I SA/Wr 712/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak Sędziowie: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda Asesor WSA Ewa Kamieniecka – sprawozdawca Protokolant: Sylwia Wiązowska - Grehl po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zwrotu podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz skarżącego kwotę 150 ( sto pięćdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. We wniosku z dnia [...] J. K. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Celnego w L. o zwrot podatku akcyzowego w kwocie [...], uiszczonego w dniu 25 marca 2005 r. z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki Ford Mondeo. W odpowiedzi na wezwanie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 3 lutego 2006 r. odnośnie sprecyzowania żądania, podatnik w piśmie z dnia 8 lutego 2006 r. wyjaśnił, że jego podanie należy traktować jako wniosek o zwrot podatku akcyzowego pobranego bezprawnie z tytułu nabycia samochodu osobowego na terenie Niemiec. Ponadto podatnik poinformował, że jego żądanie można również potraktować jako dotyczące "nadpłaty od kwoty nienależnej ( pobranej bezprawnie )". W piśmie z dnia 15 lutego 2006 r. podatnik poinformował, że sprawa dotyczy zwrotu podatku akcyzowego pobranego bezprawnie z tytułu zakupu samochodu osobowego na terenie Niemiec. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w L. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu podatku akcyzowego w kwocie [...] z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki Ford Mondeo. Naczelnik Urzędu Celnego wyjaśnił, że przepisy ustawy o podatku akcyzowym nie przewidują możliwości zwrotu akcyzy zapłaconej w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym wyrobów akcyzowych. Natomiast stosownie do art. 75 § 2 Ordynacji podatkowej podatnicy mogą występować z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty m. in. podatku akcyzowego, jeżeli w deklaracjach dotyczących podatku akcyzowego wykazali zobowiązanie podatkowe nienależnie lub w wysokości większej od należnej i wpłacili zadeklarowany podatek albo wykazali nadpłatę w wysokości mniejszej od należnej. W tym przypadku podatnik równocześnie z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty jest obowiązany złożyć skorygowaną deklarację. Wobec powyższego brak jest możliwości wszczęcia postępowania w sprawie żądania zwrotu niesłusznie pobranego podatku akcyzowego w wyniku nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. W zażaleniu skierowanym do Dyrektora Izby Celnej we W. podatnik wniósł o uchylenie postanowienia i wydanie decyzji o zwrocie zapłaconego podatku akcyzowego w kwocie [...]. Według podatnika podatek akcyzowy został pobrany sprzecznie z obowiązującymi przepisami w Unii Europejskiej, zabraniającymi nakładania na towary sprowadzane z krajów unijnych jakichkolwiek podatków i opłat pośrednich. Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Celnej we W. postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że regulacje dotyczące zasad opodatkowania akcyzą samochodów osobowych zawarte w ustawie o podatku akcyzowym, poza jednym przypadkiem, nie przewidują możliwości zwrotu na wniosek akcyzy zapłaconej przez podatnika. Wyjątek dotyczy wyłącznie podatników, którzy w ramach prowadzonej przez nich działalności gospodarczej dokonali dostawy wewnątrzwspólnotowej wyrobów akcyzowych niezharmonizowanych. W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nie występuje, bowiem podatnik dokonał nabycia wewnątrzwspólnotowego, a nie dostawy wewnątrzwspólnotowej. Wobec tego brak jest podstawy prawnej do wszczęcia i prowadzenia postępowania podatkowego, którego celem byłoby dokonanie, na wniosek strony, zwrotu akcyzy zapłaconej z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego. Dyrektor Izby Celnej zaznaczył, że podatnik w złożonym zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji nie wniósł zarzutów dotyczących kwestii odmowy wszczęcia postępowania. Podnoszone przez podatnika kwestie merytoryczne nie mogą być wzięte pod uwagę, gdyż postępowanie w tej sprawie nie zostało w ogóle wszczęte, a postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego dotyczy kwestii proceduralnych. Nie oznacza to, że podatnik nie ma prawa kwestionować poprawności rozliczenia w zakresie podatku akcyzowego zawartego w deklaracji AKC – U. W przypadku, gdy podatnik stwierdzi, że podatek akcyzowy został nadpłacony lub nienależnie pobrany, może zwrócić się do organu podatkowego z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty. Do wniosku o stwierdzenie nadpłaty podatnik zobowiązany jest dołączyć korektę deklaracji AKC – U wraz z jej pisemnym uzasadnieniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wydanie decyzji o zwrocie zapłaconego podatku akcyzowego w kwocie [...]. Podatnik wskazał, że pobranie podatku akcyzowego jest sprzeczne z obowiązującymi przepisami w Unii Europejskiej, zabraniającymi nakładania na towary sprowadzane z krajów unijnych jakichkolwiek podatków i opłat pośrednich. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 ). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie nieważności decyzji w całości lub w części następuje, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach ( art. 145 § 1 pkt 2 ). W niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania podatkowego. Stosownie do treści art. 165 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm. ) datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a. Zgodnie z art. 165a, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na podstawie art. 165 § 3 oraz art. 165a Ordynacji podatkowej można wskazać, że postępowanie wszczynane na wniosek toczy się w dwóch fazach. Z dniem doręczenia organowi podatkowemu żądania strony następuje wszczęcie postępowania, ale jest to faza postępowania wstępnego, w którym organ podatkowy bada czy podanie pochodzi od osoby posiadającej legitymację procesową oraz czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego ( por. P. Pietrasz w: Ordynacja podatkowa, Komentarz, C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, Sł. Presnarowicz, Dom Wydawniczy ABC, s. 612 ). W rozpatrywanej sprawie organy podatkowe odmówiły skarżącemu wszczęcia postępowania podatkowego na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej z uwagi na brak podstawy prawnej do wszczęcia na wniosek strony i prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. Należy jednak zauważyć, że w niniejszej sprawie istotne jest właściwe odczytanie przez organy podatkowe treści żądania skarżącego. Ordynacja podatkowa w zakresie treści podania przyjmuje zasadę ograniczonego formalizmu. Według art. 168 § 2 Ordynacji podatkowej podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adresu ( miejsca zamieszkania lub pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności ), a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych. W przypadku postępowań wszczynanych na wniosek, to żądanie wnoszącego podanie wyznacza zakres przedmiotowy sprawy. Organ podatkowy nie jest bowiem władny do zmiany kwalifikacji prawnej żądania. Treść żądania przesądza o charakterze czynności procesowej dokonanej przez stronę. Zakres żądania strony winien być oceniany i rozpatrywany przez organy podatkowe zgodnie z sensem i racją pisma zawierającego wniosek. Powyższa reguła, mająca swe prawne unormowanie w treści art. 121 Ordynacji podatkowej, winna być w szczególności przestrzegana, gdy skarżący działa sam, bez profesjonalnej pomocy prawnej ( zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2002 r., I SA/Łd 1136/2001, A. Bartosiewicz, R. Kubacki, Leksykon Ordynacji podatkowej, Wrocław 2005, s. 618 ). Organy podatkowe nie powinny kierować się tylko użytymi przez podatnika sformułowaniami, ale winny brać pod uwagę całą treść podania i okoliczności przedstawione przez podatnika w złożonym wniosku. Podatnik nie ma obowiązku stosowania fachowej terminologii podatkowej i właściwego nazewnictwa instytucji podatkowych. Należy również mieć na uwadze, że o tym, jaki jest charakter pisma strony, decyduje strona. Jeżeli jego treść nie jest jasna, obowiązkiem organu podatkowego jest wyjaśnienie, jaka była rzeczywista wola strony. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w rozumieniu art. 122 Ordynacji podatkowej obejmuje również ustalenie przez organ podatkowy treści rzeczywistego żądania strony, zwłaszcza w sytuacji, gdy zachodzi rozbieżność między nazwą pisma i jego uzasadnieniem ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2003 r., I SA/Łd 1195/2002, niepubl. ). W niniejszej sprawie skarżący w piśmie z dnia 27 stycznia 2006 r. wniósł o "zwrot pobranej akcyzy". Ponadto w piśmie z dnia 8 lutego 2006 r. skarżący wyjaśnił, że "sprawa dotyczy zwrotu w całości akcyzy pobranej bezprawnie" i można ją potraktować jako "nadpłatę od kwoty nienależnej ( pobranej bezprawnie )". Także w piśmie z dnia 15 lutego 2006 r. skarżący potwierdził, że "sprawa dotyczy zwrotu w całości akcyzy pobranej bezprawnie". Dodatkowo skarżący wyjaśnił w zażaleniu na postanowienie organu I instancji, że pobranie podatku akcyzowego jest sprzeczne z obowiązującymi przepisami w Unii Europejskiej. Natomiast organy podatkowe, pomijając analizę całej treści pism skarżącego oraz okoliczności podanych przez skarżącego jako uzasadnienie złożonego wniosku, skupiły uwagę jedynie na użytym przez stronę sformułowaniu "zwrot podatku akcyzowego". Należy jednak wskazać, że podatnik domagał się "zwrotu w całości akcyzy pobranej bezprawnie", tj. pobranej według niego wbrew przepisom obowiązującym w Unii Europejskiej. Organy podatkowe winny również zauważyć, że dla podatnika podatek pobrany bezprawnie jest równoznaczny z "nadpłatą od kwoty nienależnej". Wobec powyższego należy stwierdzić, że skarżący kwestionował istnienie obowiązku podatkowego w podatku akcyzowym, żądając zwrotu nienależnie pobranego podatku. Uiszczoną kwotę podatku traktował niewątpliwie jako nadpłatę. Za nadpłatę, stosownie do art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależne zapłaconego podatku. Skarżący wskazywał na istnienie nadpłaty w jej drugim znaczeniu, albowiem nienależne zapłacenie podatku występuje, gdy świadczenie podatkowe w świetle obowiązującego prawa nie powinno w ogóle mieć miejsca. Bezpodstawnie zatem organy podatkowe potraktowały wniosek J. K. jako zmierzający do zwrotu podatku akcyzowego w ramach odrębnej instytucji prawa podatkowego, znajdującej zastosowanie w przypadku wystąpienia zdarzenia, powodującego obowiązek zwrotu należnie ( zgodnie z prawem ) uiszczonego podatku. Z treści pism skarżącego nie wynika, aby podatek został zapłacony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a następnie wystąpiło zdarzenie rodzące po stronie podatnika uprawienie do zwrotu tego podatku. W konsekwencji należy stwierdzić, że organy podatkowe, pomijając rzeczywistą treść żądania strony, nie wyjaśniły należycie stanu faktycznego sprawy, co stanowi naruszenie art. 122 oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Działanie takie stanowi również naruszenie obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, wynikającego z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, skoro odczytano żądanie strony w sposób powodujący uchylenie się od merytorycznego załatwienia sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy podatkowe winny potraktować wniosek skarżącego jako żądanie stwierdzenia nadpłaty, pouczając podatnika o wymogach formalnych wniosku zawierającego takie żądanie ( art. 75 § 3 Ordynacji podatkowej ) oraz informując o skutkach nieuzupełnienia braków formalnych wniosku ( art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej ). Wobec powyższego stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy.