I SA/Wr 672/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A s.c. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. Strona skarżąca – A s.c. (dalej: strona skarżąca, wnioskodawca) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu powołała się na brak środków na sfinansowanie prowadzenia sprawy, brak transakcji zarobkowych oraz stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości 27.276,96 zł. Strona skarżąca przedłożyła: bilans oraz rachunek zysków i strat spółki za 2016 r potwierdzające brak majątku i stratę wnioskodawcy, zeznania podatkowe D. W.: PIT-36L za 2015 r. (przychód: 0,00 zł) i PIT-37 za 2016 r. (przychód: 22.100,00 zł), R. S.: PIT-37 (przychód: 21.233,48 zł) i PIT-36L (przychód: 0,00 zł) za 2016 r., deklaracje VAT-7: za sierpień 2013 r. (z wykazaną kwotą nadwyżki z poprzedniej deklaracji w wysokości: 204,00 zł), za wrzesień 2013 r. (z wykazaną kwotą nadwyżki z poprzedniej deklaracji w wysokości: 204,00 zł oraz nabyciem towarów i usług pozostałych na kwotę: 761,00 zł), za październik 2013 r. (z wykazaną kwota nadwyżki z poprzedniej deklaracji w wysokości 379,00 zł) oraz oświadczenie pełnomocnika, że honorarium zostanie opłacone po poprowadzeniu spraw w zależności od nakładu pracy. Referendarz sądowy wezwał Stronę skarżącą o przedłożenie: wydruków z ksiąg podatkowych z wykazanym przychodem i dochodem/stratą spółki (jej wspólników) za wrzesień, październik i listopad 2017 r.; deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy okresy, za które były składane; wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych należących do spółki, a także posiadanych przez jej wspólników za okres od sierpnia do listopada 2017 r.; zaświadczeń pracodawców z wykazanym stanowiskiem, okresem i wymiarem zatrudnienia oraz wysokością wynagrodzeń wspólników skarżącej spółki lub innych dokumentów potwierdzających źródło i wysokość ich dochodów; innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi na ww. wezwanie strona skarżąca przedstawiła deklaracje VAT-7 za VIII-X 2013 r. oraz poinformowała, że pozostałych dokumentów zawartych w wezwaniu nie jest w stanie przedłożyć z uwagi na brak transakcji zarobkowych, dodając, że utrzymywany byt prawny spółki związany jest z prowadzonymi postępowaniami celnymi. Postanowieniem z 19 stycznia 2018 r. starszy referendarz odmówił stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma rzetelne i wyczerpujące wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W przypadku spółki cywilnej nie tylko sytuacja finansowa samej spółki, lecz również jej wspólników decyduje o rozstrzygnięciu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wspólnicy spółki winni zatem wykazać, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tymczasem, nadesłano niektóre zeznania podatkowe dwóch z trzech wspólników, nie udostępniono historii rachunków bankowych wspólników ani zaświadczeń o zarobkach wspólników, na podstawie których można by było ustalić miesięczne dochody wspólników. Równocześnie referendarz wskazał na zabezpieczenie środków dla pełnomocnika, którego wynagrodzenie zależy od nakładu pracy w 40 sprawach strony skarżącej. Wobec powyższego, referendarz sądowy stwierdził, że z uwagi na braki w materiale źródłowym koniecznym dla rozpoznania wniosku, nie można było ustalić możliwości płatniczych strony skarżącej, dlatego wydał rozstrzygnięcie odmowne. W sprzeciwie od ww. postanowienia strona skarżąca podniosła, że nie posiada żadnych środków, z których mogłaby sfinansować koszty postępowania w niniejszej sprawie, co wynika z przedstawianych z własnej inicjatywy, jak i na wezwanie, dowodów. W ocenie strony, nietrafnym jest stwierdzenie o braku wykazania przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, gdyż wszelkie przedłożone dokumenty świadczą o braku środków finansowych, a nieprzedłożenie niektórych dokumentów na żądanie Sądu, spowodowane jest tym, że ich nie posiada. Dodała, że przedstawione oświadczenie o wynagrodzeniu pełnomocnika miało wskazywać, że honorarium będzie należne wyłącznie w przypadku wygranej – wtedy oceniony zostanie nakład pracy pełnomocnika i wysokość wynagrodzenia (wynika to z łączącej pełnomocnika umowy). Strona skarżąca podniosła również, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego prowadzi do nieuzasadnionego ograniczenia możliwości obrony jej praw przed sądem. Podsumowując, strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Sprzeciw jest niezasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje przyznanie prawa pomocy m.in. jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem, ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki w tym zakresie. W przypadku spółki cywilnej, jaką jest strona skarżąca, znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa samej strony skarżącej, lecz również jej wspólników, co wynika z solidarnej odpowiedzialności wspólników spółki cywilnej za jej zobowiązania (art. 864 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 459). W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu zasadnie został stwierdzony brak możliwości weryfikacji potencjału płatniczego strony skarżącej w ponoszeniu kosztów sądowych w niniejszej sprawie (na obecnym etapie wpisu od skargi w wysokości 100,00 zł). Trafne jest bowiem stanowisko referendarza sądowego, że wobec nieprzedstawienia wszystkich żądanych dokumentów, ani wyjaśnień dotyczących zdolności płatniczych wspólników strony skarżącej, brak było możliwości oceny, czy wnioskodawca - jego wspólnicy, rzeczywiście nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 12 stycznia 2017 r. (sygn. akt II OZ 1469/16), dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA): "Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane." W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, dotyczące udokumentowania sytuacji majątkowej wspólników, strona skarżąca nie udzieliła pełnych wyjaśnień. Ograniczyła się bowiem do przedstawienia zeznań podatkowych: D. W. - PIT-36L za 2015 r. i PIT-37 za 2016 r., R. S. - PIT-37 i PIT-36L za 2016 r., a zatem dwóch z trzech wspólników. Strona skarżąca skoncentrowała się natomiast na twierdzeniu, że brak jest u niej samej transakcji zarobkowych oraz, że nie posiada innych dokumentów. Podkreślenia tymczasem wymaga, że nieprzedłożone na wezwanie dokumenty źródłowe, a także brak odniesienia się przez stronę skarżącą do tej materii, były istotne dla ustalenia pełnego i wiarygodnego obrazu co do możliwości płatniczych (bądź ich braku) wnioskodawcy. Ich brak spowodował, że nie było możliwości poczynienia takiej oceny. Podzielić w tym miejscu należy pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2016 r. sygn. akt I FZ 379/15 (w CBOSA), zgodnie z którym uchylenie się strony – spółki cywilnej od wyjaśnienia sytuacji majątkowej jej wspólników stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy. W odniesieniu natomiast do wyjaśnień zawartych w sprzeciwie odnoszących się do oświadczenia o wynagrodzeniu pełnomocnika, Sąd wobec treści oświadczenia oraz nieprzedstawienia umowy, na którą powołano się w sprzeciwie, podzielił stanowisko referendarza sądowego. W kwestii zaś podnoszonego w sprzeciwie ograniczenia prawa skarżącej do sądu, podkreślić należy, że w sytuacji braku wyjaśnienia sytuacji majątkowej wszystkich wspólników, wnioskodawca nie może skutecznie powoływać się na naruszenie rzeczonego prawa. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że nie zaistniały podstawy do zmiany zaskarżonego postanowienia i działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.