I SA/Wr 646/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Wr 646/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za okres od stycznia do września 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Strona skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, nie wypełniając rubryki dotyczącej uzasadnienia wniosku. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że strona nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jej źródłem dochodu, jak wskazała, jest ZUS, a dochód miesięczny netto wynosi 1.103 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki podała: ½ opłaty na czynsz, wodę, gaz, prąd i telefon stacjonarny 300 zł, leki środki higieny i czystości 150 zł, odzież 100 zł, telefon komórkowy 29 zł, przejazdy, usługi pocztowe, porady prawne, wydruki, ksero, itp. 100 zł, wyżywienie 530 zł. Strona została wezwana przez referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, tj.: oświadczenia o wszystkich osobach mieszkających ze skarżącą oraz o źródłach i wysokości ich dochodów; kopii zeznań podatkowych strony i jej męża za 2016 r.; kopii decyzji ZUS o wysokości świadczenia; dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów męża strony; wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych strony i jej męża za październik, listopad i grudzień 2017 r.; oświadczenia o posiadanych środkach transportu przez oboje małżonków; innych oświadczeń i dokumentów. Wymienione wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie wnioskowanego prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma rzetelne i wyczerpujące wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, co w sprawie nie nastąpiło. Strona bowiem nie odpowiedziała na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 3169, dalej: p.p.s.a.), a udostępnione przez nią dane były zbyt wybiórcze dla stwierdzenia, że wniosek jest zasadny. Referendarz zauważył ponadto, że ograniczając wydatki, których zaspokojenie nie jest niezbędne w każdym miesiącu, tj. na odzież, usługi pocztowe, ksero, itp., strona byłaby w stanie poczynić oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. W sprzeciwie od ww. postanowienia pełnomocnik skarżącej (mąż skarżącej) wniósł o uchylenie skarżonego postanowienia i umożliwienie skarżącej skorzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu. Podniósł, że dochód strony w kwocie 1.103 zł jest dochodem niepozwalającym na pokrycie kosztów niezbędnego utrzymania dla osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe. Zarzucił, że niezasadnie referendarz odniósł się do sposobu wydatkowania przez stronę wymienionej kwoty, bowiem obrona swoich praw w różnych sprawach przed sądem i urzędami wymaga ponoszenia wydatków, jak koszty: sporządzania pism procesowych, ich wydruku, sporządzania kserokopii, usług pocztowych czy dojazdu do sądu i organów administracji publicznej. Jak wskazano koszty tylko w niniejszej sprawie wynosiły średnio 100 zł miesięcznie, bez poniesienia których nie byłoby sprawy przed tut. Sądem. Dodał, że brak uzasadnienia wniosku winien być przedmiotem wezwania. W sprzeciwie przedstawiono także okoliczności, które nie dotyczą zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Działając w ramach tych uprawnień Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Podstawę oceny złożonego przez stronę wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiły przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołanymi regulacjami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podziela wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, że skarżąca poprzez nieprzedstawienie danych niezbędnych dla oceny wniosku, nie wykazała spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie. Skarżąca bowiem, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, nie odpowiadając na wezwanie skierowane w trybie art. 255 p.p.s.a., nie potwierdziła oświadczeń wskazanych we wniosku, nie przedłożyła też dodatkowych informacji oraz dokumentów. Skarżąca nie wykazała zatem woli w zobrazowaniu swojej sytuacji majątkowo-finansowej i rodzinnej w sposób niebudzący wątpliwości. Tymczasem, co wymaga szczególnego zaakcentowania, osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Natomiast, w sytuacji gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FZ 1109/14, z dnia 5 września 2014 r. sygn. akt II OZ 874/14 – vide: baza orzeczeń sądów administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. W rozpoznawanej sprawie, o czym już wspomniano, skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów na potwierdzenie oświadczeń, jakie znalazły się w formularzu. Z możliwości ich przedstawienia nie skorzystała także składając sprzeciw. W konsekwencji słuszne jest stanowisko referendarza sądowego, że przedstawione przez skarżącą dane nie były wystarczające dla rzetelnej oceny jej faktycznej sytuacji materialnej. To zaś prowadzi do wniosku, że skarżąca nie wykazała, by poniesienie kosztów sądowych w sprawie mogłoby spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w obliczu podania we wniosku skąpych informacji, uczynienie zadość wezwaniu referendarza pozwoliłoby na ocenę, czy skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie partycypować w kosztach sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi (ewentualne przyszłe koszty w sprawie nie przekroczą tej kwoty). Sąd zauważa, że postawa strony, która ubogo i wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I FZ 287/08 - CBOSA). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne i gdy strona nie odpowiedziała na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a., do ponawiania wezwania w tym zakresie. Odnośnie zaś do twierdzenia zawartego w sprzeciwie, że brak uzasadnienia wniosku winien być uzupełniony na wezwanie, Sąd wskazuje, że uzasadnienie w formularzu wniosku, nie było niezbędne dla rozpoznania wniosku. Istotne dla rozstrzygnięcia było bowiem przedstawienie na wezwanie referendarza sądowego dokumentów i oświadczeń, które miały m.in. potwierdzić dane zawarte w formularzu wniosku. Tym samym, nie było potrzeby wzywania do uzupełnienia tego braku. Zresztą referendarz nie podniósł owego braku w motywach swojego rozstrzygnięcia, lecz wspomniał o tym, przed ich zaprezentowaniem, w opisie stanu faktycznego sprawy, tj. opisie (relacji) faktycznych zdarzeń jakie miały miejsce w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uzasadnienie orzeczenia dzieli się bowiem na stan faktyczny i rozważania prawne (motywy rozstrzygnięcia). Natomiast w kwestii nieudostępnienia przez skarżącą danych dotyczących sytuacji finansowo-majątkowej jej męża, którego umocowała do reprezentowania w niniejszym postępowaniu wyjaśnienia wymaga, że w orzecznictwie wielokrotnie akcentowano, że małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). To zaś oznacza, że bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r. sygn. akt II FZ 989/16; 15 lipca 2015 r. sygn. akt II FZ 568/15 – CBOSA). Zatem, skoro nie jest znana rzeczywista kwota środków finansowych, którymi dysponuje zarówno skarżąca, jak i jej mąż, nie można ustalić jakie są rzeczywiste źródła finansowania ponoszonych przez stronę wydatków i czy po ich poniesieniu, strona posiada nadwyżkę, którą mogłaby przeznaczyć na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Udostępnione dane nie pozwoliły bowiem na porównanie wysokości kosztów związanych z niniejszym postępowaniem sądowym i możliwościami płatniczymi skarżącej. Podzielić przy tym należy stanowisko referendarza sądowego, że wymienionych przez nią miesięcznych wydatków, do których zalicza m.in. koszty usług pocztowych, ksero, wydruków, nie można zaliczyć do takich, które są niezbędne do utrzymania koniecznego (wiążących się z zaspakajaniem potrzeb życiowych). W sprzeciwie podniesiono, że koszty usług pocztowych, wydruków, czy ksero, związane są z dochodzeniem praw w sprawach przed urzędami i sądem. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że koszty związane z udziałem w licznych postępowaniach administracyjnych i sądowych nie są kosztami, które mieszczą się w kategorii kosztów niezbędnych do utrzymania (por. postanowienie NSA z 12 marca 2013 r. sygn. akt II OZ 159/13 – CBOSA). Tym samym, owe koszty nie mogą być uwzględnione w postępowaniu o prawo pomocy. Analogicznie należy potraktować podane przez skarżącą koszty zakupu odzieży. Trudno bowiem uznać, że owe koszty ponoszone są regularnie i obciążają budżet domowy co miesiąc w takim samym stopniu. Jeszcze raz należy podkreślić, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa. Zatem, ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa wyłącznie na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Nie przedłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń, o które skarżąca była wezwana oznacza, że w sposób nierzetelny przedstawiła swoją sytuację materialną, co uniemożliwiło ustalenie jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Co za tym idzie, brak było podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W takich zaś okolicznościach faktycznych, nie można skutecznie podnosić zarzutu naruszenia konstytucyjnego prawa strony do sądu. W rezultacie, Sąd ocenił zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego jako prawidłowe, o czym orzekł na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.