I SA/Wr 609/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska - Hrycyk po rozpoznaniu w dniu 22 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 września 2018 r. sygn. akt I SA/Wr 606/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r. postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł skarżący – reprezentowany przez radcę prawnego - wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia "z opłaty sądowej w całości". W uzasadnieniu wskazał, że utrzymuje się z umowy o pracę na ¼ etatu i z prac dorywczych. Miesięcznie opłaca alimenty na syna, który mieszka z matką, w kwocie 500 zł oraz ratę kredytu wynoszącą 124 zł (restrukturyzacja karty kredytowej). Pozostały też inne kredyty z okresu prowadzenia działalności gospodarczej, które są egzekwowane w postępowaniu komorniczym. Ogólna kwota zobowiązań to 110.000 zł. Zajęte są wszystkie rachunki bankowe oraz potencjalne wynagrodzenie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, jest rozwiedziony i nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Dochód miesięczny z tytułu umowy o pracę wynosi 437,79 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wymienił alimenty na syna 500 zł, ratę kredytu 124 zł i wyżywienie 600 zł. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej "p.p.s.a.") referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia szeregu dokumentów i informacji. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie (deklaracji podatkowych oraz zaświadczenia o dochodach) wynika, że wnioskodawca w latach 2016 i 2017 uzyskał przychody ze stosunku pracy w kwotach odpowiednio 21.226,32 zł i 7.500 zł. Zatrudniony jest na ¼ etatu od 1 lipca 2017 r. do 31 października 2018 r. z wynagrodzeniem 437,79 zł netto, które jest wolne od obciążeń. Wnioskodawca oświadczył, że aktualnie mieszka sam. W ramach prac dorywczych pracuje jako pomocnik przy pracach remontowo-budowlanych. Z prac tych pobiera dochód w wysokości około 1.300 zł miesięcznie. Jego miesięczne wydatki obejmują: opłaty 200 zł, żywność 650 zł, środki higieny 100 zł, odzież 120 zł, lekarstwa 30 zł, rata kredytu 124 zł, alimenty na syna 500 zł. Źródłem finansowania tych wydatków jest wynagrodzenie za pracę i dochody z prac dorywczych. Aktualnie jedynym rachunkiem bankowym, jakim dysponuje wnioskodawca, jest rachunek techniczny do spłaty karty kredytowej. Pozostałe rachunki zostały zablokowane lub wypowiedziane. Wnioskodawca nie posiada żadnych środków transportu. Obecnie mieszka w pomieszczeniach biurowych firmy, w której jest zatrudniony. Profesjonalny pełnomocnik opłacany jest dzięki zaliczce otrzymanej od rodziny. Poza tym wnioskodawca ustalił z pełnomocnikiem wynagrodzenie na podstawie wyniku w przedmiotowej sprawie (success fee). Skarżący jest stroną w tutejszym Sądzie w czterech sprawach, o sygn. akt I SA/Wr 606-609/18, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 2.000 zł. Postanowieniem z dnia 10 września 2018 r. straszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniósł, iż z udostępnionych informacji wynikałoby, że wnioskodawca nie jest w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności. Jego dochody miesięczne wynoszą około 1.740 zł, a wydatki 1.724 zł. Zatem niemal wszystkie dochody są przeznaczane na bieżące wydatki. Mimo to wnioskodawca był w stanie zaciągnąć pożyczkę od rodziny (nie zostało dokładnie wyjaśnione od kogo i na jakich zasadach), co wiąże się z jej zwrotem. Nadto zobligowany będzie do uiszczenia wynagrodzenia dla pełnomocnika. Jakkolwiek umowa z pełnomocnikiem w tym zakresie jest oparta na tzw. success fee, to jednak wnioskodawca z pewnością liczy się z poniesieniem tego wydatku. Te ustalenia z kolei prowadzą do wniosku, że wnioskodawca jest w stanie zgromadzić środki na pokrycie kosztów zastępstwa procesowego. Jednak w takiej sytuacji – mając na uwadze zasadę i obowiązek ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie – powinien także przewidzieć konieczność pokrycia wpisu od skargi i zgromadzić środki również na ten cel. Zwłaszcza, że kwota wszystkich wpisów od skarg, które wnioskodawca obowiązany jest uiścić, wynosi 2.000 zł i z pewnością nie odbiega znacznie od wartości wynagrodzenia dla pełnomocnika, który zastępuje wnioskodawcę w czterech sprawach. W sprzeciwie skarżący wnosząc o wnoszę o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od konieczności ponoszenia opłaty od skargi zarzucił, że zaciąganie tzw. "pożyczek" w rodzinie częstokroć wiąże z formą nieodpłatnej i bezzwrotnej pomocy w trudnych sytuacjach życiowych, wynikającą z więzów pokrewieństwa, co jednoznacznie sugeruje doświadczenie życiowe. Zatem można określić tego typu pomoc nie jako pożyczkę, lecz darowiznę. Kwestia ewentualnych rozliczeń pomiędzy pełnomocnikiem a skarżącym, wobec formy wynagrodzenia success fee, powinna pozostać poza zakresem zainteresowania referendarza przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza że perspektywa potencjalnej zapłaty za usługi pozostaje dość odległa, a nawet w przypadku konieczności uiszczenia stosownej kwoty w niedalekiej przyszłości istnieje możliwość odroczenia płatności bądź rozłożenia jej na raty (przy wspólnej woli pełnomocnika i mocodawcy). W przypadku rozważanych opłat za wpis taka możliwość jest znacząco ograniczona. Skarżący podniósł, że w obecnej sytuacji finansowej (zarobkowo-majątkowej) i ponoszonych wydatków, nie jest w stanie odłożyć stosownej sumy celem opłacenia wpisów sądowych, możliwości takiej nie miał również w przeszłości. Skarżący nie ma też możliwości zwiększenia dochodów, zważając na trudności na rynku pracy z uzyskaniem pracy lepiej płatnej niż stawka minimalnego wynagrodzenia oraz biorąc pod uwagę wiek skarżącego. Zarzucił skarżący, że referendarz uznając, że przedstawione przez stronę informacje są niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - powinien ocenić, czy nie uzasadniają one przyznania takiego prawa w mniejszym zakresie. Ponadto, jeżeli według referendarza sądowego oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącego lub budziło wątpliwości (co sugeruje treść uzasadnienia referendarza w zakresie twierdzeń o braku precyzyjnych informacji co do pożyczek rodzinnych), mógł on wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego skarżącego. W ocenie skarżącego, okoliczność przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, znajdują pokrycie w aktach sprawy oraz nie pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, wobec czego brak jest podstaw dla rozstrzygnięcia odmownego Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepisy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazuje, że zawarte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie: "gdy wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie są na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Wezwanie referendarza sądowego zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, zgodnie z którym: "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego". Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Sąd stwierdza w rozpoznawanej sprawie, że skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych od niego dokumentów i informacji, zaś dane przedstawione w oświadczeniu przesłanym na wezwanie referendarza nie są wiarygodne. Sąd wskazuje, że skarżący został wyraźnie wezwany do przedłożenia wydruków historii wszystkich rachunków bankowych. Skarżący uchylił się od przedłożenia wydruku z posiadanego przez siebie rachunku technicznego do spłaty karty kredytowej, informując jedynie, że taki rachunek posiada. Skarżący uchylił się także od wskazania źródeł finansowania wynagrodzenia radcy prawnego. Informacja, iż wnioskodawca ustalił z pełnomocnikiem wynagrodzenie na podstawie wyniku w przedmiotowej sprawie (success fee) wskazuje, w jakich okolicznościach wynagrodzenie zostanie wypłacone, a nie z jakich będzie pochodziło źródeł. Informacja, iż pełnomocnik zgodził się otrzymać wynagrodzenie po wygraniu sprawy byłaby istotna np. w sprawie cywilnej o zasądzenie roszczenia lub podatkowej o zwrot nadpłaty. Wówczas wynagrodzenie istotnie mogłoby zostać pokryte z zasądzonego roszczenia lub środków, które organ podatkowy byłby zmuszony wypłacić. Niniejsza sprawa dotyczy natomiast odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki. Ewentualna wygrana nie doprowadzi więc po stronie skarżącego do przysporzenia, lecz uchroni go przed uszczerbkiem. Natomiast wykaz wydatków sporządzony przez skarżącego nie cechuje się szczegółowością charakterystyczną dla oświadczeń osób ubogich, za jaką przedstawia się skarżący. Te bowiem licząc się z wydatkami, są w nich dokładnie zorientowane. W tych okolicznościach Sąd stwierdza, że ocena referendarza dokonana w sprawie jest prawidłowa. Okoliczności sprawy wskazują, iż skarżący nie ujawnia posiadanych źródeł dochodów, a zatem trafnie wskazał referendarz, że wnioskodawca jest w stanie zgromadzić środki na pokrycie kosztów sądowych. Ponad powyższe Sąd zauważa, że z publicznie dostępnego rejestru przedsiębiorców KRS (https://ekrs.ms.gov.pl/) wynika, iż skarżący posiada 100 udziałów o wartości 350.000 zł w spółce z o.o. A w L., obecnie jest jej jedynym udziałowcem i prezesem zarządu. Wpisu nr 16 dotyczącego przejścia na skarżącego własności udziałów dokonano w dniu 30 listopada 2017 r. Informacji tej, oczywiście istotnej dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie ujawnił. Odnosząc się natomiast do zawartego w sprzeciwie twierdzenia o potrzebie skierowania do skarżącego dodatkowego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., przypomnieć należy, że to wyłącznie na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia danych finansowo-majątkowych przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy. Jeśli natomiast skarżący uważa, że była potrzeba skierowania do niego ww. wezwania, to po pierwsze świadczy to o tym, że nie ujawnił wszystkich istotnych danych, a po drugie, że dane te mógł uzupełnić przy sprzeciwie. Z tych też przyczyn na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.