I SA/Wr 623/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2018 r. sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A s.c. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. Strona skarżąca A s.c. w dniu 11 grudnia 2017 r. złożyła na urzędowym formularzu "PPPr" wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu powołała się na brak środków na sfinansowanie prowadzenia sprawy, brak transakcji zarobkowych oraz stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości 27.276,96 zł. W aktach znajdują się ponadto: bilans oraz rachunek zysków i strat spółki za 2016 r. potwierdzające brak majątku i stratę wnioskodawcy, zeznania podatkowe D. W.: PIT-36L za 2015 r. (przychód: 0,00 zł) i PIT-37 za 2016 r. (przychód: 22.100,00 zł), R. S.: PIT-37 (przychód: 21.233,48 zł) i PIT-36L (przychód: 0,00 zł) za 2016 r., deklaracje VAT-7: za sierpień 2013 r. (z wykazaną kwotą nadwyżki z poprzedniej deklaracji w wysokości: 204,00 zł), za wrzesień 2013 r. (z wykazaną kwotą nadwyżki z poprzedniej deklaracji w wysokości: 204,00 zł oraz nabyciem towarów i usług pozostałych na kwotę: 761,00 zł), za październik 2013 r. (z wykazaną kwota nadwyżki z poprzedniej deklaracji w wysokości 379,00 zł) oraz oświadczenie pełnomocnika, że honorarium zostanie opłacone po poprowadzeniu spraw w zależności od nakładu pracy. Referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą o przedłożenie: wydruków z ksiąg podatkowych z wykazanym przychodem i dochodem/stratą spółki (jej wspólników) za wrzesień, październik i listopad 2017 r.; deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy okresy, za które były składane; wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych należących do spółki, a także posiadanych przez jej wspólników za okres od sierpnia do listopada 2017 r.; zaświadczeń pracodawców z wykazanym stanowiskiem, okresem i wymiarem zatrudnienia oraz wysokością wynagrodzeń wspólników skarżącej spółki lub innych dokumentów potwierdzających źródło i wysokość ich dochodów; innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi na ww. wezwanie strona skarżąca przedstawiła deklaracje VAT-7 za VIII-X 2013 r. oraz poinformowała, że pozostałych dokumentów zawartych w wezwaniu nie jest w stanie przedłożyć z uwagi na brak transakcji zarobkowych u skarżącej, a utrzymywany byt prawny spółki związany jest z prowadzonymi postępowaniami celnymi. Postanowieniem z 19 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma rzetelne i wyczerpujące wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W przypadku spółki cywilnej nie tylko sytuacja finansowa samej spółki, lecz również jej wspólników, decyduje o rozstrzygnięciu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wspólnicy spółki winni wykazać, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tymczasem nadesłano niektóre zeznania podatkowe dwóch z trzech wspólników, nie udostępniono historii rachunków bankowych wspólników oraz zaświadczeń o zarobkach wspólników, na podstawie których można by było ustalić miesięczne dochody wspólników. Równocześnie referendarz wskazał na zabezpieczenie środków dla pełnomocnika, którego wynagrodzenie zależy od nakładu pracy w 40 sprawach wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy stwierdził, że z uwagi na braki w materiale źródłowym, koniecznym dla rozpoznania wniosku, nie można było ustalić możliwości płatniczych strony skarżącej, dlatego odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od ww. postanowienia strona skarżąca podniosła, że nie posiada żadnych środków, z których mogłaby sfinansować koszty postępowania w niniejszej sprawie, co wynika z dowodów przedstawianych z własnej inicjatywy, jak i na wezwanie Sądu. W ocenie strony, nietrafnym jest stwierdzenie o braku wykazania przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, gdyż wszelkie przedłożone dokumenty świadczą o braku środków finansowych, a nieprzedłożenie niektórych dokumentów na żądanie Sądu, spowodowane jest tym, że ich nie posiada. Dodała, że przedstawione oświadczenie o wynagrodzeniu pełnomocnika, miało wskazywać, iż honorarium będzie należne wyłącznie w przypadku korzystnego dla spółki rozstrzygnięcia sprawy sądowej - wtedy oceniony zostanie nakład pracy pełnomocnika i ustalona wysokość wynagrodzenia, co wynika z łączącej pełnomocnika umowy. Obecnie strona skarżąca nie ma środków na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika. Strona skarżąca podniosła również, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego prowadzi do nieuzasadnionego ograniczenia możliwości obrony jej praw przed sądem. Podsumowując, strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje przyznanie prawa pomocy m.in. jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest spółka cywilna, w związku z tym, na mocy art. 243 § 1 p.p.s.a., posiada legitymację do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przypadku spółki cywilnej, dla oceny przyznania prawa pomocy, znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa samej spółki cywilnej, lecz również jej wspólników - co wynika z solidarnej odpowiedzialności wspólników spółki za jej zobowiązania (art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny; t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 459). Niewątpliwie skarżąca kompletu żądanych dokumentów nie przedstawiła. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu zasadnie został stwierdzony brak możliwości weryfikacji potencjału płatniczego strony skarżącej w ponoszeniu kosztów sądowych w niniejszej sprawie (na obecnym etapie wpisu od skargi w wysokości 339,00 zł). Trafne jest bowiem stanowisko referendarza sądowego, że wobec nieprzedstawienia wszystkich żądanych dokumentów, ani wyjaśnień dotyczących zdolności płatniczych wspólników spółki cywilnej, brak było możliwości oceny, czy wnioskodawca - jego wspólnicy, rzeczywiście nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 12 stycznia 2017 r. sygn. akt II OZ 1469/16 (dostępnym na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl): "Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane." Tymczasem w odpowiedzi na wezwanie dotyczące sytuacji majątkowej wspólników oraz w sprzeciwie strona skarżąca nie udzieliła wyjaśnień, ograniczając się do przedstawienia zeznań podatkowych D. W.: PIT-36L za 2015 r. i PIT-37 za 2016 r., R. S.: PIT-37 i PIT-36L za 2016 r., a zatem dwóch z trzech wspólników, argumentując, że spółka nie dokonuje żadnych transakcji zarobkowych i nie posiada dokumentów, które dotyczą jej wspólników. Sąd podziela w całości pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z 18 stycznia 2016 r. sygn. akt I FZ 379/15 (dostępnym na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym uchylenie się strony - spółki cywilnej od wyjaśnienia sytuacji majątkowej jej wspólników stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy. W odniesieniu do wyjaśnień zawartych w sprzeciwie odnoszących się do oświadczenia o wynagrodzeniu pełnomocnika, Sąd - wobec treści oświadczenia oraz nieprzedstawienia umowy, na którą powołano się w sprzeciwie - nie dał wiary tym wyjaśnieniom i również w tym zakresie podzielił stanowisko referendarza sądowego. W kwestii zaś podnoszonego w sprzeciwie ograniczenia prawa skarżącej do sądu, podkreślić należy, że w sytuacji braku wyjaśnienia sytuacji majątkowej wszystkich wspólników, wnioskodawca nie może skutecznie powoływać się na naruszenie rzeczonego prawa. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że nie zaistniały podstawy do zmiany zaskarżonego postanowienia i działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.