I SA/Wr 579/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska – Wojnar po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 września 2017 r. w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia 30 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej za zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 579/17. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że jest w trudnej sytuacji finansowej. Prowadzona jest wobec niego egzekucja administracyjna, a utrzymuje się jedynie z pensji minimalnej w wysokości 1.459,48 złotych netto. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, iż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, posiada udziały w spółkach z o.o.: A. Sp. z o.o. w likwidacji (1140 udziałów o wartości 72.000 zł), B. (50 udziałów po 500 zł), C. (2740 udziałów po 500 zł), D. (50 udziałów o łącznej wartości 25.000 zł), E. (1140 udziałów o łącznej wartości 570.000 zł), F. (866 udziałów o wartości 692.800 zł), G. (226 udziałów o wartości 113.000 zł), H. spółka z o.o. w likwidacji (35 udziałów o wartości 35.000 zł), I. (1000 udziałów o wartości 100.000 zł). Zaznaczył jednak, że z uwagi na trudną sytuację majątkową wskazanych powyżej spółek, nie ma możliwości uzyskania środków pieniężnych w związku z posiadanymi udziałami. Wskazał ponadto, że w stosunku do jego osoby prowadzone są cztery postepowania egzekucyjne. Kwota wynagrodzenia przeznaczona jest na bieżące opłaty i wydatki. Wnioskodawca zaznaczył również, że nie posiada również majątku, który pozwoliłby na pokrycie kosztów sądowych – nieruchomości, ruchomości ani praw majątkowych. Na wezwanie wnioskodawca powtórzył, że mieszka sam i nie ma żadnych osób na utrzymaniu. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, w tym oszczędności, papierów wartościowych ani wierzytelności. Nie posiada środków transportu. Nie posiada rachunków bankowych. Jego jedynym źródłem dochodów jest wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w J. Sp. z o.o. na stanowisku doradcy ds. marketingu i reklamy (w wysokości minimalnej). Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wymienił: opłaty 400 zł, żywność około 600 zł, środki higieny około 50 zł, odzież około 100 zł lekarstwa około 100 zł, inne około 200 zł. Wskazał, że aktualnie nie spłaca żadnych kredytów. W załączeniu przedłożył dwa zeznania podatkowe za 2015 r. i 2016 r. W 2015 r. wnioskodawca uzyskał ze stosunku pracy, działalności wykonywanej osobiście i z innych źródeł przychody w kwocie 21.611,68 zł, a w 2016 r. ze stosunku pracy 18.500 zł. Przedłożył też kopię dokumentu potwierdzającą zajęcie wierzytelności należnych od G. Sp. z o.o. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 500,00 zł. Postanowieniem z dnia 21 września 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, podnosząc, że nie podziela stanowiska referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, i nie rozpoznaje wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści uzasadnienia sprzeciwu można wnioskować, że skarżący stoi na stanowisku, że to co zostało przez niego udokumentowane jest wystarczające do przyznania prawa pomocy. Z takim stanowiskiem strony nie można się jednak zgodzić. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż skarżący, pomimo wezwania, uchylił się od obowiązku przedłożenia pełnej dokumentacji, która odzwierciedlałyby jego aktualne możliwości płatnicze. Sąd w pełni podziela ocenę referendarza sądowego, że wnioskodawca nie przedstawił swojej pełnej sytuacji finansowej. Wskazał jedynie, że wszystkie spółki, w których jest udziałowcem, są w trudnej sytuacji majątkowej i w związku z tym nie może z nich pozyskać żadnych środków finansowych. Jednak takiemu twierdzeniu trudno dać wiarę. Sąd powtarza więc, że w istocie wnioskodawca może nie mieć wypłaconych zysków na skutek uchwały zgromadzenia wspólników, nie jest to jednak równoznaczne z tym, że nie dysponuje środkami pieniężnymi podmiotów, których jest współwłaścicielem. Jedynie dwie z ośmiu wymienionych przez wnioskodawcę spółek jest w stanie likwidacji. Jedna z sześciu pozostałych – G., co wynika z danych Krajowego Rejestru Sądowego, jest firmą rodzinną, w której wnioskodawca posiada 1/3 udziałów i która to we Wrocławiu ma dwie placówki ogólnej i specjalistycznej opieki zdrowotnej. Jest również mało wiarygodnym, że pozostałe spółki, w których również w dużej mierze udziałowcami są osoby o tym samym nazwisku i które nie są postawione w stan likwidacji, nie miały żadnych obrotów. W tej materii wnioskodawca nie przedstawił żadnej dokumentacji. Za referendarzem Sąd również powtarza, w związku ze spółką F., w której wnioskodawca jest zatrudniony, to również ta w całości jest firmą rodzinną, w której wnioskodawca pełni też funkcję prokurenta samoistnego. Zdaniem referendarza, jak i Sądu, fakt wykazania w zaświadczeniu wynagrodzenia w kwocie, która jest wolna od potrąceń, jest jedynie konsekwencją prowadzonych postępowań egzekucyjnych, na które wnioskodawca się powoływał. Sam wnioskodawca wskazał bowiem, że celem uniknięcia dalszych egzekucji, nie korzysta z rachunków bankowych. Fakt zatrudnienia na stanowisku doradcy ds. marketingu i reklamy na pełny etat za miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 2.000 zł brutto jest mało wiarygodny. Zgodnie z danymi pochodzącymi z Ogólnopolskiego Badania Wynagrodzeń (na miesiąc marzec 2017 r.) miesięczne wynagrodzenie całkowite (mediana) na stanowisku specjalisty ds. marketingu i pokrewnych wynosiło 4.168 zł brutto. Co drugi specjalista ds. marketingu otrzymuje pensję od 3.200 zł do 5.539 zł. Wnioskodawca jest również prezesem zarządu w JW Services Sp. z o.o. – spółce, której udziałowcami są spółki prawa cypryjskiego (K. i L. – spółka będąca udziałowcem M. Sp. z o.o., która występuje jako jeden z udziałowców N.), a te z kolei są również zarządzane przez wnioskodawcę. Nie jest wiadome w rezultacie, jakie są aktualne możliwości płatnicze wnioskodawcy. Wiadome jest jedynie, że jego miesięczne wydatki wynoszą około 1.450 zł. Informacja ta jednak jest niewystarczająca dla oceny, czy wnioskodawca jest w stanie wygospodarować 500 zł na opłacenie wpisu od skargi i ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, które nie będą wyższe od wskazanej kwoty. Zatem, jak słusznie przyjął referendarz, w przypadku wnioskodawcy nie było wystarczających danych do oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Na marginesie wskazać należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie kondycji finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Zgodzić się należy ze skarżącym, iż w orzeczeniu referendarskim nie wzięto pod uwagę okoliczności, że przed tutejszym Sądem wniesiona jest również skarga o sygn. akt I SA/Wr 580/17, której przedmiotem jest orzeczenie o odpowiedzialności podatkowej za zaległości w podatku od towarów i usług za październik 2011 r. i maj 2012 r., która to skarga obarczona jest wpisem stałym w wysokości 500 zł, a nie – jak wskazuje wnioskodawca – wartością przedmiotu zaskarżenia w kwocie 4.053.699 zł. Jednakże wobec wybiórczego i niepozwalającego na pełną ocenę możliwości płatniczych przedstawienia sytuacji materialnej skarżącego, fakt ten nie ma znaczenia dla uzasadnianego rozstrzygnięcia. Końcowo nadmienić należy, że ani referendarz sądowy, ani Sąd rozpoznający sprzeciw od postanowienia z dnia 21 września 2017 r., nie kwestionuje, że wnioskodawca z uwagi na swój wiek posiada różne dolegliwości zdrowotne. Jednakże skarżący zdaje się pomijać konieczność przedstawienia dokumentów obrazujących jego stan zdrowia i wysokość ponoszonych z tego tytułu opłat, a więc na wskazanie konieczności zaliczenia tych wydatków jako niezbędnego miesięcznego obciążenia budżetu domowego. Informacje udzielone przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.