prawdziwości wniosku o przyznanie prawa pomocy, czego jednak referendarz w niniejszej sprawie zrobił. Wojewódzki Sad Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza, od którego został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca jego przedmiotem podlega rozpoznaniu przez sąd. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem, bądź też ich zgromadzenie byłoby związane z uszczerbkiem dla utrzymania własnej rodziny. Stanowi zatem wyjątek od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Mając na uwadze, że koszty te stanowią daninę publiczną, której obowiązek uiszczenia jest powszechny, przyznanie prawa pomocy stronie jest równoznaczne z obciążeniem kosztami postępowania pozostałych podatników. Dlatego też korzystanie z tej instytucji powinno mieć charakter wyjątkowy i być skutkiem wyważenia interesu publicznego oraz indywidualnego. Prawo pomocy nie może bowiem stanowić wygodnej formy kredytowania, zwłaszcza w sytuacjach, gdy strony spłacają inne zobowiązania, z pominięciem kosztów sądowych. Działanie takie naruszałoby równość podmiotów wobec prawa. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym w oparciu o art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym samym ciężar udowodnienia pozostawania w złej sytuacji majątkowej spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Rola sądu ogranicza się jedynie tu do oceny przedstawionych dokumentów. Należy w tym miejscu zauważyć, że uznanie, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczający do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, nie wymaga, w oparciu o art. 255 p.p.s.a., wydania odrębnego rozstrzygnięcia procesowego, poza wezwaniem strony do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Jednocześnie wymaga wskazania, że art. 255 p.p.s.a., ani § 4 rozporządzenia, nie zawierają zamkniętego katalogu dokumentów źródłowych. Przechodząc do oceny wniosku W. C., należy przede wszystkim wskazać, że na dzień orzekania w niniejszej sprawie nie przedstawił on wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych, co uniemożliwia dokonanie należnej oceny jego obecnej sytuacji finansowej, a przez to zasadności samego wniosku. W ocenie Sądu, zeznanie podatkowe za 2009 r. nie może stanowić tu jedynego dowodu na to, iż wnioskodawca nie jest wstanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Pozwala ono bowiem jedynie ocenić, w jakiej wysokości mógł on poczynić oszczędności w poprzednim roku. Wreszcie, należy zauważyć, że deklarowana przez wnioskodawcę wysokość miesięcznych wydatków budzi wątpliwości Sądu. Jest ona stosunkowo niska, w szczególności, gdy uwzględni się fakt, że na utrzymaniu W. C. pozostaje jego chora córka. Wnioskodawca przy tym nie przedstawił struktury tych wydatków, co dodatkowo utrudnia weryfikację jego oświadczeń. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy jego córce przysługują roszczenia alimentacyjne oraz czy kwota 400 zł miesięcznie, jest jedyną formą otrzymywanej od nich pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak na wstępie.