I SA/Wr 618/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2003 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów oraz nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu I. W., reprezentowany przez radcę prawnego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentował, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, oraz że nie posiada zgromadzonych w poprzednich latach życia ani obecnie dóbr. Zarządzeniem z dnia 11 czerwca 2010 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od złożonego środka zaskarżenia w kwocie 231 zł. W dniu 29 czerwca 2010 r. pełnomocnikowi procesowemu strony skarżącej doręczono wezwanie do dostarczenia w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania odpisu zeznania podatkowego skarżącego dot. podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2009 wraz z załącznikami (ewentualnie informacji o uzyskanych przez podatnika dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT 11 za 2009 r.) lub kserokopii rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za rok 2009, szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące, informacji o źródłach pozyskiwania środków finansowych na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego), szczegółowego (określonego kwotowo) zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącego, ze wskazaniem źródeł ich finansowania i załączeniem dowodów dokonywania opłat, informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącej. W doręczonym piśmie sądowym sformułowano zastrzeżenie, iż w przypadku nie złożenia żądanych informacji i dokumentów wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany w oparciu o dane wynikające z akt sprawy. W odpowiedzi na wezwanie do akt złożono uwierzytelniony odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009, zgłoszenia w dniu 24 marca 2008 r. informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej przez skarżącego. Z dokumentów tych wynika, że wnioskodawca w roku 2009 nie osiągnął żadnego przychodu oraz nie korzysta z pomocy społecznej. Z urzędu wskazać należy na dwie okoliczności. Po pierwsze, w dwóch sprawach zawisłych aktualnie przed Sądem ze skarg I. W. pod sygn. akt I SA/Wr 617/10 i I SA/Wr 618/10 wyznaczono wpis sądowy w łącznej kwocie 1.357 zł. Po drugie, postanowieniem referendarskim z dnia 7 lipca 2008 r. w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 538/09, I SA/Wr 539/08 i I SA/Wr 540/08 stronie skarżącej przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia w każdej ze spraw wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 100 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób nader lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania zdecydowanej większości informacji żądanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała referendarza sądowego do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku strona skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów – brak jakichkolwiek źródeł utrzymania oraz składników majątku. Uchyliła się natomiast od ich uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Zasadne jest stwierdzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła dokumentów dotyczących źródeł pozyskiwania środków pieniężnych na pokrywanie wydatków na jej utrzymanie, dzięki któremu możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości zaoszczędzenia przez nią kwot koniecznych do uiszczenia opłat sądowych bez spowodowania uszczerbku w utrzymaniu strony. W zakresie przyznania I. W. prawa pomocy w zakresie częściowym w trzech wyżej wskazanych sprawach stwierdzić należy, że wystąpienie przesłanek przyznania prawa pomocy w stanie faktycznym przyjętym na dzień wydania w tych sprawach orzeczeń referendarskich (7 lipca 2008 r.) nie przesądza o istnieniu tych przesłanek również w stanie faktycznym podlegającym badaniu w niniejszej sprawie. Postępowanie prowadzone przez referendarza sądowego w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego skarżącego miało doprowadzić do potwierdzenia albo wykluczenia dalszego trwania tych przesłanek. Brak pełnej odpowiedzi na wezwanie uniemożliwiło dokonanie takiego ustalenia. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.