I SA/Wr 684/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 1.000 (słownie: tysiąc) złotych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że stara się prowadzić działalność gospodarczą, ale obecnie jest to utrudnione z uwagi na działania organu podatkowego. Wnioskodawca miał środki przeznaczone na opłacenie wpisu, jednak musiał je przeznaczyć na bieżącą działalność. Ponadto organ podatkowy wydał negatywna decyzję z przedmiocie rozłożenia na raty spornego zobowiązania podatkowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką dzieci (ur. w 2000 i 2010 r.) i posiada mieszkanie o powierzchni 71 m2, zakupione na kredyt i obciążone w związku z tym hipoteką. Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 5.000 zł. Dochody uzyskuje z działalności gospodarczej w kwocie 5.000 zł netto miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienił kredyt w CHF około 1.000 zł, media i opłaty 1.000 zł, alimenty 2.000 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2015 r. na wnioskodawcę nałożony został obowiązek alimentacyjny w łącznej wysokości 4.000 zł na dwójkę dzieci, w 2016 r. wnioskodawca uzyskał z działalności gospodarczej przychód w wysokości 146.354,51 zł, a w 2017 r. – 5.064,23 zł. W pierwszym kwartale 2018 r. (zgodnie z wydrukiem "Księga-Dokumenty" i deklaracjami VAT-7) przychód ten wyniósł 15.785 zł. Koszty utrzymania mieszkania miesięcznie wynoszą 842,79 zł. Rata kredytu hipotecznego w CHF do października 2018 r. wynosi 81,13 CHF. Przedłożono nadto kopię dowodu uiszczenia 2.000 zł na rzecz ZUS. Wnioskodawca nie przedłożył zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków z oświadczeniem o źródłach ich finansowania oraz wyciągów posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Wyjaśnił, iż nie jest w stanie szacunkowo określić kwot wydatkowanych na życie, ponieważ z powodu braku środków finansowych stara się płacić to, co jest w danym momencie najpilniejsze. Alimenty płaci maksymalnie w wysokości połowy kwoty zasądzonej, jeżeli ma pieniądze. Oświadczył, że nie posiada żadnych lokat bankowych, w tym dewizowych. Dodał, że sytuacja, w jakiej się znalazł przez nieuczciwych kontrahentów, doprowadziła go do bankructwa. Stara się jednak prowadzić i rozwijać działalność gospodarczą. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, iż wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 5.077 zł. Podstawą prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe zostało – zdaniem referendarza – jedynie częściowo. Z nadesłanych informacji wynika, że zadeklarowany dochód netto w kwocie 5.000 zł jest faktycznie przychodem z działalności gospodarczej. Jakkolwiek to właśnie wartość przychodu uzyskiwanego z działalności najbardziej odzwierciedla sytuację finansową przedsiębiorcy, gdyż koszty uzyskania przychodu, dochód i strata są wartościami wykazywanymi na potrzeby podatku dochodowego, to jednak nie oznacza to, że przychód pozostaje całkowicie do dyspozycji przedsiębiorcy. W każdej działalności bowiem konieczne jest poniesienie realnych mniejszych lub większych kosztów w związku z jej prowadzeniem, przykładowo na telefony czy paliwo. Wnioskodawca jednocześnie zadeklarował, że jego miesięczne wydatki (w których nie zostały ujęte pozycje takie jak wyżywienie, środki czystości) wynoszą około 4.000 zł, w tym na kredyt 1.000 zł. Przy czym z przedłożonych dokumentów wynika, że do października 2018 r. rata kredytowa wynosi 81,13 CHF, co przy obecnym kursie tej waluty daje niespełna 300 zł. Biorąc zatem pod uwagę tę kwotę, miesięczne wydatki wnioskodawcy powinny wynosić około 3.300 zł. Dodatkowo wnioskodawca przedłożył dowód uiszczenia kwoty 2.000 zł na ZUS, nie jest jednak wiadome, czy jest to kwota stałego miesięcznego obciążenia, czy też jest wpłata zaległości. Na podstawie tak udostępnionych informacji trudno ustalić, jakimi środkami finansowymi wnioskodawca faktycznie dysponuje. Poza tym nie zostały przedłożone wyciągi rachunków bankowych, które mogłyby stanowić potwierdzenie braku oszczędności, co oświadczył na urzędowym formularzu. Nie jest zatem możliwe ustalenie w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych bez uszczerbku dla własnego koniecznego utrzymania. Referendarz nie uwzględnia tutaj potrzeb rodziny, gdyż dzieci – pomimo wskazania we wniosku – faktycznie pozostają w we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, co wynika z wyroku o separacji małżonków i wysokości alimentów. Za przyznaniem prawa pomocy w części wskazanej w sentencji postanowienia przemawia to, że za poprzedni rok (2017) oraz w pierwszym kwartale bieżącego roku wnioskodawca oświadczył niewielkie przychody z działalności gospodarczej oraz okoliczność znacznego obowiązku alimentacyjnego. Przy czym jednocześnie należało mieć na uwadze, iż skarga w niniejszej sprawie została wniesiona niemal rok temu – zgodnie z datą prezentaty organu podatkowego – z datą 27 czerwca 2017 r. Z tym też dniem wnioskodawca winien był się spodziewać konieczności pokrycia kosztów swego udziału w sprawie. Wnioskodawca wprawdzie oświadczył, że środki na uiszczenie wpisu od skargi miał zabezpieczone, ale sytuacja zmusiła go do przeznaczenia ich na bieżącą działalność, jednakże zdaniem referendarza zgromadzenie i zabezpieczenie środków w kwocie 1.000 zł pozostawało w zasięgu możliwości wnioskodawcy bez konieczności ograniczenia wydatków na podstawowe potrzeby socjalne. Tak zajęte stanowisko podyktowane jest tym, że koszty sądowe stanowią formę daniny publicznej, daniny takie z kolei – zgodnie z konstytucyjnie wyrażoną zasadą – każdy jest obowiązany ponosić (art. 84 Konstytucji). W istocie, każdy też ma konstytucyjnie zapewnione prawo do obrony swoich praw przed sądem, dlatego też w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwoma regułami na podstawie rzetelnie ustalonych rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Co do pozostałych kosztów sądowych, to zauważyć należy, iż na obecnym etapie postępowania są to koszty przyszłe i niepewne. Strona natomiast uprawniona jest ubiegać się o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.