I SA/Wr 629/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie M. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Wskazał, że poza mieszkaniem o powierzchni 35 m² stanowiącym współwłasność z konkubiną A. L. nie posiada innych nieruchomości, jak również majątku ruchomego, oszczędności pieniężnych, lokat bankowych czy też papierów wartościowych. W dalszej części uzasadnienia wniosku skarżący wskazał, że uzyskuje najniższe miesięczne wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w biurze rachunkowym w wymiarze ½ etatu, zaś prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi stratę. Wnioskodawca wskazał ponadto, że jego stałe miesięczne wydatki wynoszą około [...] zł, w tym: połowa należnych kosztów utrzymania mieszkania i spłaty zobowiązań kredytowych – około [...] zł; wyżywienie, ubranie oraz środki czystości – około [...] zł; pozostałe w tym lekarstwa, opłata za telefon, spłata kredytu, rozrywka – około [...] zł. Z uwagi na fakt, że miesięczne wydatki skarżącego przekraczają jego dochody zmuszony jest on zapożyczać się zarówno w banku, jak i u konkubiny, rodziny oraz znajomych. Skarżący podniósł ponadto, że stan jego zdrowia utrudnia mu funkcjonowanie i podjęcie normalnej pracy. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że M. K. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną A. L., z którą posiada mieszkanie o powierzchni 35 m². Wnioskodawca nie dysponuje zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi, posiada we współwłasności z matką samochód osobowy o wartości około [...] zł. Miesięczny dochód wnioskodawcy, zgodnie z oświadczeniem, wynosi [...] zł, zaś dochód osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – A. L. – [...] zł. W świetle przedłożonych wraz z wnioskiem dokumentów wynika, że skarżący w 2008 r. uzyskał dochód ze stosunku pracy w wysokości [...] zł (PIT- 36 za rok 2008), zaś z prowadzonej działalności gospodarczej – [...] zł (załącznik PIT/B). Według zestawienia należnego podatku dochodowego strata skarżącego z tytułu prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej wyniosła do kwietnia 2009 r. [...] zł. Skarżący ponadto przedłożył do akt sprawy zaświadczenie o wynagrodzeniu, z którego wynika że ze stosunku pracy uzyskuje wynagrodzenie netto w wysokości [...] zł, wyciąg z rachunku karty kredytowej VISA GOLD o limicie na kwotę [...] zł oraz kartę informacyjną z dnia [...] r. o pobycie wnioskodawcy w szpitalu w dniach [...] r. Postanowieniem z dnia 25 maja 2009 r. referendarz sądowy odmówił M. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wnioskodawca zarzucił postanowieniu błędną ocenę jego sytuacji życiowej oraz finansowej i wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że przedstawione we wniosku dowody bezspornie świadczą, iż skarżący nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący nie posiada bowiem żadnych środków pieniężnych czy papierów wartościowych, zaś uzyskiwane przez niego dochody nie pozwalają na poczynienie stosownych oszczędności. Odnośnie wysokiego limitu pieniężnego karty kredytowej wnioskodawca wskazał, że został on uzyskany w listopadzie 2007 r., w którym to okresie sytuacja finansowa skarżącego była znacznie lepsza. Uległa ona zmianie wskutek choroby i pogorszenia stanu zdrowia wnioskodawcy, co również w ocenie skarżącego zostało bezpodstawnie zakwestionowane w zaskarżonym postanowieniu. Strona skarżąca wskazała ponadto, że w sądzie znajduje się obecnie kilkanaście skarg złożonych przez nią na rozstrzygnięcia organu podatkowego, co zwiększa koszty postępowania sądowego do których pokrycia zobowiązany jest skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p. p. s. a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p. p. s. a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p. p. s. a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów. Instytucja prawa pomocy jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się szczególnie trudną sytuacją majątkową spowodowaną, np. brakiem dochodów, brakiem majątku czy skutkami negatywnymi wynikającymi ze zdarzeń losowych. Osoba posiadająca miesięczne dochody powinna w ocenie Sądu w miarę możliwości partycypować w kosztach sądowych. W tym celu powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Z analizy akt sprawy wynika, że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów z którego otrzymuje miesięczne wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w wymiarze ½ etatu w kwocie [...] zł brutto ([...] zł netto). Zdaniem Sądu kwota ta w odniesieniu do wydatków skarżącego pozwala na zgromadzenie koniecznych oszczędności, zaś zatrudnienie w wymiarze ½ etatu stanowi możliwość podjęcia przez wnioskodawcę dodatkowego zatrudnienia lub wykonywania dodatkowej działalności zarobkowej w celu poprawy sytuacji finansowej. Ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarczą z której w 2008 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Wprawdzie przedmiotowa działalność w pierwszych miesiącach 2009 r. (styczeń – kwiecień) przyniosła stratę, to jednak nie zaprzestanie jej prowadzenia przez skarżącego uzasadnia przypuszczenie, że nierentowność prowadzonej działalności ma charakter przejściowy. Powyższe stanowisko potwierdza ponadto skarżący w sprzeciwie z dnia [...] r. wskazując, że w 2007 r. osiągał wysokie dochody, zaś ich utrata w 2008 r. spowodowana została chorobą i przebywaniem skarżącego na zwolnieniu lekarskim w okresie od lutego do maja 2008 r. Ponadto Sąd zauważa, iż w świetle przedstawionego zestawienia należnego podatku dochodowego za kwiecień 2009 r. skarżący we wskazanym miesiącu osiągnął dochód w wysokości [...] zł, co nie wyklucza poprawy jego sytuacji finansowej w następnych miesiącach. Kontynuując należy zauważyć, iż według oświadczenia skarżącego prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z A. L., która osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł. Przez wspólne gospodarstwo domowe rozumie się zespół osób spokrewnionych lub spowinowaconych, a także niespokrewnionych, razem mieszkających i utrzymujących się wspólnie. Stąd, biorąc pod uwagę oświadczenie wnioskodawcy o pozostawaniu we wspólnym gospodarstwie domowym z A. L. należy uznać, że ponoszone przez niego wydatki w szczególności na wyżywienie, środki czystości, rachunki czy też paliwo pokrywane są częściowo z dochodów konkubiny skarżącego. Analiza wydatków skarżącego, przy uwzględnieniu partycypacji w kosztach utrzymania przez konkubinę skarżącego uzasadniania stanowisko, iż realne jest ograniczenie ponoszonych wydatków celem zgromadzenia środków na pokrycie opłat sądowych. Okres czasu jakim dysponował M. K. na zgromadzenie odpowiednich środków na pokrycie opłat sadowych, z uwagi na złożenie skargi w dniu [...] r., jest zdaniem Sądu wystarczający na poczynienie stosownych oszczędności na poczet spodziewanych wezwań do uiszczenia opłat sądowych. Odnośnie podnoszonych we wniosku, jak i w sprzeciwie okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego, Sąd podkreśla, że nie kwestionuje problemów zdrowotnych strony. Jednakże wobec braku orzeczenia właściwego organu o niezdolności skarżącego do podejmowania pracy należy uznać, że wnioskodawca posiada możliwości zarobkowe o czym zresztą świadczy fakt, że pozostaje on w stosunku pracy. W zakresie podnoszonej we wniosku kwestii wydatków na spłaty zaciągniętych kredytów (kredyt mieszkaniowy oraz kredyt na aparat) należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, zobowiązania te nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Z powyższych względów Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. Dysponuje on regularnymi dochodami, a w ponoszeniu niezbędnych kosztów utrzymania partycypuje również konkubina skarżącego. Poczynienie zatem stosownych ograniczeń w dokonywanych przez skarżącego wydatkach, pozwoli na zgromadzenie środków koniecznych do uiszczenia kosztów sądowych. Z tych też względów, na podstawie art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.