I SA/Wr 694/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 24 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia za I, II, III i IV kwartał 2013 r. zobowiązania w podatku od towarów i usług wraz z odsetkami za miesiące I, II, IV, V, VII, VIII, X i XI 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, zastępowany przez adwokata, w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 14.127 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzoną działalność gospodarczą zawiesił [...] maja 2018 r. Za 2017 r. odnotował stratę w wysokości 858.699,79 zł. W trakcie postępowania zabezpieczającego wnioskodawca wpłacił na poczet zaległości ponad 700.000 zł. Ponadto zabezpieczeniem w trybie egzekucyjnym objęte zostały: dom, mieszkanie, wszystkie pojazdy mechaniczne, hale magazynowe i działka budowlana. Powyższa sytuacja uniemożliwia wnioskodawcy zaciągnięcie kredytów, co spowodowało naruszenie płynności finansowej jego firmy. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z [...], [...] ([...] lat) i [...] ([...] lat), posiada dom, mieszkanie i działkę budowlaną. Poza tym nie ma żadnych zasobów pieniężnych, w tym oszczędności, papierów wartościowych ani innych praw majątkowych, a także przedmiotów o wartości przewyższającej 5.000 zł. Z [...] ma ustanowioną rozdzielność majątkową. [...] majątku nie mają. Dochody uzyskiwane są przez wnioskodawcę z działalności gospodarczej, z której odnotował za poprzedni rok stratę, oraz z zatrudnienia jego [...] z wynagrodzeniem netto 440 zł i [...] – 2.000 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: ogrzewanie olejowe rocznie 4.500 zł, prąd około 200 zł, leczenie około 500 zł (wnioskodawca leczy się [...] u [...] i [...]), rtv i telefon 100 zł, woda 200 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że wnioskodawca w latach 2016 i 2017 r. uzyskał przychody z działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży hurtowej [...], w kwotach odpowiednio 6.166.842,36 zł i 2.395,82 zł. Do maja 2018 r. przychody te wyniosły 302.565,85 zł. [...] wnioskodawcy w 2016 r. odnotowała przychody z działalności gospodarczej (handel) w wysokości 833.396,29 zł. W od lutego do maja 2018 r. w poszczególnych miesiącach wnioskodawca dokonał dostaw towarów i usług na kwoty odpowiednio 93.600 zł, 30.000 zł, 85.366 zł i 0 zł oraz poczynił zakupy związane z działalnością opodatkowaną o wartości 37.099 zł, 28.792 zł, 1.377 zł i 250 zł. [...] i [...] wnioskodawcy są zatrudnione w A na stanowisku [...]. [...] wnioskodawcy zatrudniona jest na 1/4 etatu od [...] maja 2018 r. Pełnomocnik skarżącego – odnosząc się do wezwania do przedłożenia zestawienia miesięcznych wydatków przez rodzinę – wyjaśnił, że oświadczenie dotyczące stałych kosztów związanych z eksploatacją mieszkania oraz wydatków na żywność i leczenie prywatne zostało już złożone. W związku z tym tylko dodatkowo podał, że rodzina spłaca co miesiąc kredyty w wysokości 7.000 zł (kredyt hipoteczny 4.000 zł i rachunek prywatny 3.000 zł). [...] wnioskodawcy nie posiada żadnego rachunku bankowego, natomiast wszystkie rachunki wnioskodawcy zostały zajęte przez Urząd Skarbowy. [...] wnioskodawcy posiada konta prywatne niezwiązane z działalnością gospodarczą skarżącego. Wnioskodawca nie ma prywatnych środków transportu, zaś pojazdy wykorzystane w działalności gospodarczej zostały objęte zabezpieczeniem. Wnioskodawca zaznaczył, że nie ubiega się o udzielenie bezpłatnej pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego, jedynym wspólnikiem i prezesem zarządu A jest wnioskodawca. Pomimo wezwania nie przedłożono wydruków bankowych ww. spółki z o.o. ani żadnych dodatkowych wyjaśnień w tym zakresie. W ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Jak wynika bowiem z przytoczonej regulacji, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniałyby jego żądanie. Rola Sądu/ referendarza sądowego ogranicza się do wezwania ubiegającego się o przyznanie praw pomocy do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, jeżeli oświadczenie złożone na urzędowym formularzu wniosku okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.). W takich też okolicznościach wnioskodawca, za pośrednictwem swojego pełnomocnika, został wezwany. Tymczasem niektóre z pozycji wezwania zostały zignorowane. Nie bez powodu wnioskodawca został wezwany do przedłożenia zestawienia wydatków ponoszonych miesięcznie oraz dokładnego wskazania źródeł ich finansowania. Na urzędowym formularzu bowiem podano ogólnie, że rocznie ogrzewanie olejowe wynosi 4.500 zł, leczenie miesięcznie 500 zł, prąd i woda 400 zł, rtv i telefon 100 zł. W wyniku wezwania dodatkowo podana została kwota rat kredytowych w wysokości 7.000 zł. Nie wiadomo, jakie ponoszone są wydatki przez rodzinę na wyżywienie, środki czystości, pozostałe telefony. Nie jest zrozumiałe wyjaśnienie co do raty w wysokości 3.000 zł dotyczącej rachunku prywatnego. Z powyższych danych wywieść jedynie można, że nie wliczając żywności, środków higieny, kosztów odzieży, edukacji [...], rodzina wnioskodawcy wydatkuje średnio miesięcznie 8.175 zł. Z kolei zgodnie z oświadczeniem złożonym na urzędowym formularzu, dochody rodziny to strata wnioskodawcy z działalności gospodarczej i wynagrodzenia w łącznej kwocie 2.440 zł netto. Uzasadnione było zatem żądanie przedłożenia szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków oraz wskazania dokładnie źródeł ich finansowania, na co wnioskodawca nie udzielił rzetelnej odpowiedzi. Pominięto też kwestię wydruków historii rachunków bankowych. Należy zwrócić uwagę na sfomułowanie wezwania – wnioskodawca został bowiem zobowiązany do przedłożenia powyższych dokumentów dotyczących rachunków, lokat i kart kredytowych posiadanych przez niego i jego rodzinę, w tym także związanych z działalnością gospodarczą. Oznacza to, że należało przedłożyć wydruki również prywatnych rachunków, jeżeli którykolwiek z członków rodziny taki posiada. Całkowicie natomiast pominięta została kwestia rachunków bankowych dotyczących spółki z o.o., której jedynym wspólnikiem i członkiem zarządu jest wnioskodawca. Jakkolwiek z punktu widzenia prawa jest to odrębny podmiot, jednak faktycznie jest to tylko forma prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby fizyczne. Co za tym idzie, sytuacja finansowa spółki, zwłaszcza takiej, gdzie wspólnikiem i prezesem zarządu jest jedna osoba fizyczna lub członkowie rodziny, w rzeczywistości odzwierciedla sytuację tych osób. W prawie pomocy zaś chodzi przede wszystkim o ustalenie faktycznej, obiektywnie postrzeganej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Z tych też powodów dla oceny zasadności przedmiotowego wniosku istotne były także dane co do środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych spółki A. Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że dotychczasowa jednoosobowa działalność gospodarcza wnioskodawcy, która została zawieszona w maju 2018 r., polegała na sprzedaży hurtowej [...] i [...] (kod [...]) i przynosiła milionowe przychody. W 2016 r. sięgnęły one ponad 8.000.000 zł, a w 2017 r. spadły do ponad 2.000.000 zł, jednak nadal była to kwota znaczna. A – jak wynika z zapisów w Krajowym Rejestrze Sądowym – prowadzi działalność w przeważającej części w zakresie sprzedaży hurtowej [...] i [...] (kod [...]). Tak ustalone okoliczności dają podstawę do przyjęcia, że przychody spółki nie odbiegają od przychodów uzyskiwanych w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej wnioskodawcy. W rezultacie to, że rachunki bankowe oraz nieruchomości wnioskodawcy zostały zajęte w postępowaniu zabezpieczającym nie ma znaczenia dla oceny jego możliwości płatniczych. Wskazuje również na to fakt, że wnioskodawca miesięcznie wydatkuje około 10.000 zł na bieżące potrzeby i spłatę kredytów. Nie podnosił bowiem, że zalega z płatnościami, nie przedłożył też w tym względzie jakiegokolwiek dokumentu. Poza tym nie złożył oświadczenia co do źródeł finansowania pełnomocnika, który zastępuje go w niniejszej sprawie. Wymienione wyżej uwagi wyraźnie zatem wskazują, iż wnioskodawca nie wyjaśnił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Natomiast udostępnione w sposób wybiórczy dane nie mogą stanowić podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych i przerzucenia ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa, a więc na innych podatników. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.