I SA/Wr 677/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżący J.M. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu 100zł w kwocie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wnioskodawca uzasadniał, że sprawa jest skomplikowana oraz wymaga specjalistycznej wiedzy i doświadczenia, zaś jego aktualny stan finansowy nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania. W 2012 roku skarżący nie uzyskał żadnego dochodu, nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej równowartość 3.000 euro. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że jest osobą samotną, mieszkającą w wynajmowanym przez jego rodziców mieszkaniu. Nie posiada stałego źródła utrzymania ani innych dochodów, jedynie, jak wynika z akt administracyjnych dołączonych do skargi, wykonuje on drobne prace budowlane, za które otrzymuje wynagrodzenie. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu podnosi, że dochody za wykonywane usługi budowlane uzyskuje w tzw. szarej strefie, nie stwierdza jednak ich wysokości oraz regularności ich uzyskiwania. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że źródłem utrzymania wnioskodawcy są prace dorywcze u sąsiadów i znajomych, polegające na drobnych naprawach remontowych i praca w ogródkach. W piśmie z dnia 13 grudnia 2012 r. skierowanym do Dyrektora Izby Skarbowej wnioskodawca wskazał, że jest osobą chorą z nikłą nadzieją na polepszenie stanu zdrowia. Skarżący jest osobą bezrobotną. Z dokumentów dopełniających wniosek o przyznanie prawa pomocy stosownie do wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wynika, ponad informacje wcześniej podane, że miesięczny koszt utrzymania skarżącego wynosi 894 zł, w tym 150 zł – czynsz, media – 44 zł, wyżywienie – 400 zł, środki higieny – 20 zł, ubranie – 20 zł, lekarstwa – od 80 zł do 110 zł oraz inne wydatki – około 180 zł. Skarżący argumentował ponadto, że mieszka ze swoimi rodzicami i jest osobą samotną. Jednocześnie wskazuje, że jego źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne, jakie przysługuje jego rodzicom, S. Ł. w kwocie 1.363,36zł i H. Ł. w kwocie 1.504,84 zł. Wedle zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 28 czerwca 2013 r. wynika, że skarżący od dnia 28 czerwca 2013 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca oświadczył , że ze względu na nieuzyskanie jakichkolwiek dochodów w roku 2012 r. nie składał on zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2012. Z wyciągów z rachunków bankowych dołączonych do wniosku wynika, że na rachunku w Banku PKO posiada skarżący środki na kwotę 18,02 zł, na rachunku w mBank posiada środki o wartości 5 zł, a na rachunku w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo – Kredytowej – 11 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz usta-nowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środ-ków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Natomiast istotą prawa pomocy w zakresie ustanowenia z urzędu radcy prawnego jest nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowi-tym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i sta-tusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby prze-niesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożno-ści ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadnicze znaczenie dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku ma fakt przyznania przez skarżącego uzyskiwania dochodów z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej poza oficjalnym obrotem gospodarczym, w tzw. szarej strefie, bez wskazania uzyskiwanych z tego tytułu kwot. Jednocześnie wykazywał on brak jakichkolwiek dochodów i swój status osoby bezrobotnej. Rozbieżność ta prowadzi do powstania wątpliwości co do zupełności i prawdziwości wykazania przez skarżącego jego sytuacji materialnej, które stanowi podstawę oceny wystąpienia w spawie przesłanki określonej w powołanym art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego, oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle po-wołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myśle-nia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami ad-ministracyjnymi, postanowił jak w sentencji.