I SA/Wr 662/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec, wrzesień, październik i listopad 1997 r., luty, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 1998 r. oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1994 r. oraz odmowy oprocentowania nadpłaty podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec, wrzesień, październik, listopad i grudzień 1997 r., luty, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 1998 r. oraz nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1994 r. postanawia 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 241 zł A. O. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentował, że jego sytuacja materialna jest "niełatwa", ponieważ jego jedynym źródłem utrzymania jest renta w kwocie 3.554,48 zł (brutto – 2.533,49 zł netto), prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe w mieszkaniu komunalnym o powierzchni 43 m² i został zaliczony do I grupy inwalidzkiej. Do kosztów swojego koniecznego utrzymania wnioskodawca zaliczył nadto wydatki na leczenie w kwocie od 300 zł do 500 zł miesięcznie. Nadto wnioskodawca podał, że przekazuje kwotę "rzędu 300-600 zł" miesięcznie synowi, który prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych. W konsekwencji wywiódł skarżący, że wydatki konieczne dla utrzymania własnego i najbliższej rodziny w całości pochłaniają dochody uzyskiwane ze świadczenia rentowego. Z przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie dokumentów wynika, ponad podane we wniosku fakty, że w roku 2013 A. O. uzyskał dochód ze świadczenia rentowego w łącznej kwocie 36.140,86 zł (brutto), na koniec dwóch kolejnych miesięcy posiadał na rachunku bankowym kwotę rzędu 1.200 zł. Jego dodatkowym dochodem jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, natomiast jego miesięczne wydatki zamykają się w kwocie 2.373,66 zł. Wnioskodawca oświadczył również, że jego syn jest zakwalifikowany do wykonywania wolnego zawodu i w konsekwencji potrzebuje jego pomocy finansowej tylko w czasie, gdy nie ma pracy. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy procesowej), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady oraz zasady logicznego myślenia oraz doświadczenia życiowego, jakimi należy się kierować rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy nie stwierdził w sprawie podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony w całości. Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przemawia fakt, że posiada on źródło przychodów w postaci renty w kwocie 2.533,49 zł, którą przeznacza na utrzymanie siebie oraz syna, i jest w stanie na koniec miesiąca wygospodarować oszczędności w kwocie ok. 1.200 zł. Należy przy tym zauważyć, że za koszt ich koniecznego utrzymania, którym obciążona jest ww. kwota renty wnioskodawcy, nie można uznać wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku pomocą materialną udzielaną jego okresowo bezrobotnemu synowi na skutek prowadzenie przez tego ostatniego osobnego gospodarstwa domowego. Zdaniem referendarza sądowego ograniczenie tego wydatku nie stanowi uszczerbku dla koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny oraz pozwoli na wygospodarowanie kwot koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych. Mając jednak na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis sądowy od skargi wynoszący 241 zł oraz obecne - wykazane - możliwości finansowe strony, stan jej zdrowia i sytuację życiową, stwierdzić należy podstawy dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 100 zł. Strona skarżąca jest bowiem w stanie zgromadzić środki i uiścić tytułem należnego od skargi wpisu kwotę 100 zł, bez – jak to wyżej zostało wskazane - uszczerbku koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.