I SA/Wr 618/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2003 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów oraz nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 listopada 2010 r. I. W., reprezentowany przez radcę prawnego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu argumentował, że nie posiada zgromadzonych w poprzednich latach życia ani obecnie dóbr, natomiast dochodem jego gospodarstwa domowego jest miesięczny dochód z działalności rolniczej w kwocie 800 zł (brutto). W dniu 2 marca 2011 r. pełnomocnikowi procesowemu strony skarżącej doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących ich sytuacji materialnej i rodzinnej. W doręczonym piśmie sądowym sformułowano zastrzeżenie, iż w przypadku nie złożenia żądanych informacji i dokumentów wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany w oparciu o dane wynikające z akt sprawy. W odpowiedzi na wezwanie do akt złożono uwierzytelniony odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009, z którego wynika, że wnioskodawca w tym okresie nie osiągnął żadnego przychodu. Natomiast w piśmie procesowym pełnomocnika strony skarżącej z dnia 3 marca 2011 r. zawarte zostało oświadczenie, zgodnie z którym I. W. nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, natomiast działalność rolniczą prowadzi na dzierżawionej nieruchomości rolnej o powierzchni 4,5 ha ("w przeliczeniu na 1,3 ha"). Z urzędu wskazać należy, iż w dwóch sprawach rozpoznanych przez Sąd ze skarg I. W. pod sygn. akt I SA/Wr 617/10 i I SA/Wr 618/10 postanowieniem referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2010 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, po czym uiścił on w tych sprawach wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 1.357 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób nader lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania zdecydowanej większości informacji żądanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Badanie zasadności częściowego zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na ocenie, czy ustalony w podany sposób stan faktyczny odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. czy wnioskodawca wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie Wskazać trzeba, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. W ocenie referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Odnotowania wymaga, że z oświadczeń skarżącego zawartych we wniosku oraz z dokumentów przesłanych na wezwanie nie wynika, aby jego sytuacja materialna i rodzinna pogorszyła się w porównaniu ze stanem ustalonym w wyżej wskazanych postanowieniach referendarskich z dnia 20 lipca 2010 r. Tym samym należało przyjąć, że nie wystąpiły po stronie skarżącego nowe okoliczności, które pozwoliłyby stwierdzić zaistnienie przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Co więcej, na skutek wskazanych orzeczeń referendarza sądowego I. W. uiścił należny w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 617/10 i I SA/Wr 618/10 wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 1.357 zł oraz nadal korzysta z odpłatnych usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Zdaniem referendarza sądowego świadczy to o posiadaniu przez skarżącego zasobów materialnych pozwalających na ponoszenia kosztów sądowych również na etapie postępowania wszczętego wniesieniem skargi kasacyjnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.