I SA/Wr 630/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 12 września 2011 r. w sprawie ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za styczeń 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca A po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że została wezwana do uiszczenia wpisów w sprawach I SA/Wr 630-634/10 w łącznej wysokości 1.445 zł, w związku z tym złożone zostały wnioski jej wspólników na urzędowych formularzach PPf. W uzasadnieniach obu wniosków podano, że sytuacja majątkowa i finansowa spółki nie pozwala na poniesienie takiego wydatku ze względu na brak dostatecznych środków. W ocenie strony, zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy jej wspólnikom w zakresie częściowym na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wnioskodawcy podnieśli, że w 2009 r. dochód z działalności spółki wyniósł jedynie 26.827,20 zł, przy czym na każdego ze wspólników przypada połowa tej kwoty. W 2010 r. natomiast została odnotowana strata w wysokości 49.919,48 zł. Wcześniej, to jest w 2006 r. spółka osiągnęła dochód w kwocie 10.191,31 zł, a w 2007 r. wyniósł on 14.341,93 zł. Dalej uzasadniano, że działalność przynosząca od dłuższego czasu, to jest od 2004 r., straty albo niewielki dochód, nie pozwoliła na zgromadzenie środków finansowych, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów niezbędnych dla zapewnienia sobie ochrony sądowej. Osiągane przed tym okresem niewielkie przychody przeznaczane były w całości na koszty bieżącej i niezbędnej działalności, mającej na celu zachowanie bytu prawnego, w szczególności na pokrycie świadczeń pracowniczych. Obecnie spółka z trudem ponosi niezbędne koszty związane ze świadczeniami pracowniczymi oraz zobowiązaniami publicznoprawnymi. Wnioskująca podkreśliła, że zdaje sobie sprawę, iż koszty sądowe nie są zobowiązaniami ostatniej kategorii w szeregu obciążeń finansowych profesjonalnych podmiotów gospodarczych. Niemniej w sytuacji, w jakiej się znalazła, zaoszczędzenie jakichkolwiek środków finansowych na prowadzenie procesu sądowego było niemożliwe. Zwróciła uwagę, że sytuacja ta utrzymuje się od dłuższego czasu, co wpływa negatywnie na ocenę jej zdolności kredytowej, która pozwoliłaby na uzyskanie pożyczki lub kredytu. Nie może też zbyć środków trwałych ze względu na brak popytu na tego rodzaju zużyte przedmioty. Ponadto wspólnicy spółki ponoszą wydatki na utrzymanie swoich rodzin. Na stałym utrzymaniu I.S. pozostaje jego 25-letni syn, poza tym opłaca alimenty na rzecz 20-letniej córki. B.O. natomiast utrzymuje żonę i dwóch synów w wieku szkolnym. Podkreślono, że korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie przesądza o możliwościach finansowych wnioskującej. Pełnomocnik bowiem czasowo odstąpił od poboru przysługującego mu wynagrodzenia. Z oświadczeń złożonych na urzędowym formularzu PPf, złożonym przez B.O. wynika, że pozostaje on w gospodarstwie domowym wraz żoną i dwójką synów, a jedynym jego majątkiem jest dom (140 m2). Jego rodzina osiąga dochody z zasiłku rehabilitacyjnego B.O. w kwocie 1.000 zł brutto i ze stosunku pracy E.O. 2.100 zł brutto. Do wniosku załączone zostało zeznanie podatkowe B.O. Ponadto, na wezwanie, na podstawie art. 255 ustawy procesowej, nadesłane zostały: zeznanie podatkowe za 2010 r. E.O., akt notarialny umowy o majątkowej rozdzielności małżeńskiej, dokumenty dotyczące stanu zdrowia B.O. i zestawienie przychodów i rozchodów z działalności Spółki za miesiące od stycznia do kwietnia 2011 r. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w 2010 r. przychód B.O., z tytułu działalności gospodarczej oraz z innych źródeł, wyniósł łącznie 1.164.810,47 zł, zaś strata z działalności – 10.440,26 zł. Przychód z działalności pochodzi z udziału w dwóch spółkach cywilnych, w tym będącej stroną skarżącą w niniejszej sprawie. Żona ww. wspólnika uzyskała przychód ze stosunku pracy i z działalności wykonywanej osobiście w kwocie 45.905,77 zł. Przychód spółki wyniósł do końca kwietnia 2011 r. 4.538,15 zł, a wydatki 7.221,05 zł. Nadto wskazano, że pomiędzy małżonkami w 2005 r. ustanowiona została rozdzielność majątkowa, w związku z tym dochody E.O. również należą do jej majątku odrębnego i nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej i finansowej jej męża. W kwietniu 2010 r. B.O. przeszedł skomplikowaną operację wszczepienia by-passów i nadal nie prowadzi aktywności zawodowej, a jedynym jego źródłem dochodu jest świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 1.070 zł netto. Jego rodzina miesięcznie wydatkuje 5.550 zł, w tym na utrzymanie domu 950 zł, podatek od nieruchomości 100 zł, telefon stacjonarny 100 zł, na wyżywienie 4-osobowej rodziny 1.200 zł, środki higieny i odzież 300 zł, na edukację dzieci 300 zł, spłatę kredytu budowlanego 300 zł, spłatę innych kredytów gotówkowych łącznie 2.000 zł oraz na spłatę pożyczki zakładowej E.O. 200 zł. Jako źródła finansowania powyższych wydatków wskazane zostało świadczenie rehabilitacyjne i wynagrodzenie ze stosunku pracy. Odnośnie drugiego ze wspólników Spółki, I.S., to zgodnie ze złożonym oświadczeniem na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z synem, posiada mieszkanie o powierzchni 28 m2, a dochód uzyskuje z renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Podał, że z żoną ustanowił rozdzielność majątkową w 2004 r., mieszkają osobno i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wskutek udaru mózgu w grudniu 2008r. ww. wspólnik został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielniej egzystencji, a jego jedynym źródłem jest renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w kwocie 1.200 zł brutto. Podniósł, że stan zdrowia istniejący od 2008 r. uniemożliwia mu jakąkolwiek aktywność zawodową, w tym angażowanie się w prowadzenie działalności gospodarczej w ramach spółki A. Wskazał, że miesięczne jego wydatki wynoszą łącznie około 1.800 zł, w tym na utrzymanie mieszkania 200 zł, na wyżywienie 900 zł, na alimenty (płacone nieregularnie) średnio około 200 zł, na środki higieny i odzież – 300zł oraz na leki i rehabilitację 200 zł. Źródłem finansowania wymienionych wydatków jest renta. Na wezwanie z dnia 18 lipca 2011 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń na podstawie art. 255 ustawy procesowej, pełnomocnik strony skarżącej wniósł o przedłużenie terminu do 25 sierpnia 2011 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia nie nadesłano żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 12 września 2011 r., doręczonym pełnomocnikowi procesowemu strony w dniu 22 września 2011 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. Powyższe orzeczenie referendarskie stało się przedmiotem sprzeciwu, nadanego na adres Sądu listem poleconym w dniu 29 września 2011 r. W jego uzasadnieniu wskazano na zobowiązanie strony z tytułu kosztów sądowych w jej sprawach zawisłych przez Sądem pod sygn. akt I SA/Wr 630/10 – I SA/Wr 637/10 w łącznej kwocie 2.659 zł oraz na przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 328/06 - I SA/Wr 339/06. Nadto wywiedziono, iż w sprawie, której przedmiotem jest zobowiązanie spółki cywilnej w podatku akcyzowym, badając wystąpienie podstaw do przyznania prawa pomocy winno się brać pod uwagę unormowanie art. 246 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nie – jak to uczynił referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 12 września 2011 r. - art. 246 § 1 tej samej ustawy. W treści przesłanego na wezwanie urzędowym formularzu wniosku przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (PPPr) strona skarżąca powtórzyła wcześniej prezentowaną argumentację a nadto wskazała wartość swojego majątku lub środków finansowych 0 zł, wartość środków trwałych – 0 zł, stratę za rok podatkowy 2010 w kwocie 99.838,45 zł oraz stan jej rachunku bankowego – 4,86 zł. Natomiast z przesłanych deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że w styczniu, lutym i marcu, kwietniu i maju 2011 r. skarżąca spółka dokonała dostawy towarów oraz świadczyła usługi o wartości odpowiednio 1.881zł, 179 zł, 2.480 zł, 0 zł i 0 zł, w tych samych okresach nabywała towary i usługi o wartości odpowiednio 2.160 zł, 2.014 zł, 1.370 zł, 1.375 zł i 0 zł. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2010 r. (sygn. akt I GZ 419/10) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej spółki na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 listopada 2010 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Na wstępie należy przypomnieć, że przedmiotem skargi w sprawie jest decyzja określająca A zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym. Na gruncie ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. nr 29 poz. 257 ze zm.) spółka cywilna jest podatnikiem tego podatku jako jednostka niemająca osobowości prawnej (art. 13 ust. 1 wymienionej ustawy). Skoro obowiązkiem uiszczenia podatku została obciążona spółka, to stosownie do art. 25 § 3 w zw. z art. 32 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, stroną niniejszego postępowania sądowego jest spółka cywilna, a nie jej wspólnicy. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Natomiast w myśl art. 32 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Skoro zaś stroną niniejszego postępowania sądowego jest spółka cywilna to, jest ona również podmiotem legitymowanym do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 243 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym). Powyższe wnioski rzutują na podstawę prawną, w oparciu o którą sąd ocenia wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy. Sąd ocenia zasadność tego wniosku przez pryzmat przesłanek z art. 246 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce cywilnej istotne jest także to, że wspólnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki (art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.)). W sytuacji zatem gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanym przepisie Kodeksu cywilnego, należy również uwzględnić sytuację majątkową samych wspólników. Zgodnie z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu powołania wymaga art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na mocy którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd. Wobec dokonania przez tutejszy Sąd oraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oceny stanu faktycznego wynikającego z oświadczeń i dokumentów złożonych przez stronę skarżącą w poprzednim wniosku, w wyniku której odmówiono przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, Sąd związany tą oceną, badał wystąpienie nowych faktów uzasadniających przyjęcie, że wnioskodawca spełnił ustawowe wymogi zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie w fakcie, iż ocena zasadności wniosku o przyznania prawa pomocy jest oparta na porównaniu zakresu aktualnie badanego żądania zwolnienia od kosztów sądowych, i możliwości finansowych wnioskodawcy poniesienia ciężaru tej opłaty. Skoro ponowiona argumentacja nie stanowiła – w ocenie sądów administracyjnych pierwszej i drugiej instancji - podstawy do zwolnienia z kosztów należy przyjąć, że nie stanowią one przesłanek do uwzględnienia powtórnego żądania. Stąd ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się również okoliczności po raz pierwszy podnoszone przez skarżącą spółkę, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet Państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd stwierdził, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie posiada obecnie i nie jest zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada i to w zakresie kosztów sądowych ciążących na niej we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem, wszczętych jej skargami. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia fakt, że mimo wskazania problemów z prowadzeniem działalności gospodarczej (stan zdrowia i sytuacja życiowa wspólników), skarżąca spółka taką działalność w roku 2011r. prowadzi, o czym świadczą wartości dostarczanych towarów i świadczonych usług podane w przedstawionych do akt deklaracji podatkowych. Okoliczność, iż są to kwoty znacznie mniejsze od uzyskiwanych przez wnioskodawcę w poprzednich latach podatkowych, nie może, zdaniem Sądu, przemawiać za uwzględnieniem wniosku, gdyż uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania jednakowego czy zbliżonego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Nadto wyniki finansowe skarżącej spółki w latach poprzednich pozwalały na poczynienie oszczędności z przeznaczeniem na koszty bieżącej działalności spółki w latach następnych, do których zaliczyć koszty prowadzonych przez nią sporów prawnych (sądowych). W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) w zw. z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania im prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów, Sąd postanowił jak w sentencji.