I SA/Wr 730/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej jako członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe tej spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2004 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 maja 2011 r. w kwocie 100 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, że miesięczne wydatki jego trzyosobowego gospodarstwa domowego, które prowadzi z żoną i małoletnią córką, pokrywa z jego dochodu z tytułu pracy na ¼ etatu w kwocie 400 zł (brutto) i dochodu jego żony osiąganego z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.392,64 zł. Koszty utrzymania stanowiącego własność jego żony mieszkania o powierzchni 64 m² skarżący określił na kwotę 657,10 zł. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej (k. 148 akt sądowoadministracyjnych) w dniu 9 maja 2011 r. pełnomocnikowi procesowemu skarżącemu doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2010 r. Sąd przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w całości oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od tych kosztów zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie wskazania wymaga, że tylko brak wątpliwości co do stanu faktycznego uzasadniającego przyznanie prawa pomocy daje podstawę dla przeniesienia ciężaru finansowego udziału strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym w sprawie indywidualnej na budżet Państwa, a w konsekwencji na wszystkich podatników. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z powołanego unormowania procesowego wynika, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wykazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył mimo wezwania wszystkich informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu 9 maja 2011 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady, a także treść akt niniejszej sprawy, referendarz sądowy stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych). Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera, zdaniem referendarza sądowego, dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, przesądzających o niemożności ponoszenia przezeń kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym: o braku wystarczających dochodów oraz o braku majątku podlegającego spieniężeniu. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób określony w wezwaniu referendarza sądowego. Wykonanie tego wezwania miało w sprawie szczególne znaczenie w kontekście oceny utrzymania się sytuacji materialnej i rodzinnej R. M. ustalonej w postanowieniu Sądu z dnia 8 listopada 2010 r. Zasadne jest powtórzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący mimo wezwania nie przedstawił dokumentów dotyczących dochodów, zasobów majątkowych i wydatków jego gospodarstwa domowego, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości zaoszczędzenia przez niego kwot koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.