I SA/Wr 677/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Anetta Chołuj, Sędziowie: Sędzia WSA - Marek Olejnik, Sędzia WSA - Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca), Protokolant: Barbara Głowaczewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi: J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. na rzecz radcy prawnego T. S. kwotę 295,20 ( słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100 ) złotych w tym 55,20 złotych podatku od towarów i usług – tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Przedmiotem skargi J. M. jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych. W stanie faktycznym sprawy – Naczelnik Urzędu Skarbowego (U.S.) W., jako organ egzekucyjny prowadzi wobec J. M. (zwanego dalej: skarżącym lub zobowiązanym) egzekucję administracyjną, na podstawie wystawionego przez siebie - jako wierzyciela, tytułu wykonawczego z dnia [...] ([...]) obejmującego (wynikającą z decyzji tego organu z dnia [...]) zaległość w zryczałtowanym podatku dochodowym w kwocie 97.235,- zł. (+ odsetki) - od przychodu uzyskanego w 2008 r. z tytułu sprzedaży nieruchomości (budynku mieszkalnego) położonego we W. przy ul. [...]. W toku postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniem z dnia 13 sierpnia 2012r. organ egzekucyjny podjął czynności zmierzające do zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w A S.A. jako dłużnika zajętej wierzytelności. Odpis powyższego zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego zobowiązany odebrał w dniu 27 sierpnia 2012 r. o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru. Z informacji banku z dnia 24 sierpnia 2012 r. wynika, że nie prowadzi on dla J. M. rachunku bankowego. Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego wygenerowało koszty egzekucyjne, na które składa się naliczona na podstawie art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015, zwanej dalej: u.p.e.a.) opłata manipulacyjna w wysokości 1 % egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym tj. kwota 1.455,- zł. Ponadto, w dniu 14 grudnia 2012 r. poborca skarbowy spisał protokół o stanie majątkowym, co na podstawie art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a. wygenerowało dodatkowe koszty w kwocie 3 zł. Łączne koszty egzekucyjne wyniosły 1.458,- zł. Pismem z dnia 10 stycznia 2013 r. (odwołującym się do treści pism z: 19.11.2012 r., 13.12.2012 r. i 10.01.2013 r.) zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego z prośbą o umorzenie kosztów egzekucyjnych podnosząc, że jest człowiekiem chorym z nikłą nadzieją na polepszenie stanu zdrowia w przyszłości, nie pracuje i nie ma możliwości podjęcia pracy jako pracownik fizyczny lub umysłowy. Nie posiada żadnych dochodów, utrzymuje się z pracy dorywczej, okresowej, jest często wykorzystywany przez różnych pracodawców bez możliwości dochodzenia swoich roszczeń. Wyjścia z trudnej sytuacji w jakiej się znalazł, upatruje w ulgach o jakie zwrócił się do organu egzekucyjnego (odrębne wnioski o: rozłożenie spłaty zaległości podatkowej na raty lub odroczenie terminu jej zapłaty; umorzenie odsetek za zwlokę; wstrzymanie postępowania egzekucyjnego), w tym (objęte spornym postępowaniem) umorzenie kosztów egzekucyjnych. Oczekuje, że przyznanie ww. ulg pozwoli mu na uruchomienie i prowadzenie działalności gospodarczej, co umożliwi mu spłatę zobowiązań. Postanowieniem z dnia [...] wydanym na podstawie art. 17 w związku z art. 64e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny odmówił zobowiązanemu umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.458,- zł. W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany nie kwestionował ustaleń organu, nie zgadzał się jednak z wnioskami organu, uznając je za "sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem" i "wyjątkowo dla niego szkodliwe". Podkreślił, że przez swoje bezmyślne postępowanie utracił całość dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości, pozostaje bez majątku, nie ma pracy, jest chory i znerwicowany. Zamiast pomagać swoim schorowanym rodzicom, zmuszony jest liczyć na ich pomoc. Stwierdził, że egzekucja nie przyniesie rezultatów a jedynie spowoduje wzrost kosztów egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej we W. zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]) powołując art. 18, art. 23 § 1 i art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podzielając w uzasadnieniu stanowisko organu egzekucyjnego co do zasadności odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zobowiązany – nie kwestionując słuszności i zgodności z prawem stanowiska organu II instancji, złożył skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego, przy czym sam przyznał, że nie widzi możliwości pozytywnego jej załatwienia. Skarżący ponownie powołał się na swoją trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową oraz odwołał się do akt spraw zakończonych odmową odroczenia terminu płatności zaległości podatkowej oraz odmową umorzenia odsetek za zwłokę. W zarzutach i argumentach skargi powołał się na swoją wyjątkowo trudną sytuację podnosząc, że obowiązujące przepisy prawa pozbawiają go możliwości unormowania życia osobistego i ratalnej spłaty zadłużenia. Za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia też – zdaniem skarżącego – brak możliwości spłaty zadłużenia, wzrost kosztów i dalszą bezskuteczność egzekucji. Wskazuje też na zagrożenie swojej egzystencji i wyrzucenie na margines społeczny. Skarżący podkreślił, że jego oświadczenia o stanie majątkowym są wiarygodne i prawdziwe, jest niewypłacalny, czego dowodem jest bezskuteczność egzekucji administracyjnych i sądowych. Skierowany do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym został uwzględniony - postanowieniem z dnia 23 września 2013 r., zwolniono skarżącego z kosztów sądowych i ustanowiono pomoc radcy prawnego. Pisma skarżącego z dnia 28 października i 19 grudnia 2013 r. oraz pełnomocnika z 3 stycznia 2014 r. – popierają skargę, nie kwestionując przy tym naliczonego podatku i zgodności skarżonego rozstrzygnięcia z prawem. Skarżący deklaruje chęć spłaty zadłużenia w czym pomoże mu umorzenie odsetek i kosztów egzekucyjnych i podjęcie legalnej pracy w miejsce (jak sam pisze) dotychczasowej pracy "na czarno". Potwierdzając swoją lekkomyślność i łatwowierność jako przyczynę utraty majątku i życiowych problemów, oczekuje przy tym od Sądu "wskazania realnego wyjścia z powstałej sytuacji". Pełnomocnik po zapoznaniu się z aktami sprawy poinformował skarżącego o jego sytuacji prawnej i związany wolą skarżącego "oddania sprawy pod ocenę Sądu" wniósł o uwzględnienie skargi i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia. W kontekście zawartych w skardze i pismach procesowych oczekiwań skarżącego, że "WSA zobowiązany jest wskazać realne wyjście z powstałej sytuacji" (s. 3 pisma skarżącego z 19 grudnia 2013 r.) – Wojewódzki Sąd Wojewódzki zapewnia, że działając w granicach swoich kompetencji i uprawnień wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270) bada jedynie legalność – zgodność z prawem działania organów administracji, w tym organów egzekucyjnych i w tym zakresie weryfikuje, czy działania organów – w tym organów egzekucyjnych nie naruszają procesowych i materialnych praw strony. Sąd nie jest natomiast obowiązany ani uprawniony do poszukiwania realnych rozwiązań trudnych życiowych sytuacji skarżących. Stąd oczekiwane przez skarżącego "wskazanie realnego wyjścia z powstałej sytuacji" nie mieści się w kompetencji Sądu. Ocenę zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia kosztów egzekucyjnych należało ocenić w świetle norm zawartych w regulacji art. 64e ustawy z dnia 10 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.). Przepis ten stanowi, że: organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne (§ 1). Zgodnie z § 2 - koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Sąd podziela ocenę organów, że jakkolwiek rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych podejmowane jest przez organ w granicach uznania administracyjnego (§1), to uwzględniając określone w § 2 tego przepisu przesłanki jakimi kieruje się organ przy podejmowaniu tego rodzaju decyzji - w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała żadna z okoliczności uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych. Z pewnością za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawia w tej sprawie "ważny interes publiczny" o jakim mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Powinien on być oceniany z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa a nie przez pryzmat subiektywnych przekonań wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa i wszystkich obywateli. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania pojęcia "ważnego interesu publicznego" powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości. Odnosząc te wywody do realiów rozpoznawanej sprawy należy przypomnieć, że J. M. sprzedał w lipcu 2008 r. nieruchomość za kwotę 1 milion złotych nie płacąc z tego tytułu należnego zryczałtowanego podatku dochodowego w kwocie 97.235,- zł. Brak uregulowania zaległości podatkowej i powstałych odsetek za zwłokę skutkował wszczęciem egzekucji, której następstwem są koszty egzekucyjne, których umorzenia domaga się skarżący. Bez wątpienia więc w interesie publicznym nie leży umorzenie kosztów egzekucyjnych, które powstały nie na skutek nadzwyczajnej sytuacji ale na skutek uchylania się przez zobowiązanego od zapłaty podatku w sytuacji ewidentnego uzyskania z tego tytułu przychodów. Jak zasadnie przyjął organ, w interesie publicznym nie leży udzielenie ulgi w spłacie należności, gdy do jej powstania nie przyczyniły się wyjątkowe okoliczności. Odstąpienie w takiej sytuacji od dochodzenia tych należności naruszałoby zasadę równego traktowania zobowiązanych i oznaczałoby niczym nie uzasadnione promowanie negatywnych zachowań podatników kosztem całego społeczeństwa. Trafnie też uznał organ, że na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego przedwczesne byłoby stwierdzenie istnienia przesłanki nieściągalności (art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a.) jak i przyjęcie, że ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a.). Skarżący uzasadniając niecelowość dalszego prowadzenia egzekucji z uwagi na brak jakiegokolwiek majątku - lakonicznie powołuje się na "rozdysponowanie" środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, jakby chodziło o niewielkie kwoty. Tymczasem źródłem zobowiązań podatkowych jest uzyskana w 2008 r. kwota miliona złotych, która dla większości obywateli jest nierealna do uzyskania w ciągu całego ich życia. Zobowiązany nie próbuje nawet wykazać okoliczności w jakich środki te utracił w ciągu niespełna czterech lat (2008 – 2012). Dodać przy tym należy, że w krótkim czasie "rozdysponował" nie tylko kwotę miliona złotych, której dotyczy spór ale też jak wynika z akt sprawy (K-15a akt administracyjnych) bez większych trudności "rozdysponował" też kwotę 1.450.000,00 zł. uzyskaną we wrześniu 2006 r. ze sprzedaży innej nieruchomości – położonej w C. Zasadnie - w ocenie Sądu - organ ocenił, że na tym etapie postępowania i w tych okolicznościach sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek z art. 64e § 2 u.p.e.a. umożliwiających wnioskowane umorzenie kosztów egzekucyjnych ani też zobowiązany nie wykazał jakichkolwiek wiarygodnych okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie wobec niego ulgi na podstawie art. 64e § 1 u.p.e.a. Organy rozstrzygające sprawę poprawnie oceniły przesłanki warunkujące udzielenie wnioskowanej ulgi a procedując w sprawie nie naruszyły w żadnym zakresie procesowych uprawnień strony. Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a., w związku z § 2 ust. 1 – 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).