I SA/Wr 725/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 725/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A s.c. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 725/17. Skarżąca spółka cywilna, reprezentowana przez adwokata, wraz ze skargą wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu wniosku na brak środków. We wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wnioskodawca powołał się na bardzo trudną sytuację majątkową skarżącej spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano na brak kapitału zakładowego oraz środków trwałych. Nie uzupełniono rubryki dotyczącej wysokości zysku lub strat za ostatni rok obrotowy, ani stanu rachunków bankowych. W wyniku wezwania pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez podpisanie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez stronę skarżącą zgodnie ze sposobem reprezentacji wykazanym w umowie spółki lub nadesłania ponownie wypełnionego i podpisanego formularza PPPr oraz przedłożenia stosownych dokumentów niezbędnych do oceny zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku, przedłożono do akt sprawy potwierdzone za zgodność z oryginałem przez pełnomocnika strony skarżącej formularze PPPr, deklaracje VAT-7 za miesiąc sierpień, wrzesień oraz października 2013 r., bilans oraz rachunek zysków i strat spółki za 2016 r. wskazujące na brak majątku i stratę spółki, a także zeznania podatkowe PIT-36L za 2015 r. i PIT-37 za 2016 r. wspólnika D. W. oraz PIT-37 i PIT-36L za 2016 r. wspólnika R. S. Z oświadczenia o majątku i dochodach spółki objętym formularzem PPPr wynika wysokość straty za ostatni rok obrotowy w wysokości 27 276,96 zł. Z deklaracji podatkowych wspólników wynika, że D. W. nie uzyskał żadnych przychodów z działalność gospodarczej w 2015 r., natomiast w 2016 r. uzyskał przychód ze stosunku pracy w kwocie 22 100 zł. R. S., zgodnie z przedłożonymi deklaracjami podatkowymi, 2016 r. nie uzyskał żadnych przychodów z działalności gospodarczej, a ze stosunku pracy oraz innych źródeł osiągnął przychód w kwocie 21 233,48 zł. Nie przedłożono wydruków historii rachunków bankowych wspólników spółki, lokat bankowych oraz kart kredytowych spółki i jej wspólników, a także zaświadczeń pracodawców wspólników potwierdzających zatrudnienie oraz wysokość wynagrodzenia. Brak jakichkolwiek informacji w zakresie stanu majątkowego wspólnika P. S. W zakresie wezwania do informacji dotyczących źródeł finansowania pełnomocnika zastępującego w sprawie pełnomocnik oświadczył, że należne mu honorarium ma zostać wypłacone dopiero po poprowadzeniu spraw sądowoadministracyjnych z udziałem spółki skarżącej w zależności od jego nakładu pracy. Jednocześnie pełnomocnik w treści pisma przewodniego w przedmiocie uzupełnienia braków formalnych wskazał, że spółka A s.c. od września 2015 r. nie istnieje, została wykreślona z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz nie posiada żadnych innych dokumentów niż te, które niniejszym pismem zostały przesłane. Wezwano stronę skarżącą do przedłożenia dokumentu potwierdzającego ustanie bytu prawnego spółki skarżącej, w szczególności umowy spółki bądź orzeczenia sądu o jej rozwiązaniu oraz dowodu potwierdzającego wykreślenie wspólników tej spółki z CEIDG oraz dokumentów aktualizacyjnych do umowy spółki A s.c. we W. z dnia 5 stycznia 2010 r. z uwagi na ujawnioną w CEIDG działalność gospodarczą pod firmą S. R. B s.c. Pełnomocnik strony skarżącej w odpowiedzi wskazał, że spółka A s.c. nie została rozwiązana, gdyż intencją wspólników jest utrzymanie bytu prawnego spółki z uwagi na prowadzone postępowania w sprawach celnych. Wyjaśniono, że spółka istnieje w takim samym składzie osobowym oraz nie zawiera żadnych transakcji zarobkowych. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2018 r. referendarz odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca nie przedstawił sytuacji majątkowej strony skarżącej w sposób pełny i wiarygodny, co skutkowało brakiem możliwości dokonania oceny rzeczywistych możliwości płatniczych spółki. Po pierwsze, referendarz zwrócił uwagę na treść art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a. Z treści obu przepisów wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym w przypadku osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższego oraz w związku z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a., referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca obowiązany jest wykazać, a nie jedynie uprawdopodobnić istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca powinien w tym zakresie udowodnić okoliczności, na które się powołuje. Tylko poparte dowodami i pełne przedstawienie sądowi możliwości płatniczych skarżącego daje podstawę dokonania prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Referendarz sądowy podkreślił inicjatywę dowodową strony, na której spoczywa w tym zakresie ciężar dowodowy. Referendarz sądowy podkreślił ponadto swoisty charakter spółki cywilnej. Zgodnie bowiem z art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459 z późn. zm.), za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że do oceny przesłanek wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w przypadku spółki cywilnej niezbędne jest złożenie przez jej wspólników oświadczeń o ich stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W świetle powyższego, referendarz wskazał, że dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, obojętnym pozostaje fakt, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, tym samym nie generując obrotu i nie posiadając majątku. W celu uzyskania pełnej informacji o możliwościach płatniczych spółki, wezwano wspólników do przedłożenia dokumentów źródłowych, które chociażby w części mogłyby odzwierciedlać przedmiotowe możliwości każdego ze wspólników. Jednocześnie, referendarz podkreślił, że zgodnie z oświadczeniem profesjonalnego pełnomocnika spółki, wspólnicy dysponują źródłami dochodów, z których ma zostać pokryte należne mu wynagrodzenie, jednakże wysokość tegoż zależna jest od nakładu pracy. Z uwagi na brak nadesłania deklaracji podatkowych jednego z trzech wspólników, nieudostępnienia wydruków historii rachunków bankowych wspólników, ani zaświadczeń o ich dochodach, referendarz stwierdził brak podstaw do dokonania oceny możliwości płatniczych spółki cywilnej, a więc również jej wspólników. W sprzeciwie od ww. postanowienia pełnomocnik skarżącego podniósł, że ocena sytuacji majątkowej strony skarżącej dokonana przez referendarza sądowego była nieprawidłowa i prowadzi tym samym do nieuzasadnionego ograniczenia możliwości obrony swoich praw przez reprezentowaną przez niego spółkę. Pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że nie jest uzasadnione twierdzenie, że spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, ponieważ wszystkie przedłożone dokumenty świadczą o braku środków finansowych spółki, a żaden z dokumentów nie wykazuje przychodów, z których spółka mogłaby sfinansować koszty postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu. Pełnomocnik podkreślił, że nieprzedłożenie dokumentów, do złożenia których wzywał Sąd, wynika nie z celowego działania, lecz z faktycznego ich braku. Odnosząc się do możliwości ponoszenia przez spółkę kosztów reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika w sprawach prowadzonych przez sąd, pełnomocnik objaśnił, że należne mu wynagrodzenie spółka uzależnia od wygrania sprawy. Dopiero w takim przypadku, po przeanalizowaniu nakładu pracy jaką pełnomocnik poczynił, zostanie mu wypłacone wynagrodzenie. Powyższe, zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika zawartym w sprzeciwie od postanowienia, wynika z zawartej pomiędzy spółką a jej pełnomocnikiem umowy, a obecnie spółka nie posiada żadnych środków finansowych na pokrycie przedmiotowego wynagrodzenia. Wobec powyższego podkreślono, że strona skarżąca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, co pozbawi ją możliwości dochodzenia swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, mając na uwadze treść wniosku, złożone na wezwanie dokumenty i oświadczenia, a także treść sprzeciwu, uznać należy, że dokonana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego, nie nosi – jak zarzucono w sprzeciwie - znamion wadliwości. Przystępując do uzasadnienia swojego stanowiska Sąd tytułem wstępu pragnie zauważyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w przepisach je normujących. Mianowicie, z treści art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należy przyznać jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zauważyć, że użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" oznacza, że to do wnioskodawcy należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Owo udowodnienie następuje natomiast poprzez przedłożenie przez wnioskodawcę materiału źródłowego, który nie może budzić żadnych wątpliwości. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia szeregu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej zarówno samej spółki cywilnej, jak i jej wspólników. Wnioskodawca jednak nie uczynił w pełni zadość temu wezwaniu. Uchylił się bowiem od przedłożenia wydruków historii rachunków bankowych należących do wspólników spółki oraz zaświadczeń ich pracodawców dotyczących zatrudnienia i wysokości wynagrodzenia. Co więcej, w ogóle nie przedstawiono dokumentów dotyczących trzeciego wspólnika. Sąd przy tym podziela stanowisko referendarza sądowego, że sytuacja finansowa spółki cywilnej nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych jej wspólników. Zgodnie bowiem z art. 864 ustawy – Kodeks cywilny za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Swoisty charakter spółki cywilnej oraz roli jej wspólników wynika również zart. 4 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2168 z późn. zm.) za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Sytuacja procesowa spółki cywilnej jest przedmiotem orzecznictwa (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt GSK 366/08, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), wskazać jednak należy, że zdolność sądową spółki cywilnej zgodnie z art. 25 § 3 p.p.s.a. oceniać należy biorąc pod uwagę przepisy prawa, które dopuszczają możliwość nałożenia na jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Możliwość taką przewiduje art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 43 z późn. zm.), zgodnie z którym podatnikiem akcyzy jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, która dokonuje czynności podlegających opodatkowaniu akcyzą lub wobec której zaistniał stan faktyczny podlegający opodatkowaniu akcyzą. W świetle powyższego, zasadnym było objęcie rozpoznaniem referendarza sądowego zarówno sytuacji majątkowej spółki cywilnej oraz jej wspólników. Podkreślić przy tym należy, że wbrew stanowisku przedstawionemu w sprzeciwie, nieprzedłożenie wszystkich dokumentów, o które zwrócił się Sąd, nie mogło wynikać z braku dysponowania innymi dokumentami, takimi jak zeznanie podatkowego trzeciego wspólnika. Nie przedstawiono również zaświadczeń pracodawcy potwierdzających uzyskane wynagrodzenie wspólników ujawnione w zeznaniach podatkowych, które wskazują na możność poniesienia kosztów postępowania. Podkreślić przy tym należy, że choć referendarz podniósł tę okoliczność w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia, to wnioskodawca w sytuacji, gdy jest zobligowany do dokładnego podania danych o stanie majątkowym, nie skorzystał z możliwości przedłożenia takowej dokumentacji wraz ze sprzeciwem. Tym samym nie przedstawił swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Poza powyżej wskazanym, zauważenia też wymaga, że w treści sprzeciwu pełnomocnik strony skarżącej wyjaśnił, że przytoczone w poprzednim piśmie skierowanym do Sądu wskazanie źródeł finansowania należnego pełnomocnikowi wynagrodzenia, którego wysokość zależna jest od nakładu jego pracy rozumieć należy jako uwarunkowane wygraniem prowadzonej sprawy sądowoadministracyjnej. Pełnomocnik podkreślił, że zgodnie z zawartą ze spółką umową w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia pełnomocnik nie otrzyma wynagrodzenia. Podniesiono również, że obecnie spółki nie stać na pokrycie honorarium pełnomocnika. Słusznie wskazano w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, że okolicznością znaną Sądowi z urzędu jest fakt, że skarżąca spółka jest stroną w czterdziestu sprawach prowadzonych przez tutejszy Sąd. Mając zatem na uwadze tak ukształtowane okoliczności faktyczne sprawy Sąd stwierdza, że: wskazane braki w nadesłanym materiale źródłowym, zwłaszcza w zakresie dotyczącym możliwości płatniczych wspólników oraz nieścisłości dotyczące źródeł finansowania wynagrodzenia pełnomocnika oraz nieprzedłożenie Sądowi umowy zawartej pomiędzy pełnomocnikiem a stroną skarżącą, uniemożliwiają wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej spółki skarżącej, w szczególności jednoznaczne stwierdzenie, że zdobycie przez stronę skarżącą środków na sfinansowanie kosztów postępowania jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dodać jednocześnie należy, że jakkolwiek akcentowana przez pełnomocnika strony skarżącej okoliczność poniesienia straty w poprzednim roku obrotowym i niezawierania transakcji zarobkowych przez spółkę, niewątpliwie wpływa na jej sytuację majątkową, to w obliczu wybiórczego przedstawienia materiału źródłowego, nie ma możliwości rzetelnej oceny tej zależności. Takie selektywne działanie wnioskodawcy (także przez uchylenie się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a.), stanowi więc przeszkodę dla przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podsumowując, wnioskodawca nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd podzielając stanowisko i argumentację referendarza sądowego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.