I SA/Wr 586/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od IX do XII 1998 r. wskutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 listopada 2009 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 1 października 2009 r. J. B. (dalej: wnioskodawca, skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 5 października 2009 r. wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni od doręczenia powyższego zarządzenia ostatniego odcinka emerytury, szczegółowego zestawienia kwot miesięcznych wydatków wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania i dowodami uiszczenia opłat, wyciągów z rachunków bankowych za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2009 r., informacji o posiadanych środkach transportu oraz innych dokumentów potwierdzających oświadczenia złożone na urzędowym formularzu wniosku, wskazując, iż niewykonanie powyższego wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych takich jak oszczędności, papiery wartościowe, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Osiąga dochody z tytułu emerytury w kwocie około 2.345,06 zł brutto, z czego – jak wynika z przedłożonego odcinka emerytury za październik 2009 r. – wypłacane jest 532,97 zł. Dodał, że miesięcznie ponosi wydatki w wysokości 270 zł na leki i środki higieny. Z załączonych wyciągów z rachunku bankowego (posiadacz rachunku: [...] J.B.) wynika, że saldo na koniec września 2009 r. wynosiło 28,96 zł. Ponadto skarżący przedłożył umowę majątkową małżeńską zawartą [...] 1997 r. dotyczącą przyjęcia ustroju pełnej rozdzielności majątkowej oraz zaświadczenie z 2005 r. o dokonaniu wpisu wnioskodawcy do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Z uwagi na wątpliwości dotyczące stanu rodzinnego, finansowego i majątkowego, skierowano do wnioskodawcy dodatkowe wezwanie do przedłożenia zeznania podatkowego za 2008 r., decyzji ZUS z marca 2009 r. o wysokości emerytury, szczegółowego – określonego kwotowo – zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania oraz do podania informacji o osobach zamieszkujących wspólnie ze skarżącym i wysokości ich dochodów, informacji o posiadanych środkach transportu oraz czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej lub innych form wsparcia państwowego W odpowiedzi skarżący zwrócił się z pytaniem o podstawę prawną żądania przedłożenia informacji o dochodach osób niezwiązanych ze sprawą i nie występujących w tej sprawie o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej i nie posiada decyzji ZUS z marca 2009 r. Dodał, że pozostałe dokumenty przedłożył już wielokrotnie w niniejszej i w innych sprawach. Obecnie skarżący przebywa w sanatorium i nie jest w stanie dochować terminów. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu wniesionego przez skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: upsa), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie zatem rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy. Art. 243 § 1 zd. 1 upsa stanowi, że prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 245 § 1 upsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 powołanej wyżej ustawy procesowej - zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 upsa). Z uregulowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 upsa wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście art. 199 upsa, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku przez podmiot, który zamierza dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowego. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wskazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Zasadnicze znaczenie dla zakresu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, co wynika z brzmienia powołanego art. 243 § 1 zd. 1 upsa, posiada wniosek skarżącego, gdyż wyznacza on granice prawa pomocy jakie może zostać przyznane skarżącemu. W niniejszej sprawie skarżący wnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tych też okolicznościach, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 upsa, przyznanie tego prawa wymagało wykazania, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał zaistnienia powyższych okoliczności, tj. niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To z kolei obligowało Sąd do stwierdzenia, że nie zaistniały podstawy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W szczególności skarżący nie dochował obowiązku przedstawienia dokładnych danych o stanie majątkowym, dochodach i o stanie rodzinnym, pomimo powtórnego wezwania w tym przedmiocie. Zgodnie z art. 255 upsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu złożony przez skarżącego wniosek okazał się niewystarczający, wobec czego dla pełnej oceny sytuacji faktycznej konieczne było przedłożenie dodatkowych dokumentów, wskazanych w skierowanych zarządzeniach, a którego to obowiązku skarżący nie wykonał. Istotne znaczenie dla sprawy posiadało wyjaśnienie takiej okoliczności jak zamieszkiwanie przez skarżącego wraz z innymi osobami, co wiąże się z podziałem kosztów utrzymania mieszkania. Z akt niniejszej sprawy, z uwagi na wcześniejsze złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Składając niniejszy wniosek na okoliczność tę skarżący nie wskazał, a wezwany do wyjaśnienia tej rozbieżności, powołał się na swoją niewiedzę w zakresie wysokości dochodów uzyskiwanych przez osoby wspólnie z nim zamieszkujące. Przy tym skarżący nawet nie wskazał tych osób, akcentując jedynie bezzasadność wezwania w tym zakresie z uwagi na swoją niezależność finansową. Owa niezależność i samodzielność prowadzonego gospodarstwa domowego przez skarżącego, jak wskazano powyżej, budzi jednak poważne wątpliwości. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego jego jedyny dochód stanowi emerytura wypłacana w kwocie 532 zł. Jednocześnie skarżący wezwany do przedłożenia szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków wskazał wyłącznie na finansowanie zakupu leków i środków higieny (270 zł). Zasady doświadczenia życiowego nakazują z kolei przyjąć, że osoby dysponujące tak małą kwotą na utrzymanie, szczegółowo rozważają każdy wydatek, wobec czego sporządzenie ich miesięcznego zestawienia nie powinno stanowić nadmiernej trudności. Powołując się na samodzielność prowadzonego gospodarstwa domowego, skarżący nie uwzględnia w owym zestawieniu wysokości takich niezbędnych wydatków jak związane z utrzymaniem mieszkania czy zakupem artykułów spożywczych. Wszystkie te okoliczności wraz z zaniechaniem przedstawienia – pomimo stosownego wezwania - jakichkolwiek dokumentów potwierdzających niezbędne wydatki, nie pozwala na przyjęcie prawdziwości oświadczenia o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Ponadto z materiału zgromadzonego w sprawie, a pochodzącego od skarżącego, wynika, że tytułem alimentów przekazuje on żonie kwotę 1.000 zł miesięcznie. W świetle tej okoliczności trudno przyjąć, iż skarżący, którego – jak twierdzi – jedyny dochód stanowi emerytura wypłacana w kwocie netto 532 zł, godziłby się na takie obciążenie. Zakładając, że taka wysokość alimentów została ustalona mocą wyroku sądowego, to skarżącemu – w przypadku znalezienia się w sytuacji materialnej jaką przedstawia w złożonym wniosku – przysługuje prawo do wniesienia powództwa o obniżenie alimentów. Z kolei zaniechanie w tym zakresie nasuwa przypuszczenia o istnieniu innych, niewymienionych źródeł dochodu bądź celowym wyzbywaniu się środków finansowych. Z uwagi na odmowę przedstawienia stosownych dowodów i złożenia oświadczeń, do których wezwano skarżącego, zaistniała niemożność przeprowadzenia pełnej oceny sytuacji skarżącego, w szczególności jego możliwości opłacenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł. Z kolei zaistniałe niejasności i rozbieżności dotyczące sytuacji majątkowej, rodzinnej i wysokości dochodów skarżącego, podważają prawdziwość złożonych w tym zakresie oświadczeń. Wątpliwości te nie zostały jednak wyjaśnione. W świetle akcentowanego już obowiązku strony występującej o przyznanie prawa pomocy zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania, Sąd uznał, iż skarżący obowiązku tego nie dochował i nie wykazał, że nie posiada dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych. Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.