I SA/Wr 612/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego R.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu małoletni M. P., reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego R. P. (matkę), złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania wskazano, że skarżący nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych z uwagi na brak dochodów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podano, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z matką i dwoma małoletnimi braćmi, którzy są wraz z nim spadkobiercami tego samego majątku, natomiast źródłem ich utrzymania jest dochód R.P. z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 5.000 zł miesięcznie (brutto). Zarządzeniem z dnia 22 kwietnia 2009 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od złożonego środka zaskarżenia w kwocie 500 zł. W odpowiedzi na wezwanie strona skarżąca dostarczyła fotokopię zeznania R. P. o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 (PIT-36), zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków wraz z dowodami ich ponoszenia, fotokopie informacji o stanie rachunku bankowego R. P. oraz zeznania podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych (SD-3). Z przesłanych dokumentów wynika, że skarżący wraz z matką i dwoma braćmi odziedziczyli po zmarłym R. P. majątek o łącznej, czystej wartości rzeczy lub praw majątkowych 1.219.189,76 zł, na który składają się dwie działki rolne o łącznej powierzchni 14.039 m² (o łącznej wartości 140.390 zł), sumy pieniężne ulokowane na rachunkach bankowych, w funduszach inwestycyjnych i obligacjach skarbowych w łącznej wysokości 152.666,58zł oraz udziały w spółce "S." o wartości 762.584 zł, natomiast R. P. uzyskała w 2008 r. dochód w kwocie 57.282,58 zł. W zestawieniu ponoszonych miesięcznie wydatków wskazano kwotę 5.347,68 zł, która wedle oświadczenia strony finansowana jest z dochodu uzyskiwanego przez R. P. z prowadzonej działalności gospodarczej oraz renty po ojcu jej dzieci. Z urzędu wskazać należy, że w sprawie zawisłej przed Sądem ze skargi R. P. pod sygn. akt I SA/Wr 611/09 uiszczony został wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł, natomiast w sprawach ze skarg braci skarżącego wyznaczono wpis sądowy w łącznej kwocie 1.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, nie stwierdzono podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony w całości. Zauważa się, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. W sprawie strona skarżąca nie wykazała natomiast, że jej sytuacja charakteryzuje się ubóstwem. Tylko taka sytuacja, jak wskazano wyżej, może być podstawą dla przyznania prawa pomocy. Wskazuje się również, iż skarżący nie korzysta ze wsparcia należnego osobom pozostającym w niedostatku np. z Pomocy Społecznej. Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy przemawia fakt, że posiada on prawo do wartości materialnych o znacznej wartości. Fakt, że małoletni M. P. nie jest w stanie bezpośrednio i samodzielnie dysponować odziedziczonym majątkiem, nie świadczy o tym, że nie może on korzystać za pośrednictwem swojego przedstawiciela ustawowego (matki) ze wskazanych w zeznaniu SD-3 aktywów, w szczególności z kwot pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym, lokatach i funduszach inwestycyjnych oraz z korzyści finansowych wynikających z odziedziczonych udziałów w spółce. Jednocześnie wskazać należy, że oprócz dochodu z prowadzonej przez matkę małoletniego skarżącego działalności gospodarczej, źródłem finansowania utrzymania gospodarstwa domowego, w skład którego oprócz skarżącego wchodzą trzy osoby, jest również renta rodzinna przysługująca trzem małoletnim spadkobiercom R. P. Jej wysokość nie została podana ani w formularzu wniosku ani w odpowiedzi na wezwanie skierowane do strony przez referendarza sądowego. Jest ona jednak uwzględniana przy badaniu zdolności ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych. Mając na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi wynoszący 500 zł (we wszystkich sprawach ze skargi R. P., M. P. oraz jego dwóch braci w łącznej kwocie 2.000 zł) oraz obecne - oświadczone - możliwości finansowe strony, stwierdzić należy, że strona skarżąca jest w stanie, z pomocą swojego przedstawiciela ustawowego, zgromadzić środki i uiścić tytułem należnego od skargi wpisu sądowego oraz ponosić dalsze koszty sądowe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu własnym oraz swojej rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Reasumując, podkreślenia wymaga, iż strona, która posiada znaczny majątek, tak jak w niniejszej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. Wskazać bowiem należy, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.